ایران، روسیه و چین در بیانیهای مشترک اعلام کردند ازسرگیری بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تأسیسات هستهای ایران، به پایان کامل درگیریهای نظامی و ارائه تضمین درباره تکرارنشدن حملات بستگی دارد؛ موضعی که در ادامه اختلاف تهران و آژانس بر سر دسترسی بازرسان و وضعیت ذخایر اورانیوم ایران مطرح شده است.
هیئت نمایندگی روسیه روز چهارشنبه ۲۷ آبان، این بیانیه را به نمایندگی از سه کشور در نشست شورای حکام آژانس در وین قرائت کرد.
در این بیانیه آمده است که درخواست برای اجرای بدون قیدوشرط تعهدات پادمانی، بدون توجه به موانع ناشی از حملات نظامی و تهدید مستمر به استفاده از زور، کمکی به ازسرگیری کامل فعالیتهای نظارتی آژانس در ایران نمیکند.
سه کشور تأکید کردهاند که ازسرگیری بازرسیها تنها زمانی امکانپذیر است که خصومتها بهطور کامل پایان یابد، تهدیدهای مربوط به حملات مجدد برطرف شود و تضمینهای قانعکنندهای درباره تکرارنشدن حملات ارائه شود.
توقف بازرسیها پس از حملات آمریکا و اسرائیل
فعالیتهای نظارتی آژانس در ایران پس از حملات نظامی اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی در خرداد ۱۴۰۴ متوقف شد. آژانس به دلایل امنیتی بازرسان خود را از ایران خارج کرد و حکومت ایران نیز ماه بعد قانونی برای تعلیق همکاری با این نهاد تصویب کرد.
ایران پس از آن با انجام برخی بازرسیهای محدود در تأسیساتی که هدف حمله قرار نگرفته بودند، موافقت کرد، اما آژانس همچنان به مراکز آسیبدیده دسترسی نداشت و نتوانست وضعیت مواد هستهای موجود در این تأسیسات را راستیآزمایی کند.
در جریان جنگ ۱۲روزه خرداد ۱۴۰۴، تأسیسات اصلی غنیسازی اورانیوم ایران در نطنز و فردو و بخشهایی از مجموعه هستهای اصفهان هدف حملات قرار گرفتند. برخی از این تأسیسات در درگیریهای نظامی بعدی که از نهم اسفند همان سال آغاز شد نیز بار دیگر هدف حمله قرار گرفتند.
نگرانی آژانس درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم ایران
بیانیه سه کشور در شرایطی منتشر شده است که «رافائل گروسی»، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، بار دیگر درباره نبود دسترسی کافی به تأسیسات و مواد هستهای ایران ابراز نگرانی کرده است.
گروسی تأکید کرده است تا زمانی که ایران اطلاعات لازم درباره وضعیت مواد و تأسیسات هستهای اعلامشده خود را در اختیار آژانس قرار ندهد و امکان راستیآزمایی میدانی فراهم نشود، این نهاد نمیتواند تأیید کند که مواد هستهای اعلامشده ایران به فعالیتهایی خارج از چارچوب صلحآمیز منحرف نشدهاند.
یکی از مهمترین موارد اختلاف، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد ایران است. آژانس در آخرین برآورد خود پیش از حملات خرداد ۱۴۰۴، حجم این ذخایر را حدود ۴۴۰ کیلوگرم اعلام کرده بود.
با گذشت نزدیک به یک سال و نیم از آن حملات، محل نگهداری و وضعیت کنونی این ذخایر همچنان برای بازرسان آژانس روشن نیست و این نهاد امکان راستیآزمایی مستقل درباره آنها را نداشته است.

