درحالی‌که کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس خود را برای احتمال ازسرگیری جنگ میان ایران و آمریکا آماده می‌کنند، قطر تلاش تازه‌ای را برای دستیابی به توافقی موقت میان تهران و واشینگتن آغاز کرده است؛ توافقی که آزادسازی بیش از ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران و بازگشایی تنگه هرمز را در بر می‌گیرد.
تلاش قطر برای توافق بر سر تنگه هرمز
به گزارش روزنامه گاردین، قطر روز یکشنبه تلاش کرد زمینه آزادسازی بیش از ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران را فراهم کند. این اقدام بخشی از میانجی‌گری دوحه برای کاهش بی‌اعتمادی میان تهران و واشینگتن و دستیابی به توافقی موقت است.
بر اساس طرح پیشنهادی، آمریکا تحریم‌ها را لغو می‌کند و ایران در مقابل، تنگه هرمز را بازگشایی کرده و مذاکرات هسته‌ای را از سر می‌گیرد. تهران همچنین پذیرفته است مهلت اجرای مراحل توافق از هفت روز به دو روز کاهش یابد؛ اقدامی که می‌تواند دستیابی به تفاهم اولیه را پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در روز سه‌شنبه تسهیل کند.
پس از سفر هیئت قطری به تهران در روز جمعه، مقام‌های ایرانی روزهای شنبه و یکشنبه در دوحه با میانجی‌ها گفت‌وگو کردند. این تلاش‌ها با وجود حمله روز جمعه به یک نفتکش حامل گاز طبیعی قطر در نزدیکی تنگه هرمز ادامه یافت. این کشتی که عازم پاکستان بود، هدف موشک‌هایی با منشأ نامشخص قرار گرفت؛ درحالی‌که تهران چند ساعت پیش‌تر مجوز عبور و تضمین امنیت آن را صادر کرده بود.
اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای و احتمال ازسرگیری جنگ
با وجود تلاش میانجی‌ها، اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای همچنان مانع دستیابی به توافق است. «علی نیکزاد»، نایب‌رئیس مجلس ایران، با رد مذاکره درباره این موضوع گفت: «دشمنان باید بدانند ملت ایران تحت هیچ شرایط و فشاری تصمیمی برای مذاکره درباره موضوع هسته‌ای ندارد. ملت ایران به اندازه کافی به دشمنان خود فرصت مذاکره در این زمینه داده است، اما نتیجه آن عهدشکنی‌های مکرر و بمباران غیرقانونی بخشی از تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز ایران بود.»
«عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران، نیز هفته گذشته اعلام کرد نیروهای نظامی کشور «کاملاً آماده دفاع از میهن» هستند، اما تهران همچنان به دیپلماسی فرصت می‌دهد. او گفت آمادگی ایران برای دفاع یا ادامه مذاکرات به «عقلانیت» واشینگتن بستگی دارد و تأکید کرد برنامه‌ای برای مذاکره مستقیم با آمریکا وجود ندارد.
عراقچی در مذاکرات میانجی‌گرانه دوحه شرکت نکرده و قرار است روز دوشنبه به ترکمنستان سفر کند؛ بااین‌حال، دیگر دیپلمات‌های ایرانی در این گفت‌وگوها حضور دارند.
در سوی مقابل، «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا، روز شنبه مدعی شد واشینگتن بخش اعظم توان نظامی ایران را نابود کرده، اما همچنان باید «یکی دو هدف دیگر را از میان بردارد.» او مذاکرات برای پایان دادن به بیش از هفت ماه جنگی را که آمریکا و اسرائیل در فوریه آغاز کردند، «به‌خوبی پیش می‌رود» توصیف کرد، اما گفت طرف ایرانی «چندان قابل اعتماد نیست.»
هشدار کشورهای منطقه درباره سناریوی جنگ
هم‌زمان با ادامه مذاکرات، مقام‌های کشورهای منطقه درباره پیامدهای دور تازه درگیری هشدار می‌دهند. «بدر عبدالعاطی»، وزیر امور خارجه مصر، روز شنبه در کنفرانس امنیتی «گفت‌وگوی منامه» در بحرین گفت: «ما اطمینان زیادی داریم که دور دوم خطرناک‌تر و ویرانگرتر خواهد بود و به هیچ نتیجه‌ای منجر نخواهد شد. ما به‌شدت نگران هستیم.»
«انور قرقاش»، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی، نیز با اشاره به فاصله زیاد مواضع تهران و واشینگتن گفت: «اگر این مواضع به یکدیگر نزدیک نشوند، باید نگران بدترین وضعیت باشیم.»
قرقاش تأکید کرد کشورهای منطقه خود را برای بدترین سناریو آماده می‌کنند و امارات از دستاوردهای توسعه‌ای، شهروندان و ساکنان خود محافظت خواهد کرد. او در عین حال گفت: «حفظ روابط با ایران برای ما اهمیت اساسی دارد، چرا که این کشور همسایه ماست و نمی‌خواهیم درگیر بحرانی طولانی‌مدت شود.»
تهدید زیرساخت‌های منطقه و کشتیرانی در تنگه هرمز
نگرانی کشورهای خلیج فارس به احتمال گسترش حملات به زیرساخت‌های انرژی و غیرنظامی، از جمله فرودگاه‌ها و تأسیسات آب‌شیرین‌کن، مربوط است. حملات ایران به کشتیرانی در تنگه هرمز تاکنون تجارت و حمل‌ونقل دریایی را مختل کرده و اعتماد سرمایه‌گذاران و مسافران به منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.
در جریان درگیری‌های اخیر، زیرساخت‌های غیرنظامی و پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای عربی نیز هدف حملات ایران و متحدان منطقه‌ای آن، از جمله حوثی‌های یمن، قرار گرفته‌اند.
عربستان سعودی روز شنبه و هم‌زمان با ادامه حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها، آموزش غیرحضوری را در مدارس سراسر کشور اجباری کرد. ائتلاف تحت رهبری این کشور نیز روز یکشنبه از رهگیری یک موشک بالستیک و یک پهپاد حوثی‌ها در مسیر جنوب عربستان خبر داد.
امارات در ماه مارس بیشترین آسیب را از حملات موشکی و پهپادی ایران متحمل شد. در موج بعدی تشدید تنش‌ها در تابستان، کویت، بحرین و اردن بیش از دیگر کشورهای منطقه هدف قرار گرفتند.
آیت‌الله «مجتبی خامنه‌ای»، رهبر ایران، نیز هشدار داده است که در صورت حملات مجدد آمریکا و اسرائیل، تهران برای پاسخ تلافی‌جویانه خود «هیچ محدودیت جغرافیایی» قائل نخواهد شد.
مجموع این تحولات در شرایطی رخ می‌دهد که کشورهای منطقه از احتمال آغاز دور تازه‌ای از جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در روز سه‌شنبه نگران هستند؛ دوری که به گفته دیپلمات‌های منطقه می‌تواند پیامدهایی مخرب‌تر برای امنیت خلیج فارس و بازارهای جهانی انرژی داشته باشد.
منبع: یورونیوز
