روز پنجشنبه، دهها هزار شهروند مراکشی با ایجاد بحران غیرمنتظره در جریان مهاجرت، وارد سبته بهعنوان قلمرو مربوط به اسپانیا در همسایگی مراکش شدند. تا عصر جمعه، بیشتر آنها گرسنه و ناامید این منطقه را ترک کرده بودند.
موج شایعات مجازی و چراغ سبز عجیب در مرز
مانند بسیاری دیگر در مراکش، «محمد احمدیو» بامداد پنجشنبه در شبکههای اجتماعی دید که مرز بهشدت محافظتشده میان کشورش و سبته باز شده است. او خیلی زود به جمعیتی پیوست که به دهها هزار نفر میرسید؛ بسیاری از آنها با هدف پناهندگی شگفتزده بودند که پلیس مراکش، آنها را برای ورود در این مرز و عزیمت به اسپانیا تشویق میکرد. برخی مانند او از حصار بالا رفتند یا از سوراخهای فنس فلزی عبور کردند، یا از مرز دریایی شناکنان گذشتند. بعضی لباس غواصی پوشیده بودند، با فین شنا میکردند یا با جلیقههای نجات نارنجی و تیوبهای بادی صورتی خود را به ساحل اسپانیا رساندند. در این هرجومرج دستکم ۶۷ نفر جان باختند. احمدیو ۳۷ ساله گفت: «خیلیها آمدند. خیلی زیاد.»
شهر در وضعیت اضطراری و تکرار بحران بزرگ مهاجرت به اسپانیا
به گفتهی وزارت کشور، وقوع این بحران ناگهانی، روند مهاجرت غیرقانونی به اسپانیا را از نظر شدت، از هر دورهی مشابه در اوج سال ۲۰۱۵ نیز فراتر برد؛ به طوری که حدود ۵۰ هزار نفر پنجشنبه و بامداد جمعه وارد شهری شدند که تنها ۸۴ هزار نفر جمعیت دارد.
تا صبح جمعه، چهرهی شهر به وضعیتی اضطراری شباهت داشت؛ همان چیزی که اروپا از زمان موج بزرگ مهاجرت ۱۱ سال پیش در تلاش برای جلوگیری از آن بوده است؛ دورهای که ورود گستردهی غیراروپاییها به خاک تحت کنترل اروپا، سیاستهای قاره را دگرگون کرد و به رشد جریانهای راستگرای ضدمهاجرت انجامید.
تسخیر خیابانها، تقابل نظامی و ناامیدی جویندگان کار
در حالی که ساکنان شهر در خانههای خود پناه گرفته و مغازههایشان را تعطیل کرده بودند، گروههایی از مردان عمدتاً جوان که جایی برای رفتن نداشتند، میدانها، خیابانها، حیاط مجتمعهای مسکونی، چشماندازهای بالای تپهها و زیر پلها را پر کرده بودند. برخی در آبهایی که توسط یک ناو جنگی اسپانیایی گشتزنی میشد شنا میکردند یا از میان زبالههای شناور مانند کیسههای پلاستیکی و بطریهای آب که گیر جریان آب افتاده بودند میگذشتند. برخی دیگر از ساحلی عبور میکردند که پر از وسایل به جا مانده از همراهانشان بود: لنگهکفش، لباس غواصی رهاشده، قاب موبایل و یک کارت شناسایی از کازابلانکا.
سربازان اسپانیایی که بسیاری از آنها روز پنجشنبه برای مقابله با بحران بسیج شده بودند، روی تانکهای اطراف ایستاده بودند. آنها مهاجرانی را تماشا میکردند که از دوشهای ساحلی آب مینوشیدند؛ دوشهایی که به شکل تخته موجسواری عمودی بودند و شعار «سبته، جایی که احساسات را لمس میکنید» روی آنها درج شده بود.
در همان نزدیکی، نوجوانان کمسنوسال زیر صدای هلیکوپترهای گشتزنی میخندیدند و وسایل ورزشی پارک ساحلی را امتحان میکردند.
احمدیو با مایوی صورتی و سینهی برهنه ایستاده بود و تیشرت مشکیاش را روی شانه انداخته بود. به گفتهی خودش، کف پاهایش هنگام عبور از صخرههای مرزی زخمی شده بود. او گفت سفرش ناامیدکننده بوده است. مانند بسیاری دیگر، او بدون شرایط پناهندگی مشخص، فقط برای یافتن کار در این منطقه حاضر شد اما تنها با نیروهایی مواجه گشت که او را برای خروج از اسپانیا تحت فشار قرار میدادند. او گفت: «نه آبی هست، نه غذایی و نه جایی برای خوابیدن. هیچ چیز نیست.»
خشم اهالی بومی و پاسخ سیاسی مادرید
با ورود مهاجران به خیابانها، ساکنان اغلب در خانههای خود پنهان ماندند و مغازهها و کسبوکارهای خود را تعطیل نگه داشتند.
«فرانسیسکو پرز» ۶۸ ساله که برای مدتی کوتاه بیرون آمده بود، در حالی که مهاجران از کنارش رد میشدند، نوههایش را با عجله روی صندلی ماشین نشاند. او گفت نوهاش پرسیده چرا نمیتوانند به ساحل بروند و چرا «اینهمه مراکشی» آنجا هستند. به گفتهی او، مردم محلی «ترسیدهاند» و از دولت اسپانیا خشمگین هستند، چون احساس میکنند که رها شدهاند.
«پدرو سانچز»، نخستوزیر اسپانیا، صبح جمعه به سرعت به سبته رفت تا از شهروندان حمایت کند و این موج ورود را «نقض تمامیت ارضی اسپانیا» خواند. برای منتقدان راستگرای او- چه در داخل اسپانیا، چه در اروپا و حتی در سطح جهانی – این موج مهاجرت نشانهی شکست سیاستهای مهاجرتی دولت او تلقی شد. دولت سانچز امسال به بیش از یک میلیون مهاجر غیرقانونی اجازه داده برای اقامت قانونی درخواست دهند؛ اقدامی که مخالفان میگویند در جذب مهاجران نقش داشته است. از نظر مخالفان مهاجرت، تصاویر هجوم مهاجران به این قلمرو کوچک، سند اصلی ادعای آنها بود و سبته ناگهان به نمادی از یک بحران بینالمللی از خطرات مهاجرت غیرقانونی به اسپانیا تبدیل شد.
در پاسخ سانچز، قاچاقچیان انسان را مقصر دانست که مهاجران را دربارهی آسان بودن روند پناهندگی برای افراد در مناطق مختلف اسپانیا گمراه کردهاند و خاطرنشان کرد که با وجود سیاستهای مهاجرپذیرش، اسپانیا در سالهای اخیر مهاجران غیرقانونی کمتری نسبت به برخی همسایگان اروپایی خود جذب کرده است.
گمانهزنی دربارهی بازی سیاسی مراکش و تشدید پناهندگی در اسپانیا
هنوز مشخص نیست چرا این تعداد زیاد به سبته آمدند. بسیاری از مراکشیهایی که در شهر سرگردان بودند، گمان میکردند شاید این اتفاق بخشی از برنامهای سیاسی از سوی مراکش بوده باشد؛ کشوری که پیشتر نیز به استفاده از جریان مهاجرت برای اعمال فشار سیاسی متهم شده است.
«ایوب الاروط» ۲۴ ساله که گفت اخبار باز شدن مرز را در شبکههای اجتماعی شنیده است، گفت: «نمیدانم چرا گذاشتند رد شویم. شاید دلیل سیاسی داشتند. مرز را باز کردند و گذاشتند همه بروند. وقتی مشکلات سیاسی پیش میآید، مراکش درها را باز میکند و به ما میگوید بروید.»
«دوعاء تابیت» ۱۹ ساله نیز که از طریق شبکههای اجتماعی از وضعیت باخبر شده بود، گفت خبر «وایرال» شده و افراد زیادی از سرا سراسر مراکش را جذب کرده است. او که به انگلیسی، فرانسوی و اسپانیایی مسلط است، گفت به عنوان پرستار و عکاس کار میکند و بهطور ناگهانی تصمیم گرفت از این فرصت استفاده کند. او گفت از حصار بالا رفته و تا ساحل اسپانیا شنا کرده است، اما انتظار برخوردی گرمتر را داشت: «هیچ کس غذا، آب یا جایی برای خواب نداشت.» با این حال او گفت: «من برنمیگردم.»
چهرهی تلخ سراب اروپایی در سایه بحران تازه مهاجرت به اسپانیا
به نظر میرسید بسیاری دقیقاً نمیدانستند چرا آنجا هستند. مردان جوان، بدون پیراهن یا با لباسهای ورزشی فوتبال، با پای برهنه یا گاهی با یک لنگه صندل راه میرفتند، انگار که در یک رژهی بیهدف شرکت کردهاند. نوجوانی آرام به درِ یک فروشگاه مواد غذایی بسته ضربه زد، در حالی که دیگران با حسرت اطراف سوپرمارکتهای قفلشده میچرخیدند.
با گذشت زمان و شدت گرفتن گرمای آفتاب، مردان بهدنبال سایه میگشتند. گروهی زیر مجسمهی عظیم «هرکول» در نزدیکی بندر جمع شدند، برخی کنار پمپبنزینها ایستادند و عدهای زیر چادرهای رهاشدهی یک نمایشگاه غذا استراحت کردند. برخی در سطلهای زباله بهدنبال غذا میگشتند یا از رهگذران آب طلب میکردند. زنی نیز مقابل فروشگاه «زارا» بیهوش شد.
«سلیمان احمد» ۱۵ ساله، از ساکنان سبته که مراکشیتبار است، گفت باور نمیکند مراکش اجازه داده اینهمه آدم رد شوند. او گفت: «آنها باید امکانات بیشتری برای جلوگیری از آمدن مردم بگذارند.» و گلایه کرد که حضور سیاستمداران در مرز، از جمله سانچز، بیشتر به یک «نمایش» شبیه است.
پایان ناامیدکنندهی یک سراب؛ بازگشت دستهجمعی به مراکش
با گذشت روز، مشخص شد که بسیاری از مهاجران در حال بازگشت هستند. در امتداد پیادهرو ساحلی، آنها اطراف سربازان اسپانیایی جمع میشدند که با پخش پیامهایی به زبان عربی از طریق بلندگوها از آنها میخواستند به خانه بازگردند. برخی نیروهای پلیس و ارتش نیز با تهدید و تکان دادن باتومها آنها را به عقب میرانند. در شهر، گروهی از جوانان اسپانیایی، مهاجران جامانده را تعقیب و تهدید میکردند. در حالی که هنوز تعدادی با رؤیای پناهندگی از آب عبور میکردند تا در شرایط بهتری وارد اسپانیا شوند، روند بازگشت گسترده آغاز شده بود.
طبق اعلام وزارت کشور اسپانیا، تا ساعت ۶ عصر ۴۸,۳۰۰ نفر به آن سوی مرز بازگشته بودند. آنها وارد ساحل کوچکی بین حصارهای مرزی دو کشور شدند؛ ساحلی که شنهایش پر از لباس و کیسههای پلاستیکی بود، در حالی که سربازان اسپانیایی فریاد میزدند تا مهاجران سریعتر از سبته خارج شوند. سپس آنها از دروازههای آهنی مجهز به سیم خاردار و نورافکن گذشتند و به مراکش بازگشتند.
احمدیو نیز که در دل این بحران قرار گرفته بود، همراه جمعیت حرکت میکرد و از نحوه مدیریت مهاجرت جهت ورود به اسپانیا بهشدت ناامید شده بود. او گفت: «هیچ چیزی برای ما نداشتند. فقط فریاد میزدند: از اسپانیا بروید بیرون.»
منبع: نیویورکتایمز
