نور خورشید در نیمه‌شب؛ ایده‌ای که تا چند سال پیش بیشتر شبیه داستان‌های علمی‌تخیلی بود، حالا یک گام به واقعیت نزدیک‌تر شده است. کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) مجوز آزمایش «ماهواره Earendil-1» را صادر کرده؛ ماهواره‌ای مجهز به یک آینه ۱۸ متری که قرار است نور خورشید را در شب به نقطه‌ای مشخص روی زمین بازتاب دهد. این تصمیم، مسیر آزمایش این فناوری نوآورانه را هموار کرده، اما هم‌زمان با مخالفت شدید ستاره‌شناسان و فعالان حفاظت از آسمان تاریک روبه‌رو شده است.
شرکت آمریکایی Reflect Orbital قصد دارد با استفاده از ماهواره‌های آینه‌ای، نور خورشید را حتی پس از غروب نیز در اختیار کاربران قرار دهد. در صورت موفقیت این فناوری، امکان روشن کردن محدوده‌ای به وسعت حدود پنج کیلومتر تنها با نور خورشید فراهم می‌شود. حامیان این طرح از کاربردهایی مانند افزایش بهره‌وری نیروگاه‌های خورشیدی، امدادرسانی در مناطق بحران‌زده و تأمین روشنایی موقت سخن می‌گویند. اما منتقدان هشدار می‌دهند که اجرای چنین پروژه‌ای می‌تواند پیامدهایی برای پژوهش‌های نجومی، محیط‌زیست و حتی قوانین مرتبط با فعالیت‌های فضایی به همراه داشته باشد.
مجوز صادرشده از سوی کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) فقط به همین ماهواره آزمایشی اختصاص دارد و حداکثر دو سال اعتبار خواهد داشت. این نهاد همچنین تأکید کرده است که صدور این مجوز به معنای موافقت با پروژه‌های بزرگ‌تر آینده نیست. درنتیجه هر درخواست جدید به‌صورت مستقل و بر اساس قوانین و مقررات موجود بررسی خواهد شد. خورشید
چرا جامعه نجوم با پروژه ماهواره آینه‌ای Reflect Orbital مخالف است؟
در حالی که Reflect Orbital این فناوری را راهکاری نوآورانه برای استفاده بهتر از نور خورشید معرفی می‌کند، جامعه علمی نگرانی‌های جدی درباره پیامدهای آن مطرح کرده است.
انجمن نجوم آمریکا (AAS) و ده‌ها سازمان علمی و فعال حفاظت از آسمان تاریک پیش از صدور مجوز، از FCC خواسته بودند درخواست این شرکت را رد کند. به گفته این نهادها، حتی اگر نور تنها به یک منطقه مشخص هدایت شود، خود ماهواره می‌تواند به یکی از درخشان‌ترین اجرام مصنوعی آسمان تبدیل شود.
بر اساس یکی از مطالعات رصدخانه جنوبی اروپا، این ماهواره ممکن است برای ناظران خارج از پرتو نور، تقریباً به روشنی سیاره زهره دیده شود و برای افرادی که در محدوده بازتاب قرار دارند، شدت نور آن حتی از ماه کامل نیز بیشتر باشد.
منتقدان هشدار می‌دهند چنین درخششی می‌تواند رصدهای نجومی را مختل کند، کیفیت تصاویر تلسکوپ‌های تحقیقاتی را کاهش دهد و در برخی شرایط، برای خلبانان یا افرادی که از تلسکوپ‌های بزرگ استفاده می‌کنند، مشکلات ایمنی ایجاد کند. البته این نگرانی‌ها در حال حاضر در حد هشدارهای علمی و ارزیابی‌های کارشناسی مطرح شده‌اند و هنوز در عمل آزموده نشده‌اند.
چرا FCC با وجود این مخالفت‌ها مجوز صادر کرد؟
کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا در تصمیم خود اعلام کرده که مأموریت اصلی این نهاد، مدیریت طیف فرکانسی و ارتباطات رادیویی است و نه بررسی پیامدهای ناشی از بازتاب نور خورشید. این کمیسیون پس از بررسی پرونده اعلام کرد که سامانه‌های رادیویی ماهواره آینه‌ای Reflect Orbital با دیگر کاربران طیف فرکانسی تداخلی ایجاد نمی‌کنند و برنامه‌های کاهش زباله فضایی و خروج ماهواره از مدار نیز با استانداردهای فعلی مطابقت دارد.
به همین دلیل FCC نتیجه گرفت که این پروژه از منظر وظایف قانونی این نهاد، شرایط دریافت مجوز را دارد. در مقابل، موضوعاتی مانند آلودگی نوری، تأثیر بر رصدخانه‌ها یا اثرات احتمالی نور بازتابی بر محیط‌زیست خارج از حوزه اختیارات قانونی FCC عنوان شده است.
مسئولیت نور ماهواره‌ها بر عهده کیست؟ روایتی از یک خلأ قانونی
یکی از مهم‌ترین نکاتی که پرونده ماهواره آینه‌ای Reflect Orbital آشکار کرده، نبود قوانین مشخص برای فناوری‌های فضایی نوظهور است.
در حال حاضر فعالیت‌های فضایی تجاری در آمریکا میان چند نهاد مختلف تقسیم شده است. اداره هوانوردی فدرال (FAA) مسئول پرتاب و بازگشت فضاپیماها، FCC مسئول ارتباطات رادیویی و سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) مسئول برخی ماهواره‌های تصویربرداری است.
اما فناوری‌هایی مانند ماهواره‌های آینه‌ای، ایستگاه‌های فضایی خصوصی یا سامانه‌های خدمات‌رسانی به ماهواره‌ها، به‌طور کامل در چارچوب قوانین فعلی قرار نمی‌گیرند. بسیاری از کارشناسان سیاست‌گذاری فضایی معتقدند قوانین موجود برای صنعت فضایی دهه‌های گذشته طراحی شده‌اند. درنتیجه پاسخگوی فناوری‌های جدید نیستند.
به همین دلیل، پرونده ماهواره آینه‌ای Reflect Orbital تنها درباره یک ماهواره نیست؛ بلکه بحث گسترده‌تری را درباره نحوه قانون‌گذاری فناوری‌های آینده و مسئولیت حفاظت از آسمان شب مطرح کرده است.
کاربردهای احتمالی ماهواره Earendil-1 چیست؟
با وجود انتقادهای مطرح‌شده، شرکت Reflect Orbital معتقد است این فناوری می‌تواند در شرایط مختلف کاربردهای عملی و ارزشمندی داشته باشد. به گفته این شرکت، استفاده از نور خورشید پس از غروب آفتاب می‌تواند زمان فعالیت نیروگاه‌های خورشیدی را افزایش دهد. همچنین در مناطق آسیب‌دیده از حوادث طبیعی روشنایی موقت فراهم کند و در عملیات امداد و نجات نیز به کمک نیروهای امدادی بیاید. همچنین این فناوری می‌تواند در برخی موارد نیاز به منابع روشنایی زمینی را کاهش دهد.
البته تحقق این اهداف به موفقیت مأموریت آزمایشی ماهواره Earendil-1 و همچنین تدوین قوانین و مقررات مناسب برای استفاده از چنین فناوری‌هایی بستگی دارد. در حال حاضر هیچ مجوزی برای اجرای طرح پیشنهادی این شرکت که شامل استقرار ۵۰ هزار ماهواره آینه‌ای است، صادر نشده است. همچنین آینده این پروژه به نتایج آزمایش‌ها، ارزیابی‌های علمی و تصمیم نهادهای قانون‌گذار وابسته خواهد بود.
منبع: astronomy
