گستره استفاده از اینترنت در زندگی امروز برای بسیاری از مردم جهان، چنان با تار و پود زندگی روزمره گره خورده که نبودنش غیرقابلتصور به نظر میرسد. از همین رو، هرگونه اختلال یا قطع اینترنت در ایران، بهویژه زمانی که بهصورت سراسری رخ میدهد، نهتنها یک مسئله فنی، بلکه بحرانی اجتماعی و اقتصادی است که میتواند زندگی میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار دهد.
قطع سراسری اینترنت در ایران
در ایران، این لحظه ناآشنا نیست؛ بارها تجربه و حالا، شدیدتر از همیشه تکرار شده است. از ۱۸ دی ماه سال جاری و درپی آغاز اعتراضات، قطع سراسری اینترنت در ایران آغاز شد و ۱۵ روز ادامه پیدا کرد.
اکنون نیز هنوز سایتهای خارجی باز نمیشوند، شبکههای اجتماعی بیش از ۳۶۰ ساعت است که خاموشند، جزوهها و منابع درسی در تلگرام گیر کردهاند و بسیاری از کسبوکارهای وابسته به اینترنت بلاتکلیف و نگران آیندهاند.
قطع اینترنت در ایران یک مسئله ارتباطی است؛ اختلالی موقت که شاید کاربران عادی آن را با چند ساعت یا چند روز نارضایتی تجربه کنند. اما کسانی که کسب و کار اینترنتی دارند، آنلاینشاپها، کسانی که خدمات اینترنتی یا فروش دارند، همه به واسطه این قطعی متضرر شدهاند.
در کنار این ضرر مالی که در این دو هفته، درآمد افراد صفر شده است، هزینه و زمانی که برای بالا آوردن صفحه یا سایتشان کرده بودند هم سوخت شده است. همه میدانیم که برای بالا آوردن سایت یا صفحه اینستاگرامی، زمان و هزینه زیادی باید کرد و با فعالیت روزمره مداوم و منظم، سایت میتواند خودش را بالا نگه دارد و دیده شود. این در مورد صفحات اینستاگرام هم صدق میکند. کسانی که زندگیشان به واسطه مشاغل آنلاین میچرخید، در این دو هفته به کل بیکار شدهاند. همچنین دچار ضررهای هنگفت مالی شدهاند.
چند میلیارد تومان، خسارت هر روز قطع اینترنت در ایران
این فقط بخشی از تبعات قطع اینترنت در ایران است. چراکه براوردهای اولیه نشان میدهد قطع سراسری اینترنت، روزانه چندصد میلیارد تومان بر اقتصاد کشور خسارت وارد کرده است.
احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، با بیان اینکه در حال حاضر، هیچ برآورد رسمی درباره کل خسارات اقتصادی ناشی از اختلال یا قطعی اینترنت وجود ندارد گفت: «گزارشهای کارشناسی مستقل و برآوردهای پژوهشگران این معاونت نشان میدهد که هر روز اختلال اینترنتی بهطور متوسط روزانه بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیارد تومان خسارت مادی برای کشور داشته است.»
بیشترین خسارت در تبلیغات دیجیتال و گردشگری آنلاین
وی بیشترین خسارات وارده ناشی از اختلال و قطعی اینترنت در ایران را در دو حوزه کلیدی تبلیغات دیجیتال و گردشگری آنلاین خواند. همچنین اظهار داشت: «بسیاری از کسبوکارها در اقتصاد دیجیتال امروز، برای معرفی محصول، جذب مشتری و رشد برند، بهشدت به تبلیغات آنلاین وابستهاند. اما هنگامی که دسترسی کاربران به پلتفرمهای اصلی مختل میشود یا سرعت و کیفیت اتصال به حدی کاهش مییابد که تجربه کاربری بهشدت آسیب میبیند، نتیجهای جز کاهش بازدهی کمپینها، افزایش هزینههای تبلیغاتی و افت نرخ تبدیل به همراه نخواهد داشت.»
نایبرئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی تاکید کرد: «فراتر از اثرات فنی، باید به یک حقیقت بنیادین اشاره کرد؛ در فضای پُرتنش و نااطمینانی، کسی سفارش تبلیغ نمیدهد. کسبوکارها زمانی بودجه تبلیغاتی اختصاص میدهند که به آینده بازار امیدوار باشند و بتوانند رفتار مصرفکننده را پیشبینی کنند. اما در فضایی تیره که اختلالهای اینترنتی به یک قاعده تبدیل شدهاند، نه مخاطب وجود دارد، نه بستر مطمئن و نه اعتمادی برای برنامهریزی بلندمدت. در چنین شرایطی، تبلیغات بهجای یک سرمایهگذاری، به ریسکی برای سوخت سرمایه بدل میشود.»
غیر از شاغلان در صفحات مجازی، افراد دیگر هم به واسطه قطع اینترنت جهانی در ایران دچار خسارت شدهاند. خبرنگاران، فعالان حوزه رسانه، فعالان مجازی، حوزه تبلیغات همه در این خسارت سهیماند. از طرفی مردم عادی هم دچار محدودیتهای جدی برای ایجاد ارتباط با دایره دور و نزدیکشان شدهاند. کسانی که تعدادی از خانوادهشان در کشورهای دیگر زندگی میکنند، کسانی که کلاسهای آنلاین داشتند، کسانی که سفارش خریدهایشان از سایتهای خارجی انجام میشد و تبادلات با این سایتها داشتند، همه متضرر شدهاند. چه ضرر مالی و چه ضرر معنوی.
وزارت ارتباطات متولی قطع و وصل اینترنت در ایران نیست
چیتساز، با تاکید بر اینکه وزارت ارتباطات متولی قطعی و وصل اینترنت نیست اظهار داشت: «این وزراتخانه متولی فراهم کردن زیرساخت ارتباطی است.»
وی یادآور شد: «اینترنت، مصداق خون در حوزه اقتصاد دیجیتال است و بدون آن، این حوزه دچار چالشهای جدی میشود. امیدوار هستیم پس از رفع مشکلات شاهد دسترسی مجدد مردم و کسبوکارهای اقتصاد دیجیتال به اینترنت برای ارائه خدمات باشیم.»
آثار بجای مانده از قطع سراسری اینترنت
قطع اینترنت یعنی کوچک شدن دنیا؛ یعنی خانوادههایی که از حال هم بیخبر میمانند، خبرنگارانی که از جریان اطلاعات جهانی حذف میشوند، پزشکانی که دسترسی به سیستمها و هماهنگیهای حیاتی را از دست میدهند، دانشجوهایی که منابع درسیشان پشت دیوار خاموشی میماند و کسبوکارهای کوچکی که یکشبه از چرخهی زندگی ساقط میشوند.
