آمریکا و ایران روز چهارشنبه متن یک توافقنامه موقت را منتشر کردند که به امضای رؤسای جمهور دو کشور رسیده و به جنگ میان آنها پایان میدهد. با این حال، «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، تهدید کرد که اگر ایران به تعهدات خود در چارچوب این توافق و مذاکرات آتی پایبند نباشد، حملات را از سر خواهد گرفت و مقامات ایرانی را هدف قرار خواهد داد.
پابرجا ماندن مواضع تهران و عقبنشینی ترامپ از شروط موشکی
ترامپ که به همراه دیگر رهبران در نشست گروه هفت در فرانسه حضور دارد، همچنین حداقل یکی از دلایل اعلامشدهی خود برای حمله به ایران را پس گرفت و با بیان اینکه پیش از این وعدهی نابودی موشکهای بالستیک تهران را داده بود، گفت اکنون پافشاری بر نداشتن موشک بالستیک برای تهران غیرمنصفانه خواهد بود.
محمدباقر قالیباف با اشاره به توافق نهایی ایران و آمریکا و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده کشور گفت: «هر آنچه را که تلاش میکردیم از طریق اقدام نظامی به دست آوریم، چندین برابر آن را از مسیر مذاکره به دست آوردیم؛ این دو اصلاً قابل مقایسه نبودند.»
آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه جنگ علیه ایران را آغاز کردند و در همان روز اول، آیتالله علی خامنهای، رهبر ۸۶ ساله ایران و دیگر رهبران نظامی را ترور کردند. این درگیری به سرعت به یک مناقشهی منطقهای تبدیل شد که بیش از ۷۰۰۰ کشته، عمدتا در ایران و لبنان، برجا گذاشت، قیمت انرژی را افزایش داد، فشارهای تورمی را تجدید کرد و نگرانیها را دربارهی یک بحران بزرگ در تامین مواد غذایی کشورهای در حال توسعه برانگیخت.
امضای دیجیتال توافقنامه و تمدید آتشبس
این توافقنامه ۱۴ مادهای، آتشبس اعلامشده در ماه آوریل را برای ۶۰ روز دیگر، از جمله در لبنان، تمدید میکند تا دو طرف فرصت داشته باشند درباره دستیابی به صلحی پایدار و توافق نهایی مذاکره کنند.
مقامات آمریکا و ایران اعلام کردند که دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان، روسای جمهور دو کشور، این یادداشت تفاهم را بهصورت دیجیتال و به زبانهای انگلیسی و فارسی امضا کردهاند. وزارت امور خارجه ایران نیز اعلام کرد که این توافق از روز چهارشنبه اجرایی شده است.
ترامپ این توافق را درست پیش از شام رسمی با «امانوئل مکرون»، رئیسجمهور فرانسه، در کاخ ورسای امضا کرد؛ مکانی که معاهدهی ورسای برای پایان رسمی جنگ جهانی اول در آن امضا شده بود.
این یادداشت تفاهم شامل پایان فوری جنگ در تمامی جبههها از جمله لبنان، ازسرگیری کامل تردد دریایی بدون هزینه در تنگهی هرمز، رفع محاصرهی بنادر ایران توسط آمریکا، لغو تحریمهای آمریکا علیه ایران، آزادسازی داراییهای این کشور و ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران پس از جنگ است.
تاثیر توافق نهایی ایران و آمریکا بر قیمت نفت
قیمت نفت روز چهارشنبه در پی پیشبینی بازگشایی تنگه هرمز، آبراه راهبردی میان ایران و عمان، کاهش یافت و بهای نفت خام برنت به زیر ۸۰ دلار در هر بشکه رسید؛ سطحی که از زمان آغاز جنگ بیسابقه بود. با این حال، پس از تهدیدهای دونالد ترامپ درباره احتمال ازسرگیری اقدامات نظامی، قیمت نفت بار دیگر بیش از یک درصد افزایش یافت.
ایران همچنین متعهد شد از دستیابی به سلاح هستهای خودداری کند و بار دیگر بر موضعی که دههها بر آن تأکید داشته است، پافشاری کرد. تهران همچنین پذیرفت ذخایر اورانیوم غنیشده خود را در داخل کشور و تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی رقیقسازی کند. این در حالی است که ترامپ خواستار خروج این ذخایر از ایران بود، اما تهران با این درخواست مخالفت کرد.
ناکامی ترامپ در تحقق شروط کلیدی
با وجود مواضع تند دونالد ترامپ، مفاد توافق نهایی میان ایران و آمریکا نشان میدهد برخی از اهدافی که او در آغاز جنگ مطرح کرده بود، محقق نشدهاند. در مقابل، ایران به لغو بخشی از تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده خود نزدیکتر شده است.
بر اساس این توافق، ساختار حاکمیتی ایران بدون تغییر باقی مانده، ذخایر اورانیوم با غنای بالا از کشور خارج نشده، توانمندیهای موشکهای بالستیک ایران حفظ شده و تهران نیز تعهدی برای قطع حمایت از گروههایی مانند حزبالله لبنان نپذیرفته است.
ترامپ همچنین از موضع پیشین خود درباره نابودی کامل برنامه موشکی ایران عقبنشینی کرد. او پس از ترک نشست پاریس به خبرنگاران گفت: «اگر کشورهای دیگر این موشکها را دارند، کمی بیانصافی است که ایران هیچ موشکی نداشته باشد.»
استقبال رهبران گروه هفت از توافق نهایی ایران و آمریکا
رهبران گروه هفت در نشست خود در شهر «اویان-له-بن» فرانسه، که در فاصلهی یک ساعتی سواحل دریاچهی ژنو از مرز سوئیس قرار دارد، از توافق نهایی میان ایران و آمریکا تمجید کردند. آمریکا اعلام کرده بود که مراسم رسمی امضای توافقنامه قرار است روز جمعه در آن سوی مرز سوئیس برگزار شود. اما «اسماعیل بقایی»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، با ابراز تردید در این باره به شبکهی خبر صداوسیما گفت به دلیل اینکه هر دو رئیسجمهور پیش از این توافق را امضا کردهاند، هیچ مراسم امضایی در سوئیس برگزار نخواهد شد.
رهبران اروپایی هم در نگرانیهای آمریکا درباره برنامهی هستهای ایران شریک هستند. اما هرگز از تصمیم ترامپ برای آغاز جنگ بدون مجوز سازمان ملل حمایت نکردند. آنها نگرانند که ایران با مقاومت در برابر هجوم این ابرقدرت و اعمال کنترل بر تنگهی هرمز، دست بالا را پیدا کرده باشد.
رهبران فرانسه، آلمان، بریتانیا، ژاپن، ایتالیا، کانادا و آمریکا در بیانیهای مشترک خواستار آتشبس فوری در لبنان شدند؛ جایی که مفاد یادداشت تفاهم خواستار توقف درگیریها میان اسرائیل و گروه حزبالله مورد حمایت ایران است که منجر به کشته شدن هزاران نفر و آوارگی بیش از یک میلیون نفر دیگر شده است.
نبردها در آنجا از زمان دستیابی به توافق در روز یکشنبه کاهش یافته اما متوقف نشده است. همچنین اسرائیل که بخشی از مذاکرات نبوده و ارتش آن جنوب لبنان را اشغال کرده، میگوید حق استفاده از زور را برای خود محفوظ میدارد.
انتقاد تند ترامپ از نتانیاهو
ترامپ روز چهارشنبه «بنیامین نتانیاهو»، نخستوزیر اسرائیل را که کشورش را از توافق آمریکا و ایران دور نگه داشته است، به دلیل تاکتیکهایش در لبنان علیه حزبالله به آرامی توبیخ کرد. این دو نفر بارها بر سر مخالفت اسرائیل با محدود کردن تعقیب حزبالله در لبنان با یکدیگر درگیر شدهاند. چرا که توقف درگیریها در لبنان یکی از خواستههای کلیدی ایران است.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «نتانیاهو مرد خوبی است، فقط گاهی اوقات کمی هیجانزده میشود. ما اختلافنظر کوچکی دربارهی لبنان داریم. من میگویم بیبی، میتوانی کمی نرمتر برخورد کنی. او از نام مستعار نتانیاهو استفاده کرد و افزود: «لازم نیست هر بار که کسی از حزبالله وارد ساختمانی میشود، آن ساختمان را با خاک یکسان کنی.»
تداوم تنشها و درگیریهای پراکنده در جنوب لبنان
رسانههای دولتی لبنان از حملات هوایی و آتش توپخانهی جدید اسرائیل به چندین شهرک جنوبی در سراسر روز چهارشنبه خبر دادند. منابع امنیتی لبنان گفتند که حزبالله نیز دو حملهی پهپادی به نیروهای اسرائیلی در جنوب انجام داده است. این گروه به طور علنی مسئولیت این حملات را بر عهده نگرفت. اسرائیل بعدا اعلام کرد که پنج تن از سربازانش در دو حملهی پهپادی حزبالله در جنوب لبنان مجروح شدهاند.
منبع: رویترز
