روسیه فشار خود بر تلگرام را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. مقام‌های این کشور نام «پاول دوروف»، را در فهرست رسمی افراد «افراط‌گرا و تروریست» ثبت کرده‌اند؛ اقدامی که تنها یک روز پس از طرح اتهام تسهیل فعالیت‌های تروریستی علیه او انجام شد. این تصمیم در حالی گرفته شده که تلگرام با هدایت بنیان‌گذار خود و با بیش از یک میلیارد کاربر، همچنان یکی از پرکاربردترین پیام‌رسان‌ها در روسیه و بسیاری از کشورهای جهان به شمار می‌رود.
اتهام روسیه علیه پاول دوروف چیست؟
سازمان نظارت مالی روسیه (Rosfinmonitoring) روز پنج‌شنبه نام پاول دوروف را در فهرست رسمی «افراط‌گرایان و تروریست‌ها» ثبت کرد. این اقدام پس از آن صورت گرفت که دادستان‌های روسیه روز چهارشنبه علیه بنیان‌گذار اصلی پیام‌رسان تلگرام پرونده‌ای با اتهام «تسهیل فعالیت‌های تروریستی» تشکیل دادند.
سازمان امنیت فدرال روسیه (FSB) مدعی است سرویس‌های اطلاعاتی اوکراین از تلگرام برای سازماندهی حملات تروریستی در داخل خاک روسیه استفاده کرده‌اند و پاول دوروف با فراهم کردن بستر این فعالیت‌ها، در تسهیل آن‌ها نقش داشته است. با این حال، مقام‌های روس تاکنون شواهد عمومی برای اثبات این ادعاها منتشر نکرده‌اند و این اتهام‌ها در حد ادعای رسمی دولت روسیه باقی مانده است.
سازمان امنیت فدرال روسیه (FSB) همچنین اعلام کرده که دوروف در فهرست افراد تحت تعقیب بین‌المللی قرار خواهد گرفت، هرچند جزئیاتی درباره سازوکار حقوقی این اقدام یا همکاری احتمالی دیگر کشورها ارائه نشده است.
چرا این اقدام برای تلگرام اهمیت دارد؟
پرونده جدید علیه این مدیر ارشد تنها یک اقدام قضایی علیه بنیان‌گذار مطرح تلگرام نیست، بلکه بخشی از سیاست گسترده‌تر روسیه برای افزایش کنترل بر فضای مجازی و پلتفرم‌های ارتباطی محسوب می‌شود.
تلگرام در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی در روسیه تبدیل شده و علاوه بر شهروندان عادی، بسیاری از مقام‌های بلندپایه، وزارت دفاع روسیه و نهادهای دولتی نیز به‌طور روزانه از آن استفاده می‌کنند. با وجود این وابستگی، دولت روسیه طی سال‌های گذشته بارها تلاش کرده فعالیت تلگرام را محدود کند و هم‌زمان پیام‌رسان‌های داخلی مورد حمایت خود را توسعه دهد.
کارشناسان معتقدند اقدام اخیر می‌تواند بخشی از همین روند برای افزایش فشار بر تلگرام و کاهش نفوذ این پیام‌رسان در بازار روسیه باشد؛ هرچند تاکنون هیچ تصمیم رسمی برای ممنوعیت کامل آن اعلام نشده است.
آیا تلگرام در روسیه ممنوع شده است؟
خیر. ساعاتی پس از انتشار خبر قرار گرفتن نام دوروف در این فهرست، کانال رسمی وابسته به ریاست‌جمهوری روسیه اعلام کرد که تاکنون هیچ تصمیم مستقلی مبنی بر ممنوع شدن تلگرام منتشر نشده است.
این موضوع نشان می‌دهد که اگرچه فشارهای قضایی و سیاسی علیه تلگرام افزایش یافته، اما کاربران روسی همچنان می‌توانند از این پیام‌رسان استفاده کنند و ممنوعیت سراسری آن دست‌کم در حال حاضر در دستور کار رسمی قرار نگرفته است.
واکنش پاول دوروف چه بود؟
تلگرام در شبکه اجتماعی ایکس با انتشار تصویری از پاول دوروف که در آن با انگشت وسط به این اقدام واکنش نشان می‌دهد، به اتهام‌های مطرح‌شده پاسخ داد.
خود پاول دوروف نیز در کانال شخصی اش تصویری طنزآمیز منتشر کرد که در آن عکس خودش با عنوان همدست افراد تروریست در کنار تصویری از «سرگئی لاوروف»، وزیر امور خارجه روسیه، در دیدار با اعضای طالبان قرار گرفته بود. روی تصویر مربوط به لاوروف عبارت «شرکای عزیز» نوشته شده بود؛ کنایه‌ای که به سرعت در شبکه‌های اجتماعی بازتاب پیدا کرد.
آخرین اطلاعات منتشرشده نشان می‌دهد دوروف هفته گذشته در گرجستان حضور داشته، اما محل اقامت فعلی او مشخص نیست. او به‌عنوان بنیان‌گذار اصلی از سال ۲۰۱۴ پس از ترک روسیه، فعالیت شبکه تلگرام را از دبی مدیریت می‌کند.
قرار گرفتن نام دوروف در این فهرست چه پیامدهایی دارد؟
ثبت نام پاول دوروف در فهرست «افراط‌گرایان و تروریست‌ها» در روسیه می‌تواند پیامدهای حقوقی و مالی قابل‌توجهی برای او به همراه داشته باشد. بر اساس قوانین روسیه، افرادی که در این فهرست قرار می‌گیرند ممکن است با محدودیت‌هایی در دسترسی به خدمات مالی، کنترل بیشتر بر فعالیت‌های اقتصادی و احتمال تشکیل پرونده‌های قضایی تازه روبه‌رو شوند.
با این حال، میزان اثرگذاری این تصمیم در خارج از مرزهای روسیه هنوز مشخص نیست. دوروف شهروندی چند کشور را دارد و سال‌هاست خارج از روسیه، به‌ویژه در دبی، زندگی و فعالیت می‌کند. بنابراین اجرای هرگونه اقدام بین‌المللی علیه او به همکاری کشورهای دیگر و روندهای حقوقی موجود در آن کشورها بستگی خواهد داشت.
همچنین هنوز روشن نیست درخواست احتمالی روسیه برای تعقیب بین‌المللی دوروف تا چه اندازه مورد پذیرش سایر کشورها قرار می‌گیرد. تجربه پرونده‌های مشابه نشان داده است که اختلافات سیاسی میان کشورها می‌تواند بر روند اجرای درخواست‌های قضایی بین‌المللی تأثیر بگذارد.
پرونده قضایی پاول دوروف و اتهام‌های مطرح‌شده علیه اش اکنون فراتر از یک موضوع مرتبط با افراد تروریست و اختلاف حقوقی میان یک فرد و دولت روسیه قرار گرفته و به بخشی از بحث گسترده‌تر درباره کنترل دولت‌ها بر پلتفرم‌های ارتباطی، آزادی اینترنت و نقش شرکت‌های فناوری در مدیریت جریان اطلاعات تبدیل شده است.
سرنوشت این پرونده می‌تواند برای تلگرام نیز اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا این پیام‌رسان در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی در بحران‌های سیاسی و اجتماعی تبدیل شده است. ادامه این رویارویی ممکن است نه‌تنها بر آینده فعالیت تلگرام در روسیه، بلکه بر نحوه برخورد دولت‌ها با شبکه‌های ارتباطی فرامرزی در سال‌های آینده نیز اثر بگذارد.
منبع: رویترز
