گزارشهای تازهای از گروههای حقوق بشری نشان میدهد سنتی دیرینه در غرب آفریقا که با هدف آموزش قرآن انجام میشد، اکنون به ابزاری برای قاچاق انسان و سوءاستفاده از کودکان تبدیل شده است. هزاران نفر از کودکان خردسال که برخی از آنها تنها پنج سال دارند، به اسم تحصیل در مکتبخانههای قرآنی از مناطق روستایی سنگال و کشورهای همجوار جدا شده و در شهرهای بزرگ این کشور به گدایی اجباری وادار میشوند. بررسی شرایط این کودکان و روایتهای تکاندهندهٔ آنها، از ابعاد تازهای از چرخهٔ درآمدزایی و سلب حقوق اولیهٔ کودکان در پوشش آموزشهای مذهبی پرده برمیدارد.
تجارت تحت پوشش آموزش قرآن
در اتاقی خالی و تاریک در ساحل سنلوئی، واقع در شمالغربی سنگال، دهها پسر خردسال روی کفی سیمانی نشستهاند و در میان قایقهای صیادی و تلی از زباله، آیاتی از قرآن را زمزمه میکنند، با اینکه هنوز اول صبح است، این کودکان از ساعتها پیش بیدار شدهاند؛ نه برای درسخواندن، بلکه برای پرسهزدن در خیابانها و گدایی غذا و پول.
هر روز این طالبها یا همان قرآنآموزان، به هزاران پسر دیگر که سن برخی از آنها به پنج سال میرسد، در خیابانهای شهر میپیوندند تا بهدنبال تکهای نان باگت، مشتی برنج یا چند سکه بگردند. آنها گدایی میکنند تا نهفقط شکم خود، بلکه جیب معلمان قرآنی خود یا همان مرابطها را هم پر کنند.
کودکانی که بهجای قلم، کاسهٔ گدایی به دست میگیرند
والدین این کودکان که اغلب از مناطق فقیر روستایی و حتی کشورهایی مانند گامبیا و گینهبیسائو هستند، آنها را با این باور به سنگال میفرستند که در مدارس قرآنی موسوم به دارا در شهرها آموزش خواهند دید؛ اما این انتقال در برخی موارد به قاچاق با هدف بهرهکشی تبدیل میشود. با اینکه بسیاری از مرابطها از شاگردان خود مراقبت میکنند، اما بهدور از چشمان مراقب خانوادهها، برخی دیگر از معلمان این کودکان را به خیابانها میفرستند؛ رویهای که به گفتهٔ گروههای حقوق بشری، مصداق قاچاق انسان برای تکدیگری اجباری است.
«عیسی کویاته»، بنیانگذار سازمان مایسون دلا گار که به طالبها در سنلوئی خدمات حمایتی، بهداشتی و آموزشی ارائه میدهد، میگوید: «این یک کسبوکار است. بحث قرآن مطرح نیست، پای پول در میان است.»
۱۰۰ هزار کودک در سنگال؛ آمار تکاندهندهٔ گدایی
فرستادن کودکان برای تحصیل نزد معلمان قرآنی، سنتی قدیمی و ریشهدار در سنگال و بخشهای وسیعی از غرب آفریقاست. با این حال، با آغاز شهرنشینی، این سنت از مکتبخانههای تحت حمایت جوامع محلی به داراها در شهرهای دوردست منتقل شد؛ جایی که برخی از مرابطها بهجای آموزش کودکان، فرصتی برای کسب درآمد از آنها یافتند.
دیدهبان حقوق بشر در سال ۲۰۱۹ برآورد کرد که دستکم ۱۰۰ هزار کودک طالب در سنگال مجبور بودهاند برای دریافت پول، غذا یا هر دو، گدایی کنند.
«فاطمه امبایه»، فعال حقوق بشر اهل موریتانی و عضو هیئتامنای صندوق داوطلبانهٔ سازمان ملل برای اشکال مدرن بردهداری، دربارهٔ روند قاچاق و بهرهکشی از کودکان در کشورهای منطقه و انتقال آنها به سنگال میگوید: «اگرچه این رسم زمانی از نظر اجتماعی پذیرفته شده بود، اما وضعیت روزبهروز بیشتر بهسمت بهرهکشی، سوءرفتار، آزار جنسی و قاچاق پیش میرود؛ بهویژه زمانی که این کودکان میان کشورها جابهجا میشوند و به حال خود رها میشوند.»
سهمیهٔ اجباری گدایی و شکنجه در صورت تخلف
بسیاری از مرابطها کودکان را به گدایی مجبور نمیکنند، اما طالبها در بدترین داراها با موجی از سوءرفتار روزمره مواجه هستند. اغلب برای آنها سهمیهٔ روزانهای از درآمد گدایی تعیین میشود و اگر نتوانند به این هدف برسند، مورد ضربوشتم شدید قرار میگیرند. در مواردی، برای جلوگیری از فرار، کودکان را به زنجیر میکشند؛ وضعیتی که انتقال و قاچاق این کودکان به شهرهای مختلف سنگال را به زمینهای برای بهرهکشی مداوم تبدیل میکند.
هر روز هزاران کودک با پیراهنهای ورزشی کهنه و کثیف و غالباً با پای برهنه، درحالیکه ظروف پلاستیکی جمعآوری صدقه را در دست دارند، در خیابانها و بازارهای سنلوئی پرسه میزنند. برخی زرنگتر و آشناتر به خیابانها هستند و گردشگران را هدف قرار میدهند یا برای دریافت پول، کارهای کوچک انجام میدهند. برخی دیگر تنها سرگرداناند یا روی پیادهروها کز میکنند و میخوابند.
قربانیان قاچاق در سنگال؛ کودکانی در آرزوی خانه
«مامادو» (نام مستعار) سن دقیق خود را نمیداند، اما حدود ۱۰ساله به نظر میرسد. او میگوید در سال ۲۰۲۲ توسط پسر بزرگتری از اهالی روستایش، از خانهاش در گینهبیسائو به سنلوئی آورده شده است. هنگام عبور از مرز سنگال، به او گفته شده بود زیر صندلیهای خودرو پنهان شود؛ روایتی که نشان میدهد چگونه قاچاق، این کودکان را از خانه و خانوادهشان جدا میکند.
او میگوید: «من هر روز گدایی میکنم؛ هیچ روز تعطیلی وجود ندارد. باید روزی ۲۵۰ فرانک غرب آفریقا (حدود ۳۵ پنس) جمع کنم. اگر نتوانم، این مقدار به روز بعد منتقل میشود. گاهی آسان است و گاهی سخت.» زخمی بالای چشم این کودک دیده میشود که به گفتهٔ او، هنگام گدایی در خیابانهای سنگال و بر اثر ضربوشتم ایجاد شده است.
وقتی خانه را ترک میکرد، به امید زندگی بهتر در سنگال هیجانزده بود، اما در طول چهار سالی که به سنلوئی آمده، هرگز با والدینش صحبت نکرده است. او با صدایی آرام میگوید: «میخواهم به خانه برگردم.»
زندگی در آلونکهای آلوده و بیبهره از حداقلها
تعداد زیادی از داراها چیزی بیش از آلونکهای فرسوده یا اتاقهایی در ساختمانهای متروکه نیستند. غالباً آب لولهکشی و برق وجود ندارد و اگر سرویس بهداشتی وجود داشته باشد، تنها چالههایی حفرشده در زمین هستند. طالبها که در فضاهایی شلوغ و آلوده چپانده شدهاند، بهطور مداوم به بیماریهای شدید پوستی مبتلا میشوند.
در یک محوطهٔ کوچک پر از زباله، طالبها زیر تکههای زنگزدهٔ ورق گالوانیزه و پارچهها و پلاستیکهای پارهای که روی یک چارچوب چوبی آویزان شدهاند، میخوابند. وقتی از یکی از پسرها پرسیده شد: «زمان بارندگی چهکار میکنید؟» گفت: «داخل گودالهای آب میخوابیم.»
نفوذ رهبران مذهبی و مانعتراشی در مسیر اجرای قانون
گروههای حقوق بشری میگویند تلاشهای دولت برای پایاندادن به این رویه، محدود و ناکارآمد بوده و با ممانعت مرابطهایی که با اصلاحات مخالف هستند، روبهرو شده است.
دیدهبان حقوق بشر در گزارش سال ۲۰۱۹ خود میگوید با اینکه قاچاق انسان از مرزها و وادارکردن کودکان به تکدیگری اجباری در سنگال براساس قانون ضدقاچاق سال ۲۰۰۵ ممنوع است، اما «حتی زمانی که تحقیقات قضایی آغاز میشود، دادستانها و قضات اغلب از سوی رهبران مذهبی، جامعه یا سیاستمداران تحت فشار قرار میگیرند تا پروندهها را مختومه کنند، اتهامات را کاهش دهند یا احکام سبکتری صادر کنند.»
سنت، مجوز گدایی و نقض حقوق کودکان در سنگال نیست
کویاته استدلال میکند که احترام به سنتهای فرهنگی نباید به قیمت نادیدهگرفتن حقوق کودکان تمام شود. او میگوید: «هیچ آیهای در قرآن وجود ندارد که بگوید از کودکان باید از طریق تکدیگری اجباری بهرهکشی شود، یا آنها را وادار کرد پسماندهٔ غذاها را بخورند، درون زبالهها دستوپا بزنند، با پای برهنه راه بروند، لباسهای پاره بپوشند یا هنگام بیماری و عفونت، بدون درمان پزشکی رها شوند.»
کلمهٔ کلیدی اصلی «گدایی کودکان در سنگال» در چهار پاراگراف و کلمهٔ کلیدی فرعی «قاچاق کودکان در سنگال» در چهار پاراگراف دیگر قرار گرفت. اجزای هر عبارت در یک جمله بهصورت طبیعی پخش شدهاند و هیچ عدد یا جزئیاتی حذف نشده است.
منبع: گاردین
