هجوم بیش از ۵۰ هزار نفر به سبته، منطقهٔ تحت حاکمیت اسپانیا در شمال آفریقا، پس از باز شدن ناگهانی مرز میان مراکش و این منطقه، به بحرانی انسانی و سیاسی تبدیل شده است. درحالیکه هزاران نفر به مراکش بازگشتهاند، صدها نفر از مهاجران همچنان در خیابانهای سبته سرگرداناند و در قلمرو اسپانیا، میان امید به ماندن در اروپا و ترس از بازگشت، در انتظار آیندهای نامعلوم به سر میبرند.
شروع یک رؤیا؛ فرصت دوبارهٔ بازگشت به اروپا
چهار روز پیش، «یوسف العباس» فرصتی دید تا زندگیای را که هفت سال پیش از دست داده بود، دوباره به دست آورد. خبرهایی در حال انتشار بود مبنی بر اینکه حدود ۴۰۰ نفر از مهاجران مراکش، خود را با شنا به سبته، قلمرو برونمرزی اسپانیا در سواحل شمال آفریقا، رساندهاند؛ منطقهای که در فاصلهٔ حدود ۱۹ کیلومتری خاک اصلی اسپانیا و آنسوی تنگهٔ جبلالطارق قرار دارد.
برای این مرد ۴۴ساله، پدر چهار فرزند، این فرصتی دوباره بود تا به اسپانیا بازگردد؛ جایی که پس از از دست دادن شغلش در بیلبائو و پایان اعتبار اقامتش در سال ۲۰۱۹، از آن اخراج شده بود.
العباس تاکسی گرفت و بهسمت شهر تطوان، در جنوب سبته، حرکت کرد. در مسیر، پستهای فیسبوکی و گزارشهای خبری میدید که مدعی بودند مقامهای مراکش اجازهٔ عبور از مرز را دادهاند و به این ترتیب، راه ورود به اسپانیا باز شده است. این یعنی برخلاف شب قبل، او میتوانست از راه زمینی به نزدیکی مرز برسد و سپس با تنها پنج دقیقه شنا، از خاک مراکش وارد قلمرو اسپانیا شود و از کنترلهای مرزی اسپانیا دور بماند.
باز شدن ناگهانی مرز و آشفتهبازار تطوان
او به تطوان رسید و با شهری روبهرو شد که کاملاً از کنترل خارج شده بود: «جوانها در خیابانها میدویدند و همهجا را پر کرده بودند.» وقتی با تاکسی دوم به فندیق، شهر مرزی سبته، رسید، متوجه شد موانع و ایستهای بازرسیای که معمولاً مانع نزدیک شدن افراد بدون مدارک اروپایی به مرز میشدند، برداشته شدهاند.
او گفت: «پلیس مراکش فریاد میزد: بروید، بروید! همین حالا بروید داخل اسپانیا. شب قبلش مردم را کتک میزدند، اما آن روز صبح اجازهٔ عبور میدادند. هیچچیز منطقی نبود.»
سفر مرگبار بهسوی خاک اسپانیا
با وجود جمعیت انبوه در مرز، العباس متوجه شد پلیس مراکش فقط به مراکشیها اجازهٔ ورود به اسپانیا را میدهد: «تمامی مهاجران جنوب صحرای آفریقا با زور به عقب رانده میشدند.»
او ساعت ۲:۴۵ بعدازظهر چهارشنبه به مرز رسید و تا ساعت ۳، پس از شنایی کوتاه، روی خاک اسپانیا ایستاده بود. اما همه به این اندازه خوششانس نبودند. او میگوید: «فقط در ۱۰ دقیقهای که در آب بودم، چهار نفر را دیدم که در آبهای مراکش بیجان شناور بودند. مردم داشتند اجسادشان را بیرون میکشیدند.» این افراد در میان دستکم ۷۲ نفری بودند که در تلاش برای رسیدن به این منطقهٔ اسپانیایی، غرق شدند یا زیر دستوپا جان باختند.
العباس در میان حدود ۵۰ هزار نفر از مهاجران قرار دارد که این هفته وارد سبته شدند؛ رخدادی که «پدرو سانچز»، نخستوزیر اسپانیا، آن را «نقض تمامیت ارضی اسپانیا» توصیف کرد.
پشتپردهٔ مرز باز؛ فشار مراکش بر اسپانیا
مادرید موج اخیر ورود مهاجران را به «مافیای قاچاق انسان» نسبت داده است که از رأی اخیر دیوان عالی اسپانیا سوءاستفاده کردهاند؛ حکمی که میگوید افرادی که هنگام تلاش برای ورود به سبته یا ملییا، دیگر برونبوم اسپانیا در شمال آفریقا، در دریا رهگیری میشوند، دیگر نمیتوانند بهصورت فوری و تحت قوانین ویژه بازگردانده شوند.
بااینحال، گمانهزنیهایی هم مطرح شده است که مقامهای مراکشی ممکن است برای نشان دادن نارضایتی خود از سفر اخیر سانچز به الجزایر، کشوری که از استقلال صحرای غربی و پایان کنترل مراکش بر این منطقه حمایت میکند، مرز را گشوده باشند.
«کریما بنیایش میلان»، سفیر مراکش در اسپانیا، گفت رباط، پایتخت مراکش، از این عبور گسترده راضی نیست و ابراز امیدواری کرد کسانی که در سبته هستند، بازگردند.
منابع دولتی مراکش به خبرگزاری اروپا پرس گفتند افزایش ورود افراد به سبته در نتیجهٔ فعالیت «سازمانهای جنایی» است و تأکید کردند همکاری رباط با اسپانیا همچنان مطلوب است و خدشهای به این روابط وارد نشده است.
در مه ۲۰۲۱ نیز مراکش در جریان یک تنش دیپلماتیک، پس از آنکه مادرید به رهبر استقلالطلب صحرای غربی اجازه داد برای درمان کووید ۱۹ وارد اسپانیا شود، کنترلها در مرز را کاهش داد و طی دو روز، ۱۰ هزار نفر وارد سبته شدند.
روایت زندگی در تبعید
العباس میگوید هرگز از رؤیای بازگشت به اسپانیا دست نکشیده بود؛ جایی که ۱۴ سال، عمدتاً در بخش مهمانداری، کار کرده بود. از زمان اخراجش در سال ۲۰۱۹، او در مراکش از همسر و چهار دخترش که در بیلبائو ماندهاند، جدا مانده و با انجام کارهای پراکندهٔ تعمیر تلفن همراه در کنار پدرش روزگار گذرانده است. او گفت: «هیچوقت از فکر برگشتن دست نکشیدم. در مراکش زنده بودم، اما واقعاً زندگی نمیکردم.»
بازگشت او به اسپانیا تجربهای تلخوشیرین بود. وقتی با شنا خود را به ساحل سبته رساند، یکی از مأموران مرزبانی اسپانیا دستش را گرفت و او را از آب بیرون کشید؛ اما آن دست یاریدهنده در نهایت جای خود را به خشونت داد. سه روز پس از ورود، گروهی که او همراهشان بود، توسط یک گشت نظامی محاصره شدند و مورد ضربوشتم قرار گرفتند.
او گفت: «همان دستی که برای نجاتم از آب دراز شد، بعداً بر سرم فرود آمد.»
بلاتکلیفی مهاجران در سبته
سرنوشت العباس یک مورد استثنایی نیست. با اینکه تا شامگاه جمعه بیش از ۴۸ هزار نفر به مراکش بازگشته بودند، صدها نفر از مهاجران همچنان در پارکها، میدانها و پیادهروها میخوابند و در انتظار فرصتی برای ادامهٔ مسیر یا فقط یافتن جایی برای استراحتاند؛ درحالیکه خروج از سبته به مقصد خاک اصلی اسپانیا تقریباً غیرممکن به نظر میرسد.
«سعید»، نوجوانی ۱۷ساله از کازابلانکا، چندصد متر آنطرفتر روی جدول نشسته بود. او هم وقتی شنید مرز باز شده است، به جمعیت راهی سبته پیوسته بود؛ اما شادی اولیه جای خود را به واقعیت داده و حالا تنها داراییاش یک بطری آب و یک بسته ماست است که یکی از ساکنان محلی به او داده است.
این نوجوان گفت پس از عبور، به مرکزی برای افراد زیر سن قانونیِ بدون همراه منتقل شد، اما جایی خالی نبود و دوباره به خیابان بازگشت. به گفتهٔ یک سرباز که نخواست نامش فاش شود، رویهٔ فعلی مقامها، از جمله ارتش، پلیس و نیروهای مرزبانی اسپانیا، این است که با این نوجوانان مانند مهاجران عادی برخورد کنند و آنها را به مراکش بازگردانند.
سعید و دیگر نوجوانان همراهش میگویند کسی به آنها غذا نمیفروشد و اجازهٔ ورود به مغازهها و رستورانها را نمیدهد، چون اسپانیایی بلد نیستند.
کمک ساکنان سبته به مهاجران اسپانیا
سه روز پس از این موج گستردهٔ ورود مهاجران، سبته کمکم در حال بازگشت به شرایط عادی است. تا عصر شنبه، کافهها دوباره شروع به پذیرایی از مشتریان کرده بودند و برخی کسبوکارها نیز فعالیت خود را از سر گرفته بودند. بسیاری از مهاجرانی که هنوز در شهر ماندهاند، از کمک ساکنان محلی بهرهمند میشوند؛ افرادی در خیابانها آب، ساندویچ، پتو و لباس توزیع میکنند. برخی هم میایستند تا بپرسند آیا کسی به کمک نیاز دارد یا میخواهد با اقوامش تماس بگیرد.
نگرانی از افزایش تنشهای اجتماعی و بهرهبرداری جریانهای افراطی
بااینحال، این موج همدلی و کمکرسانی با ورود سیاستمداران راست افراطی و یک گروه نئونازی تهدید میشود؛ گروههایی که تلاش میکنند از این بحران انسانی برای اهداف خود بهره ببرند.
زنی محلی به نام «ملیکه» گفت: «آنها میخواهند از احساسات ما سوءاستفاده کنند تا این کار را به نام خود تمام کنند و بگویند از سبته دفاع کردهاند. ما آنها را اینجا نمیخواهیم. اگر میخواهند از چیزی دفاع کنند، جای دیگری بروند.»
ملیکه که در سبته و در خانوادهای با سابقهٔ خدمت در ارتش اسپانیا به دنیا آمده است، مخالف این دیدگاه است که هویت شهر باید تنها با تنشهای سیاسی پس از این موج ورود مهاجران تعریف شود. بااینحال، او فشار واردشده بر شهری با کمی بیش از ۸۰ هزار نفر جمعیت را میپذیرد: «برای هر شهری، چنین وضعیتی غیرقابلمدیریت بود.»
«فاطیما حامد حسین»، عضو مجلس محلی سبته، نگران است که فشار ناشی از بحران مهاجران، شکافهای اجتماعی را در این شهر تحت حاکمیت اسپانیا عمیقتر کرده باشد. او گفت: «آنچه پشت سر گذاشتیم، میان همسایهها تنش ایجاد کرده است و دقیقاً همین شرایط است که به رشد راست افراطی کمک میکند.»
امید مهاجران به ساختن آیندهای در اسپانیا
درحالیکه گروهی از مهاجران از قلمرو اسپانیا در حال بازگشت بهسمت مرز و سپس مراکش بودند، ذهن سعید همچنان درگیر آیندهاش بود. هدف او ساده است: جایی در یک مرکز حمایتی پیدا کند، سال آینده را صرف یادگیری زبان اسپانیایی کند و وقتی ۱۸ساله شد، بهعنوان آرایشگر مشغول به کار شود. بزرگترین نگرانیاش این است که بدون مدارک قانونی بماند و تمام این برنامهها پیش از شروع از بین بروند.
بااینحال، بازگشت از سبته در برنامهٔ او نیست. او میگوید: «تنها چیزی که لازم دارم، یک فرصت است.»
منبع: گاردین
