«گادی آیزنکوت»، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و فرزند مهاجران مراکشی، به اصلی‌ترین رقیب بنیامین نتانیاهو در انتخابات تبدیل شده است. او با تأکید بر پاسخ‌گویی درباره ناکامی‌های امنیتی هفتم اکتبر و تغییر در شیوه اداره کشور، می‌کوشد ائتلاف مخالفان را به قدرت برساند. هرچند مواضع سخت‌گیرانه‌اش درباره امنیت و مساله فلسطین، تفاوت‌های او با نتانیاهو را محدود می‌کند.
چهره‌ای متفاوت در رقابت انتخاباتی اسرائیل
یکی از مهم‌ترین امتیازهای انتخاباتی آیزنکوت به عنوان رقیب اصلی نتانیاهو این است که او نتانیاهو نیست؛ موضوعی که برای بسیاری از رأی‌دهندگان در یکی از سرنوشت‌سازترین انتخابات تاریخ اسرائیل اهمیت دارد.
اظهارات جنجالی «ینون مگال»، مجری سرشناس تلویزیونی و از حامیان نتانیاهو، نیز توجه‌ها را به پیشینه خانوادگی آیزنکوت جلب کرد. مگال در جریان کارزار انتخاباتی او را «میمون» خواند و گفت که فردی با تبار مراکشی-مزراحی تحت مدیریت نخبگان اشکنازی قرار دارد. این اظهارات موجی از انتقادها را برانگیخت و حتی نتانیاهو نیز آن را محکوم کرد. مگال بعداً مدعی شد که قصد تمسخر ریشه قومی آیزنکوت را نداشته است.
آیزنکوت ۶۶ ساله، فرزند مهاجران مراکشی است و در شهرهای طبریه و ایلات، دور از مراکز اصلی قدرت سیاسی اسرائیل، رشد کرده است. تحلیلگران معتقدند پیشینه او می‌تواند برای بخشی از رأی‌دهندگان مزراحی جذاب باشد؛ گروهی که به‌طور سنتی از حزب لیکود نتانیاهو حمایت کرده‌اند. تاکنون هیچ یهودی مزراحی به نخست‌وزیری اسرائیل نرسیده است.
از فرماندهی ارتش تا رقابت برای نخست‌وزیری
گادی آیزنکوت، پدر پنج فرزند و دومین فرزند از یک خانواده ۹ فرزندی، در سال ۱۹۷۸ به تیپ «گولانی» ارتش اسرائیل پیوست و پس از چهار دهه فعالیت نظامی، از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ رئیس ستاد کل ارتش بود.
یکی از رویدادهای مهم دوران فرماندهی او، پرونده «الور عزریا» در سال ۲۰۱۶ بود. این سرباز اسرائیلی یک مهاجم فلسطینی زخمی را در الخلیل به ضرب گلوله کشت. با وجود فشار سیاستمداران راست‌گرا، از جمله نتانیاهو، آیزنکوت از تحقیق و محاکمه نظامی حمایت کرد. همنین او گفت که دفاع از انضباط و اصول اخلاقی ارتش ضروری است.
او در سال ۲۰۲۲ همراه با «بنی گانتس» وارد سیاست شد. هر دو پس از حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل به کابینه اضطراری جنگ نتانیاهو پیوستند. اما در ماه جون ۲۰۲۴ به دلیل نبود راهبرد مشخص برای دوران پس از جنگ از آن خارج شدند.
جنگ برای خانواده آیزنکوت نیز بهایی سنگین داشت. گال، کوچک‌ترین پسر او، در ۲۵ سالگی و در دسامبر ۲۰۲۳ در غزه کشته شد. دو نفر از بستگان جوان او نیز در نبرد جان باختند. آیزنکوت در آوریل ۲۰۲۶ نوشت که بر سر مزار پسرش سوگند خورده است اجازه ندهد فداکاری او و دیگر کشته‌شدگان بیهوده باشد؛ تعهدی که آن را محور مأموریت سیاسی خود می‌داند.
بن‌بست انتخاباتی و نقش احزاب عربی
بلوک راست‌گرای نتانیاهو ۵۳ کرسی و بلوک مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت ۴۸ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را به دست آوردند. هیچ‌یک به‌تنهایی اکثریت لازم برای تشکیل دولت را ندارند.
احزاب عربی با کسب ۱۹ کرسی، می‌توانند در تعیین سرنوشت دولت آینده نقش مهمی ایفا کنند. با این حال، همکاری با این احزاب با موانع جدی روبه‌رو است. «یائیر گولان»، رهبر حزب دموکرات‌ها، خواهان کنار گذاشتن اختلافات در اردوگاه مخالفان شده است. اما «آویگدور لیبرمن» و نفتالی بنت تشکیل دولت با مشارکت احزاب عربی را رد کرده‌اند.
آیزنکوت نیز گفته است احزاب عربی باید اسرائیل را به‌عنوان یک کشور یهودی به رسمیت بشناسند.همچنین حماس را سازمانی تروریستی بدانند که باید از میان برداشته شود. هنوز روشن نیست مخالفان بتوانند با حمایت احزاب عربی از بیرون دولت، یک دولت اقلیت تشکیل دهند یا خیر.
تفاوت‌های گادی آیزنکوت با بنیامین نتانیاهو
آیزنکوت در مسائل داخلی بر پاسخ‌گویی سیاسی تأکید دارد. او وعده داده است کمیسیون رسمی تحقیق درباره ناکامی‌های امنیتی هفتم اکتبر تشکیل دهد؛ اقدامی که نتانیاهو با آن مخالفت کرده است. او همچنین خواهان خدمت نظامی یا خدمات ملی اجباری برای همه شهروندان، از جمله یهودیان فوق‌ارتدوکس، است. در حالی که احزاب فوق‌ارتدوکس از معافیت گسترده این گروه حمایت می‌کنند.
با این حال، گادی آیزنکوت در مسائل امنیتی مواضعی سخت‌گیرانه دارد و از عملیات نظامی اسرائیل در غزه، لبنان و ایران به‌طور کلی حمایت کرده است. او با دکترین «ضاحیه»، مبتنی بر استفاده از نیروی گسترده علیه زیرساخت‌های غیرنظامی برای بازدارندگی، و راهبرد عملیات محدود و مخفیانه برای تضعیف دشمن پیش از وقوع جنگ تمام‌عیار شناخته می‌شود.
در قبال ایران نیز هدف او، مانند نتانیاهو، جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای و تضعیف شبکه گروه‌های هم‌پیمان ایران در منطقه است. با این حال، آیزنکوت از نبود راهبرد مشخص در درگیری اخیر انتقاد کرده و بر ضرورت همراهی دستاوردهای نظامی با دیپلماسی تأکید دارد.
او همچنین نتانیاهو را متهم کرده است که برای حفظ موقعیت سیاسی خود جنگ غزه را طولانی کرده و جان گروگان‌های اسرائیلی را به خطر انداخته است. انتقادهایی که در خروج او از کابینه جنگ نقش داشتند.
سیاست آیزنکوت در قبال فلسطینیان
گادی آیزنکوت به عنوان رقیب اصلی نتانیاهو وعده داده است ظرف ۱۸ ماه به حکومت حماس در غزه پایان دهد؛ چه از طریق اجرای طرح آتش‌بس دونالد ترامپ و چه با عملیات نظامی. او معتقد است تا زمانی که نتانیاهو در قدرت باشد، حماس نیز به حکومت خود ادامه خواهد داد.
او پیش‌تر هشدار داده بود که ادامه کنترل اسرائیل بر فلسطینیان در کرانه باختری می‌تواند به شکل‌گیری کشوری دوملیتی و پایان چشم‌انداز صهیونیستی منجر شود. با این حال، پس از حمله هفتم اکتبر، راه‌حل تشکیل دو کشور را رد کرده و حامیان آن را «دچار توهم» خوانده است؛ بدون آنکه راه‌حل جایگزینی ارائه کند.
آیزنکوت با الحاق رسمی اراضی فلسطینی و ایجاد شهرک‌های غیرقانونی نیز مخالف است. او طرح ساخت‌وساز در منطقه جنجالی E1 در کرانه باختری را به دلیل هزینه‌های بین‌المللی آن اشتباه دانسته است. همچنین وعده داده است با خشونت شهرک‌نشینان و آنچه «تروریسم یهودی» خوانده، برخورد کند.
رابطه احتمالی با ترامپ و عادی‌سازی روابط با عربستان
دونالد ترامپ در اوایل اکتبر حمایت «کامل و بی‌قیدوشرط» خود را از نتانیاهو اعلام کرد و هشدار داد که انتخاب فردی دیگر می‌تواند به معنای انتخاب «رهبر اشتباه» باشد. ترامپ همچنین تلویحاً گفت که در چنین شرایطی، آمریکا ممکن است ناچار شود به‌تنهایی با ایران مقابله کند.
آیزنکوت و دیگر رهبران مخالفان تلاش کردند از طریق واسطه‌هایی، از جمله «میریام ادلسون»، حامی مالی بزرگ جمهوری‌خواهان، کاخ سفید را به عدم مداخله در انتخابات اسرائیل ترغیب کنند؛ اما این تلاش‌ها نتیجه‌ای نداشت. روابط طولانی نتانیاهو و ترامپ، از انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم و خروج از توافق هسته‌ای ایران تا توافق‌های ابراهیم و حملات به ایران، پشتوانه مهمی برای نخست‌وزیر اسرائیل به شمار می‌رود.
با این حال، حملات اسرائیل در لبنان و غزه در یک سال گذشته موجب نارضایتی ترامپ و برخی مقام‌های دولت او شده است. دولتی به رهبری آیزنکوت که به حمایت «ایتامار بن‌گویر» و «بتسلئیل اسموتریچ»، دو متحد راست افراطی نتانیاهو، وابسته نباشد، احتمالاً فضای بیشتری برای دیپلماسی منطقه‌ای فراهم می‌کند.
یکی از اهداف اصلی این دیپلماسی، عادی‌سازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل است. ریاض همچنان خواهان وجود مسیری معتبر برای تشکیل کشور مستقل فلسطین است و ائتلافی بدون وابستگی به جریان‌های راست افراطی اسرائیل ممکن است برای حرکت در این مسیر با موانع سیاسی کمتری روبه‌رو شود.
منبع: سی‌ان‌ان
