با وجود ممنوعیت های رسمی و تهدید واحدهای صنفی به پلمب و پیگرد قضایی، هالووین امسال نیز در خیابان‌ها، کافه‌ها و فروشگاه‌های تهران مورد استقبال قرار گرفت. این مناسبت که در سال‌های اخیر به بهانه‌ای برای دورهمی، پوشیدن لباس‌های مبدل و فعالیت‌های تجاری تبدیل شده، بیش از گذشته در زندگی روزمره بخشی از جوانان ایرانی دیده می‌شود؛ هرچند همچنان در فضای رسمی کشور به رسمیت شناخته نمی‌شود.
هالووین در خیابان‌های تهران؛ از لباس‌های ترسناک تا کافه‌های تزئین‌شده
هم‌زمان با فرارسیدن ۳۱ اکتبر، نشانه‌های هالووین در بخش‌هایی از تهران دیده شد. پنج‌شنبه‌شب، جوانان با لباس‌ها و گریم‌های متنوع، از جادوگر و شخصیت‌های ترسناک گرفته تا کاراکترهایی مانند اسپایدرمن، در خیابان‌ها و کافه‌های پایتخت جمع شدند.
ایرانشهر، باغ فردوس و برخی کافه‌های منطقه الهیه از جمله محل‌های این گردهمایی‌ها بودند. تصاویر منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نیز از حضور افرادی با لباس‌های مخصوص هالووین در نقاط مختلف شهر حکایت داشت.
این مناسبت فقط به دورهمی‌های خیابانی محدود نماند. در روزهای منتهی به هالووین، ماسک و لباس‌های مبدل در فروشگاه‌ها و فضای مجازی عرضه شدند و برخی کافه‌ها و نانوایی‌ها نیز با تزئینات ویژه و تولید کیک و شیرینی‌های موضوعی به استقبال آن رفتند.
بااین‌حال، هالووین هنوز به یک سنت فراگیر و ریشه‌دار در ایران تبدیل نشده است. این مناسبت بیشتر در محله‌های شهری، به‌ویژه میان جوانان، دیده می‌شود و شکل برگزاری آن نیز با آنچه در آمریکا و انگلیس رایج است، تفاوت دارد. در ایران خبری از سنت‌هایی مانند رفتن کودکان به خانه همسایه‌ها برای گرفتن شکلات نیست و بخش عمده مراسم به مهمانی‌های دوستانه، لباس‌های مبدل و تزئین فضاهای عمومی و خصوصی اختصاص دارد.
ممنوعیت رسمی و تهدید کافه‌ها به پلمب
استقبال از هالووین در شرایطی ادامه دارد که اتاق اصناف ایران امسال نیز با انتشار اطلاعیه‌ای، برگزاری هرگونه مراسم یا تبلیغات مرتبط با این مناسبت را در اماکن عمومی و واحدهای صنفی ممنوع اعلام کرد.
بر اساس این اطلاعیه، کافه‌ها، رستوران‌ها و دیگر مراکز پذیرایی در صورت برگزاری یا تبلیغ مراسم هالووین با پلمب و پیگرد قضایی روبه‌رو خواهند شد. در این اطلاعیه، دلیل اعمال محدودیت‌ها «صیانت از شئون فرهنگی، مذهبی و اجتماعی کشور» عنوان شده است.
این برخوردها سابقه دارد و در سال‌های گذشته نیز برخی فروشگاه‌ها و کافه‌ها به دلیل عرضه محصولات یا برگزاری مراسم مرتبط با هالووین با محدودیت و برخورد مواجه شده‌اند.
امسال نیز محدودیت‌ها به تهران محدود نماند. اداره میراث فرهنگی آران و بیدگل از برخورد با تبلیغات تورهای هالووین در کویر خبر داد و اعلام کرد از برگزاری برنامه‌های خارج از ضوابط جلوگیری خواهد کرد. همچنین اداره تعزیرات حکومتی شهرستان بهارستان در استان اصفهان از پلمب یک کافه در شهر گلستان به دلیل برگزاری مراسم غیرمجاز هالووین خبر داد.
در نتیجه، برگزاری این جشن در ایران وضعیتی دوگانه دارد: از یک سو، در زندگی خصوصی و فعالیت برخی کسب‌وکارها به مناسبت محبوبی تبدیل شده و از سوی دیگر، در فضای رسمی با ممنوعیت و محدودیت مواجه است.
هالووین چگونه به یک مناسبت تجاری و جهانی تبدیل شد؟
هالووین هر سال در ۳۱ اکتبر برگزار می‌شود و ریشه تاریخی آن به آیین باستانی ساوِن در میان قوم سلت بازمی‌گردد. سلت‌ها آغاز زمستان را شروع سال جدید می‌دانستند و معتقد بودند در شب پیش از سال نو، مرز میان جهان زندگان و مردگان از بین می‌رود.
آن‌ها با روشن کردن آتش‌های مقدس و پوشیدن لباس‌هایی از پوست حیوانات، مراسمی برای محافظت از خود در برابر ارواح برگزار می‌کردند. این آیین به‌تدریج با سنت‌های مسیحی پیوند خورد و در طول زمان به شکل امروزی هالووین درآمد.
امروزه این مناسبت بیشتر به یک رویداد سرگرم‌کننده و تجاری تبدیل شده است. پوشیدن لباس‌های خاص، گریم‌های ترسناک، تزئین کدوهای نارنجی، مهمانی‌های لباس‌مبدل، خانه‌های وحشت و بازی‌های گروهی از جمله فعالیت‌های رایج در این روز هستند.
گسترش فیلم‌ها، سریال‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز به جهانی شدن این مناسبت کمک کرده است؛ به‌طوری‌که هالووین دیگر به کشورهای انگلیسی‌زبان محدود نیست و در بسیاری از شهرهای جهان، به‌ویژه میان نسل جوان، طرفداران خود را پیدا کرده است.
چرا جوانان ایرانی به هالووین علاقه‌مند شده‌اند؟
گسترش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی یکی از عوامل مهم آشنایی جوانان ایرانی با مناسبت‌های فرهنگی کشورهای دیگر است. بر اساس نظرسنجی مؤسسه ایسپا، ۷۹.۵ درصد دانش‌آموزان ایرانی به‌صورت روزانه از پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و میانگین حضور آن‌ها در این فضاها به ۲۳۳ دقیقه در روز می‌رسد.
در چنین شرایطی، جوانان ایرانی بیش از گذشته در معرض جریان‌های فرهنگی جهانی قرار دارند و مناسبت‌هایی مانند هالووین نیز به‌راحتی در فضای مجازی به آن‌ها معرفی می‌شود.
بااین‌حال، جذابیت هالووین فقط به آشنایی با فرهنگ غرب محدود نیست. برای بسیاری از جوانان، این جشن فرصتی برای تفریح، تجربه پوشش متفاوت، معاشرت با دوستان و فاصله گرفتن از روزمرگی است. شرکت در چنین مراسمی همچنین می‌تواند نوعی احساس ارتباط با جهان و مشارکت در جریان‌های فرهنگی بین‌المللی ایجاد کند.
از این منظر، هویت فرهنگی نسل جدید دیگر صرفاً از مناسبت‌های ملی و مذهبی شکل نمی‌گیرد و فرهنگ جهانی نیز به یکی از منابع تأثیرگذار بر سلیقه و سبک زندگی آن‌ها تبدیل شده است.
هالووین در کشورهای همسایه؛ از استقبال رسمی تا محدودیت
ایران تنها کشور منطقه نیست که در آن مناسبت‌های فرهنگی غربی میان جوانان محبوبیت پیدا کرده‌اند، اما شیوه مواجهه دولت‌ها با این جشن‌ها متفاوت است.
در عربستان سعودی، رویدادهای عمومی با لباس‌های مبدل به بخشی از برنامه‌های سرگرمی تبدیل شده‌اند. در امارات متحده عربی نیز هالووین و کریسمس به‌طور علنی در برنامه‌های فصلی مراکز خرید، هتل‌ها و رستوران‌ها حضور دارند.
در ترکیه و مصر هم این مناسبت‌ها، به‌ویژه در شهرهای بزرگ و میان جوانان، بیشتر دیده می‌شوند و برخی کافه‌ها و فروشگاه‌ها برای آن‌ها برنامه‌های ویژه برگزار می‌کنند.
این مقایسه نشان می‌دهد که هالووین در کشورهای مختلف منطقه، با وجود تفاوت‌های فرهنگی و مذهبی، مخاطبان تازه‌ای پیدا کرده است؛ اما در ایران همچنان با محدودیت‌های رسمی روبه‌رو است.
ممنوعیت‌ها چقدر در تغییر سلیقه فرهنگی جوانان مؤثر بوده‌اند؟
تداوم استقبال از هالووین با وجود سال‌ها محدودیت، پرسش‌هایی درباره اثربخشی سیاست‌های فرهنگی و شیوه مواجهه با سلیقه نسل جدید ایجاد کرده است.
برخی جریان‌های سیاسی و فرهنگی، گسترش این مناسبت را نشانه نفوذ فرهنگ غربی و تضعیف هویت بومی می‌دانند. خبرگزاری تسنیم در مطالبی درباره هالووین، گسترش محصولات فرهنگی غرب و ضعف فرهنگ‌سازی داخلی را از عوامل گرایش نسل جوان به این مناسبت‌ها معرفی کرده است.
«حمید رسایی»، نماینده مجلس، نیز پیش‌تر با انتشار اظهاراتی انتقادی، علاقه‌مندان به هالووین را به دلیل الگوبرداری از فرهنگ غرب مورد انتقاد قرار داده بود. «مجید امامی»، دبیر شورای فرهنگ عمومی، هم بر ضرورت تقویت تولید و مصرف محصولات فرهنگی بومی برای حفظ استقلال فرهنگی تأکید کرده است.
در مقابل، منتقدان برخوردهای انتظامی معتقدند تبدیل کردن یک مناسبت سرگرم‌کننده به مسئله‌ای امنیتی، نه‌تنها از گسترش آن جلوگیری نمی‌کند، بلکه ممکن است حساسیت جوانان نسبت به آن را افزایش دهد و فاصله میان نسل جدید و نهادهای رسمی را بیشتر کند.
در نهایت، هالووین در ایران نمونه‌ای از شکاف میان واقعیت‌های فرهنگی جامعه و سیاست‌های رسمی است؛ جشنی که هنوز در تقویم رسمی کشور جایی ندارد، اما در خیابان‌ها، کافه‌ها، فروشگاه‌ها و مهمانی‌های خصوصی حضور پیدا کرده است. به نظر می‌رسد پرسش اصلی دیگر صرفاً چگونگی جلوگیری از برگزاری این مراسم نیست، بلکه نحوه مواجهه با نسلی است که سرگرمی‌ها و الگوهای فرهنگی خود را از منابع متنوع‌تری انتخاب می‌کند.
منابع: رویداد24, عصرایران, livingintehran
