ایالات متحده و ایران همزمان با شعلهور شدن اعتراضات دانشجویی در تهران و دیگر شهرهای کشور، مذاکرات هستهای بیشتری برگزار میکنند. مذاکرات تازه در ژنو نشان میدهد که تیم ترامپ معتقد است دولت ایران پیشنهادهای جدی ارائه میدهد.
چرخش ترامپ؛ از تهدید نظامی تا میز مذاکره
انتظار میرود ایران و ایالات متحده در این هفته برای دور دیگری از گفتگوها در ژنو با یکدیگر دیدار کنند. این موضوع نشانهای است از اینکه تیم دونالد ترامپ باور دارد تهران پیشنهادهای جدی برای رقیق کردن ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود و نشان دادن اینکه به دنبال سلاح هستهای نیست، ارائه میکند.
در حالی که پس از استقرار مجدد و گستردهی تجهیزات نظامی واشینگتن در منطقه، ترس از درگیری مجدد سایه افکنده بود، «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجهی جمهوری اسلامی، گفت که فکر میکند هنوز شانس خوبی برای یافتن یک راه حل دیپلماتیک وجود دارد.
عراقچی در جستجوی «توافق سریع»
او به شبکهی سیبیاس گفت که مذاکرهکنندگان احتمالا روز پنجشنبه برای بحث و تلاش جهت دستیابی به یک «توافق سریع» دیدار خواهند کرد. با این حال، او با اشاره به تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه به عنوان اهداف بالقوه، گفت: «اگر ایالات متحده به ما حمله کند، ما کاملا محق هستیم که از خود دفاع کنیم.»
دولت ایران که نسبت به این احتمال بدبین است که ترامپ هر لحظه با چرخشی دیپلماتیک به یک حملهی تمامعیار چراغ سبز بدهد، همزمان با فشارهای تازهای در داخل کشور نیز مواجه است.
شروع اعتراضات دانشجویی در تهران
اعتراضات دانشجویی در دانشگاههای تهران و شهر مشهد برای سومین روز متوالی در روز دوشنبه ادامه یافت. همچنین ویدئوهای منتشرشده از مشهد حاکی از آن است که درگیری میان دانشجویان و نیروهای بسیج وابسته به حکومت به خشونت کشیده شده است.
دانشگاهها روز شنبه برای نخستین بار از زمان اعتراضهای ماههای دسامبر و ژانویه که به کشته شدن هزاران نفر انجامید، بازگشایی شدند. اما بسیاری از دانشجویان با عزم بزرگداشت کشتهشدگان و مجروحان به دانشگاه بازگشته بودند.
آمار دقیق قربانیان ناآرامیهای پیشین مشخص نیست. دولت آمار را کمی بیش از ۳۰۰۰ نفر اعلام کرده است. اما گروههای حقوق بشری میگویند این رقم حداقل ۳۳۰۰۰ نفر است.
دولت از ورود کمیتهی حقیقتیاب تحت هدایت سازمان ملل به کشور جلوگیری کرده است. همچنین تأکید دارد که تحقیق داخلی خود کافی است. قرار است «کاظم غریبآبادی»، معاون وزیر امور خارجهی جمهوری اسلامی، این هفته در شورای حقوق بشر سازمان ملل سخنرانی کند؛ اقدامی که احتمالا به خروج اعتراضی گستردهی دیگر هیاتها از جلسه منجر خواهد شد.
کنجکاوی ترامپ در میان اعزام ناوها؛ چرا فشار حداکثری به نتیجه نرسید؟
ترامپ در ابتدا به صورت کلامی از معترضان حمایت کرده بود و به آنها گفته بود «کمک در راه است» و به نظر میرسید تهدید به مداخلهی نظامی میکند. با این حال، در هفتههای اخیر و همزمان با ایجاد حضور نظامی گستردهی واشینگتن در منطقه، تمرکز او به برنامهی هستهای ایران معطوف شده است.
«استیو ویتکاف»، نمایندهی ویژهی ترامپ، آخر هفته گفت رئیسجمهور در این اندیشه است که چرا ایران هنوز در برابر فشارهای آمریکا عقبنشینی نکرده است. او به شبکهی فاکس نیوز گفت: «او کنجکاو است که چرا آنها هنوز… نمیخواهم از واژهی تسلیم استفاده کنم، اما چرا تسلیم نشدهاند؟»
او افزود: «چرا با این میزان فشار و با این حجم از قدرت دریایی و نیروی دریایی در منطقه، نزد ما نیامدهاند و نگفتهاند: ما اعلام میکنیم که سلاح نمیخواهیم. بنابراین این کاری است که حاضریم انجام دهیم؟»
غلبهی دیپلماسی بر گزینههای نظامی در واشینگتن
موضع مذاکرهای ایران این است که باید تحت یک سیستم راستیآزمایی جدید زیر نظر آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، نهاد بازرسی هستهای سازمان ملل، حق غنیسازی اورانیوم برای مقاصد صلحآمیز را حفظ کند. ایران ملزم خواهد بود ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کند. همچنین دسترسی کامل آژانس به سایتهای هستهای بمبارانشده را فراهم کند و در مقابل، از کاهش تحریمها بهرهمند شود.
در نتیجه، جمهوریخواهانی در آمریکا که خواهان بمباران ایران توسط ترامپ هستند، مانند سناتور «لیندزی گراهام»، در حال از دست دادن نفوذ خود هستند. با این حال، چالش اصلی سیاسی ترامپ در این است که هر توافق جدیدی را برتر از توافق تاریخی سال ۲۰۱۵ جلوه دهد. توافقی که دموکراتها مذاکره کردند و او در سال ۲۰۱۸ در نخستین دورهی ریاستجمهوریاش از آن خارج شد.
عراقچی در گفتگو با سیبیاس اشاره کرد که مذاکرات جدید ایران و آمریکا در ژنو میتواند نسبت به نسخهی قبلی ارتقا یابد، بدون آنکه لزوما به همان اندازه پیچیده و مفصل باشد. چرا که در این توافق، ایران متعهد میشود برنامهی هستهایاش «برای همیشه صلحآمیز» باقی بماند. این در حالی است که توافق سال ۲۰۱۵ دارای محدودیتهای زمانی بود.
در عمل، کارشناسان میگویند ممکن است ایران در اصل حق غنیسازی اورانیوم جهت تولید برق هستهای را حفظ کند، اما ظرفیت عملی آن برای انجام این کار به شدت محدود خواهد شد.
انزوای پاستور؛ نفوذ رو به افول پزشکیان در معادلات قدرت
مقامهای آمریکایی معتقدند رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، و رئیسجمهور کشور، مسعود پزشکیان، به طور فزایندهای از روند مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو کنار گذاشته شدهاند. آنها باور دارند عراقچی و علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی، راهبرد مذاکرات را هدایت میکنند.
بیاثر شدن جایگاه سیاسی پزشکیان با دستگیریهای گسترده در بدنهی حامیان اصلیاش، یعنی جبههی اصلاحات، به وضوح به چشم میآید. گروهی که در پیروزی او در انتخابات ۲۰۲۴ نقش اساسی داشت و بسیاری از اعضای آن اکنون در زندان هستند یا با اتهامات حمایت از منافع بیگانگان روبرو هستند.
برخی با قرار وثیقه آزاد شدهاند. اما همچنان خشمگیناند که به دلیل انتقاد از عملکرد نیروهای نظامی و امنیتی در سرکوب اعتراضها، به همسویی با دشمن متهم شدهاند. اطلاعات دقیق دربارهی تعداد افراد بازداشتشده یا متهم، پراکنده و نامشخص است.
دو تن از چهرههای شاخص این جبهه ـ «ابراهیم اصغرزاده»، رئیس کمیتهی سیاسی آن، و «جواد امام»، سخنگوی جبهه ـ به ترتیب پس از سه و چهار روز بازداشت، با قرار وثیقه آزاد شدند. «آذر منصوری»، رئیس این جبهه و دبیرکل حزب اتحاد ملت ایران اسلامی، نیز با قرار وثیقه آزاد شده است.
منبع: دگاردین
