آیتالله علی خامنهای به علی لاریجانی، مقام ارشد امنیت ملی، ماموریت داده است تا از بقای جمهوری اسلامی در برابر هرگونه حمله نظامی آمریکا به ایران و ترورهای هدفمند اطمینان حاصل کند.
در اوایل ژانویه، در حالی که ایران با اعتراضات سراسری و تهدید حملات ایالات متحده روبرو بود، رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، برای هدایت کشور به یکی از معتمدان وفادار خود روی آورد: علی لاریجانی، مقام ارشد امنیت ملی کشور.
حاشیهنشینی پزشکیان و اعتراف به محدودیتها
از آن زمان، لاریجانی ۶۷ ساله، سیاستمدار کهنهکار، فرمانده سابق سپاه پاسداران و رئیس فعلی شورای عالی امنیت ملی، عملا ادارهی کشور را بر عهده گرفته است. قدرت گرفتن او باعث به حاشیه رفتن رئیسجمهور مسعود پزشکیان شده است؛ جراح قلبی که به سیاستمدار تبدیل شد، سال سختی را در دوران مسئولیت خود پشت سر گذاشته و همچنان علنا میگوید: «من پزشک هستم، نه سیاستمدار» و کسی نباید از او انتظار داشته باشد که مشکلات متعدد ایران را حل کند.
این روایت از صعود لاریجانی و تصمیمات و مشورتهای رهبری در حالی که دولت ترامپ تهدید به جنگ میکند، بر اساس مصاحبه با شش مقام ارشد ایرانی (که یکی از آنها وابسته به دفتر آیتالله خامنهای است)، سه عضو سپاه پاسداران، دو دیپلمات سابق ایرانی و گزارشهای رسانههای داخلی ایران تهیه شده است. این مقامات و اعضای سپاه به شرط ناشناس ماندن برای بحث صریح دربارهی مسائل داخلی دولت صحبت کردند.
لاریجانی در خط مقدم مدیریت بحران ایران
دامنهی مسئولیتهای لاریجانی در چند ماه گذشته به طور پیوسته رشد کرده است. او مسئول سرکوب اعتراضات اخیر با استفاده از نیروی مرگبار بود که خواستار پایان حکومت اسلامی بودند. در حال حاضر، او در حال کنترل نارضایتیهای داخلی، رایزنی با متحدان قدرتمندی مانند روسیه و بازیگران منطقهای مثل قطر و عمان، و نظارت بر مذاکرات هستهای با واشینگتن است. او همچنین در حال تدوین طرحهایی برای مدیریت ایران در طول حمله نظامی آمریکا به ایران است. در حالی که واشینگتن نیروهای خود را در منطقه متمرکز میکند.
لاریجانی در مصاحبهای با «الجزیره» هنگام سفر به دوحه، پایتخت قطر در این ماه گفت: «ما در کشورمان آماده هستیم و قطعا قدرتمندتر از قبل هستیم. در هفت، هشت ماه گذشته آماده شدهایم. نقاط ضعف خود را پیدا و آنها را برطرف کردیم. ما به دنبال جنگ نیستیم و جنگ را شروع نخواهیم کرد. اما اگر آن را به ما تحمیل کنند، پاسخ خواهیم داد.»
ماموریت لاریجانی برای تضمین بقای نظام در صورت ترور رهبر جمهوری اسلامی
به گفتهی شش مقام ارشد و اعضای سپاه، آیتالله خامنهای به لاریجانی و تعداد انگشتشماری از نزدیکان سیاسی و نظامی دستور داده است تا اطمینان حاصل کنند که جمهوری اسلامی نه تنها از بمبهای آمریکایی و اسرائیلی، بلکه از هرگونه سوءقصد به رهبری ارشد خود، از جمله خود آیتالله خامنهای، جان سالم به در میبرد.
«ناصر ایمانی»، تحلیلگر محافظهکار نزدیک به حکومت، در مصاحبهای تلفنی از تهران گفت که آیتالله خامنهای رابطهای طولانی و نزدیک با لاریجانی دارد. همچنین رهبر در این زمان بحران شدید نظامی و امنیتی به او روی آورده است. آقای ایمانی گفت: «رهبر به لاریجانی اعتماد کامل دارد. او معتقد است لاریجانی به دلیل سوابق سیاسی، ذهن تیزبین و دانشش، مردِ این مقطع حساس است. او برای گزارشهای وضعیت و مشاورههای عملگرایانه به او تکیه میکند. نقش لاریجانی در زمان حمله نظامی آمریکا به ایران بسیار پررنگ خواهد بود.»
لاریجانی از یک خانوادهی سیاسی و مذهبی میآید و به مدت ۱۲ سال رئیس مجلس بود. در سال ۲۰۲۱، او مسئول مذاکره برای قرارداد استراتژیک جامع ۲۵ ساله با چین به ارزش میلیاردها دلار شد.
طراحی سناریوهای بقا؛ ۴ لایه جانشینی در صورت ترور رهبر جمهوری اسلامی
به گفتهی شش مقام ارشد و اعضای سپاه، آیتالله خامنهای سلسله دستورالعملهایی صادر کرده است. او چهار لایه جانشینی برای هر یک از نقشهای فرماندهی نظامی و دولتی که شخصا منصوب میکند، نام برده است. رهبر جمهوری اسلامی همچنین به تمام کسانی که در نقشهای رهبری هستند گفته است که تا چهار جایگزین نام ببرند. همچنین مسئولیتهایی را به حلقهی تنگِ معتمدان واگذار کرده تا در صورت قطع ارتباط با او یا ترور، تصمیمگیری کنند.
آیتالله خامنهای در ژوئن گذشته، زمانی که در طول ۱۲ روز جنگ با اسرائیل در مخفیگاه بود، سه نامزد را برای جانشینی خود نام برد. هویت آنها هرگز علنا فاش نشده است. اما لاریجانی تقریبا به طور قطع در میان آنها نیست زیرا او یک روحانی ارشد شیعه نیست؛ شرطی اساسی برای هر جانشین.
با این حال، لاریجانی در حلقهی مورد اعتماد آیتالله خامنهای جای گرفته است. این حلقه شامل مشاور ارشد نظامی و فرماندهی کل سابق سپاه، سرلشکر «یحیی رحیمصفوی» است. همچنین شامل سرتیپ «محمدباقر قالیباف»، فرمانده سابق سپاه و رئیس فعلی مجلس است که آیتالله خامنهای او را به عنوان جانشین بالفعل خود برای فرماندهی نیروهای مسلح در زمان جنگ تعیین کرده، و همچنین رئیس دفتر او، «علیاصغر حجازی.»
بخشی از این برنامهریزیها نتیجهی درسهای آموخته شده از حملهی غافلگیرانهی اسرائیل در ماه ژوئن است که سلسلهمراتب فرماندهی نظامی ارشد ایران را در ساعات اولیهی جنگ از بین برد. پس از آتشبس، آیتالله خامنهای، لاریجانی را به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب کرد. همچنین یک شورای دفاع ملی جدید به ریاست دریاسالار «علی شمخانی» برای مدیریت امور نظامی در زمان جنگ ایجاد کرد.
آمادهباش کامل نظامی در ایران
«ولی نصر»، کارشناس ایران و تئوکراسی شیعه در دانشکدهی مطالعات بینالمللی پیشرفته دانشگاه «جانز هاپکینز»، گفت: «خامنهای با واقعیت پیش روی خود روبرو شده است. او انتظار دارد شهید شود. رهبر جمهوری اسلامی با خود فکر میکند این سیستم و میراث من است و من تا پایان ایستادگی خواهم کرد. او در حال توزیع قدرت و آمادهسازی دولت برای اتفاق بزرگ بعدی است؛ هم جانشینی و هم جنگ؛ با این آگاهی که جانشینی ممکن است در نتیجهی جنگ رخ دهد.»
شش مقام و سه عضو سپاه گفتند ایران بر این اساس عمل میکند که حمله نظامی آمریکا به ایران اجتنابناپذیر و قریبالوقوع است. حتی در حالی که هر دو طرف همچنان به تعامل دیپلماتیک و مذاکره بر سر یک توافق هستهای ادامه میدهند. آنها گفتند ایران تمام نیروهای مسلح خود را در بالاترین سطح آمادهباش قرار داده و برای مقاومت شدید آماده میشود.
به گفتهی این منابع، کشور در حال استقرار پرتابگرهای موشک بالستیک در امتداد مرز غربی خود با عراق (به اندازهی کافی نزدیک برای حمله به اسرائیل) و در طول سواحل جنوبی خود در خلیج فارس، در برد پایگاههای نظامی آمریکا و سایر اهداف در منطقه است.
در چند هفته گذشته، ایران حریم هوایی خود را به طور دورهای برای آزمایش موشکها بسته است. همچنین یک رزمایش نظامی در خلیج فارس برگزار کرد و برای مدت کوتاهی تنگهی هرمز را بست. در تمام این مدت، آیتالله خامنهای جبههای مبارزهجو را حفظ کرده است.
او در سخنرانی هفتهی گذشته گفت: «قدرتمندترین ارتش دنیا ممکن است چنان سیلی بخورد که نتواند روی پای خود بایستد.» او همچنین تهدید کرد که کشتیهای جنگی آمریکا را که در آبهای نزدیک تجمع کردهاند، غرق خواهد کرد.
افزایش کنترل داخلی در صورت حمله نظامی آمریکا به ایران
به گفتهی این منابع، در صورت بروز جنگ، واحدهای نیروهای ویژهی پلیس، ماموران اطلاعاتی و گردانهای لباسشخصی بسیج (از زیرمجموعههای سپاه) قرار است در خیابانهای شهرهای بزرگ مستقر شوند. شبهنظامیان سپس ایستهای بازرسی ایجاد میکنند تا از ناآرامیهای داخلی جلوگیری کرده و به دنبال عوامل مرتبط با سرویسهای جاسوسی خارجی بگردند.
رهبری ایران نه تنها برای بسیج نظامی و امنیتی، بلکه برای بقای سیاسی خود نیز آماده میشود. این مشورتها که توسط شش مقام مطلع از برنامهریزیها توصیف شده است، طیف وسیعی از مسائل را شامل میشود؛ از جمله اینکه اگر آیتالله خامنهای و مقامات ارشد کشته شوند، چه کسی کشور را مدیریت خواهد کرد.
سناریوی «دلسیِ ایران» و گزینههای مدیریت بحران
رهبران بررسی کردهاند که در صورت ترور رهبر جمهوری اسلامی چه کسی میتواند «دلسیِ ایران» باشد؛ اشارهای به «دلسی رودریگز»، معاون رئیسجمهور ونزوئلا که با دولت ترامپ معامله کرد تا پس از دستگیری رئیسجمهور «نیکلاس مادورو»، ونزوئلا را اداره کند.
سه مقام مذکور گفتند که در صورت ترور رهبر جمهوری اسلامی، لاریجانی در صدر این لیست قرار دارد. پس از او قالیباف، رئیس مجلس، قرار دارد. به شکلی غافلگیرکننده، حسن روحانی، رئیسجمهور سابق که تا حد زیادی از حلقهی آیتالله خامنهای رانده شده بود نیز در این لیست جای گرفته است.
هر یک از این افراد سوابقی دارند که پذیرش آنها را توسط مردم خشمگین محدود میکند؛.خواه اتهامات فساد مالی باشد یا همدستی در نقض حقوق بشر در ایران، از جمله کشتار اخیر حداقل ۷۰۰۰ معترض غیرمسلح طی سه روز.
«علی واعظ»، مدیر بخش ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت که رهبری برنامههای اضطراری تدوین کرده است. اما پیامدهای جنگ با ایالات متحده غیرقابل پیشبینی باقی میماند. او گفت که رهبر «کمتر دیده میشود، آسیبپذیرتر است، اما او هنوز همان چسبِ فوقالعادهای است که سیستم را در کنار هم نگه میدارد. همچنین همه درک میکنند که اگر او دیگر نباشد، نگه داشتن سیستم در کنار هم سخت خواهد بود.»
دیپلماسی در میدان جنگ؛ از مسکو تا کانالهای پنهان واشینگتن
در ماه گذشته، حضور رسانهای لاریجانی به شدت افزایش یافته است. در حالی که حضور پزشکیان کمرنگ شده است. لاریجانی برای رایزنی با «ولادیمیر پوتین» به مسکو سفر کرد. همچنین در فاصلهی دیدارهایش با مذاکرهکنندگان هستهای آمریکایی و ایرانی، با رهبران خاورمیانه ملاقات کرده است. او برای ساعتها مصاحبهی تلویزیونی با رسانههای خبری داخلی و خارجی داشته است (بیشتر از رئیسجمهور) و به طور منظم محتواهایی را در رسانههای اجتماعی منتشر میکند. محتواهایی مانند عکسهایی از خود در حال سلفی گرفتن با ایرانیها، زیارت یک مکان مذهبی و دست تکان دادن از درِ هواپیما.
به سهم خود، به نظر میرسد پزشکیان در برابر واگذاری قدرت به لاریجانی تسلیم شده است. رسانههای ایرانی گزارش دادند که رئیسجمهور در یک جلسهی هیات دولت گفته است که به لاریجانی پیشنهاد داده محدودیتهای اینترنت را بردارد. زیرا به تجارت الکترونیک آسیب میرسانند. این اعترافی تکاندهنده بود که نشان میداد برای پیشبرد کارها، حتی رئیسجمهور هم باید به لاریجانی متوسل شود.
به گفتهی دو مقام ارشد ایرانی و یک دیپلمات سابق، در ماه ژانویه و در بحبوحهی سرکوب اعتراضات، «آقای استیو ویتکاف»، فرستادهی آمریکا در خاورمیانه، سعی کرد با «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجهی ایران تماس بگیرد. ترامپ گفته بود که اگر ایران هر معترضی را اعدام کند به این کشور حمله خواهد کرد. درنتیجه ویتکاف به دنبال عراقچی بود تا بپرسد آیا اعدامی برنامهریزی شده یا لغو شده است.
آن دو مقام ارشد گفتند که عراقچی برای جلوگیری از هرگونه سوءتفاهم، با رئیسجمهور ایران تماس گرفت و پرسید که آیا میتواند با ویتکاف ارتباط برقرار کند. پزشکیان پاسخ داد که نمیداند و برای گرفتن مجوز باید با لاریجانی تماس بگیرد.
منبع: نیویورکتایمز
