غنیسازی اورانیوم ایران ممکن است محور اصلی اختلاف در مذاکرات امروز ایران و آمریکا باشد. اما نقطهی اصطکاک کلیدی، برنامهی موشکهای بالستیک ایران است؛ موضوعی که آمریکا میخواهد به دستور کار این گفتگوها اضافه شود. در اینجا برخی از مهمتریم مسائلی که هنگام دیدار مذاکرهکنندگان در مسقط مورد بحث قرار میگیرند، آمده است.
تهران (خبرگزاری فرانسه) – ایران و ایالات متحده مذاکره خود را امروز در عمان شروع کردهاند. در حالی که تهران بر تمرکز کامل روی برنامه هستهای خود پافشاری میکند، خواستههای واشینگتن فراتر از این موضوع است.
این دو دشمن دیرینه در سال ۲۰۲۵ چندین دور مذاکرات هستهای با میانجیگری عمان داشتند. اما جنگ ایران و اسرائیل که طی آن ایالات متحده، حملاتی را علیه سایتهای هستهای جمهوری اسلامی انجام داد، دیپلماسی را تنها چند روز پیش از برگزاری یک نشست برنامهریزی شده، از مسیر خود خارج کرد.
«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، در پی سرکوب مرگبار اعتراضات گستردهی ضد دولتی، تهدید به اقدام نظامی مجدد علیه جمهوری اسلامی کرده است. اما در عین حال گفته است که فکر میکند تهران برای رسیدن به یک توافق آمادگی دارد.
ایالات متحده اعلام کرده است که مذاکرات باید شامل برنامهی موشکهای بالستیک ایران و حمایت آن از گروههای شبهنظامی در منطقه باشد.
غنیسازی اورانیوم ایران
اختلاف اصلی میان ایران و آمریکا بر سر غنیسازی اورانیوم است. کشورهای غربی و اسرائیل، که گمان میرود تنها دارندهی سلاح هستهای در خاورمیانه باشد، میگویند ایران به دنبال دستیابی به بمب است. موضوعی که جمهوری اسلامی آن را تکذیب میکند.
در جریان جنگ ایران و اسرائیل در ژوئن گذشته، ایالات متحده سه سایت هستهای در ایران (فردو، نطنز و اصفهان) را بمباران کرد. ترامپ بعدا مدعی شد که این حملات برنامهی هستهای ایران را نابود کرده است. اگرچه میزان دقیق خسارات همچنان نامشخص است.
کارشناسان میگویند اورانیوم غنیشدهی بالای ۲۰ درصد میتواند کاربردهای نظامی بالقوه داشته باشد، اما غنیسازی برای ساخت بمب باید به ۹۰ درصد برسد.
پیش از جنگ، طبق اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران اورانیوم را تا ۶۰ درصد غنیسازی میکرد که بسیار فراتر از سقف ۳.۶۷ درصدی مجاز در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام) بود. ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ از آن توافق خارج شد. درنتیجه ایران متعاقبا در اقدامی تلافیجویانه، تعهدات خود را رها کرد.
ترامپ بارها خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم ایران شده است؛ شرطی که بسیار سختگیرانهتر از توافق ۲۰۱۵ است. اما ایران که میگوید حق برخورداری از انرژی هستهای صلحآمیز را دارد، این خواسته را یک خط قرمز و برخلاف پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) میداند که ایران و ۱۹۰ کشور دیگر عضو آن هستند.
ذخایر هستهای
محل ذخایرِ بیش از ۴۰۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران پس از بمبارانهای سال گذشته آمریکا نامشخص است. این ذخایر آخرین بار در ۱۰ ژوئن توسط بازرسان آژانس مشاهده شده بود.
«علی شمخانی»، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، این هفته به رسانههای لبنانی گفت: «این مواد زیر آوار (سایتهای هستهای بمباران شده) هستند. درنتیجه ما هیچ تلاشی برای خارج کردن آنها نکردهایم… چون خطرناک است.» او افزود: «ما در حال گفتگو با آژانس هستیم تا ضمن تضمین ایمنی، راه حلی برای این موضوع پیدا کنیم.»
ایران در پایان ماه سپتامبر تمام همکاریهای خود با نهاد ناظر هستهای سازمان ملل را به حالت تعلیق درآورد. همچنین این تصمیم را واکنشی تلافیجویانه به بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه برنامهی هستهای خود اعلام کرد.
چندین کشور از جمله روسیه پیشنهاد دادهاند که ذخایر اورانیوم غنیشده تهران را به عنوان یک تضمین در خاک خود نگه دارند، اما ایران نپذیرفته است. شمخانی تاکید کرد: «وقتی میتوانیم نگرانیها دربارهی استفادهی نهایی از این مواد را برطرف کنیم، دلیلی برای انتقال آنها به خارج از کشور وجود ندارد.»
او در ادامه گفت: «ما برنامهای برای نظامی کردن برنامهی هستهای خود نداریم و بنابراین میتوانیم غنای مواد را از ۶۰ درصد به، برای مثال، ۲۰ درصد کاهش دهیم.»
شمخانی با اشاره به خواستهی ایران برای لغو تحریمها گفت: «اما در مقابل، باید بهایی پرداخت شود.»
هستهای و نه هیچ چیز دیگر
تهران مصر است که مذاکرات صرفا به موضوع هستهای و لغو تحریمها محدود بماند و این خواسته را غیرقابل مذاکره میداند. اما واشینگتن و متحدش اسرائیل فشار میآورند تا سایر شکایات علیه جمهوری اسلامی نیز در مذاکرات گنجانده شود.
در سال ۲۰۱۸، خروج ایالات متحده از توافق هستهای پیشین تا حدودی به دلیل نبود محدودیت در توافق بر سر برنامهی موشکهای بالستیک ایران بود که تهدیدی برای اسرائیل تلقی میشد.
بر اساس گزارشهای رسانهای، اسرائیل اکنون فشار میآورد تا این موضوع به همراه سیاست ایران در حمایت مالی از گروههای شبهنظامی در سراسر خاورمیانه، از جمله حزبالله در لبنان، حماس در غزه و حوثیها در یمن، روی میز مذاکره قرار گیرد.
منبع: france24
