در پی افزایش گمانهزنیها دربارهی بازگشایی این مسیر و آیندهی تنگه هرمز، مقامهای جمهوری اسلامی ایران اعلام کردند اگرچه مذاکرات با عمان برای ایجاد مسیر جدید کشتیرانی به مراحل پایانی خود نزدیک شده، اما این توافق بهتنهایی برای بازگشایی کامل این آبراه استراتژیک کافی نیست. همزمان با تأکید تهران بر لزوم لغو محاصره، دریافت غرامت از آمریکا و توقف اقدامات نظامی واشینگتن، گزارشها از ادامهی تنشهای میدانی و هدف قرار گرفتن شناورهای تجاری در این مسیر حیاتی انرژی جهان حکایت دارد.
توافق نزدیک است، اما بازگشایی هرمز شروط بیشتری دارد
توافق میان ایران و عمان بر سر این آبراه که دو کشور را از هم جدا میکند، یکی از محورهای اصلی مذاکرات و گامی کلیدی در مسیر دستیابی به یک توافق گستردهتر برای پایان دادن به جنگ تلقی میشود؛ جنگی که از ۲۸ فوریه و با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و در پی آن، تهران کنترل شدیدی بر این مسیر مهم صادرات انرژی اعمال کرد.
یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، روز جمعه گفت واشینگتن انتظار دارد بهزودی توافقی حاصل شود که زمینهی بازگشایی مسیر عبور عادی نفت از تنگه هرمز را فراهم کند.
«عباس عراقچی»، وزیر امور خارجهی ایران، گفت ایران در چارچوب مذاکرات جاری با عمان در آستانهی دستیابی به توافق دربارهی مسیر جدید کشتیرانی در تنگهی هرمز است، اما بازگشایی این آبراه به شرایط دیگری، از جمله پرداخت غرامت از سوی آمریکا به ایران، بستگی دارد.
«محمدباقر ذوالقدر»، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز فهرستی از مطالبات دیگر را مطرح کرد؛ از جمله پایان تهدیدهای آمریکا علیه ایران، توقف حملات علیه ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، رفع محاصره و تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران.
استقبال عمان از مذاکرات و محکومیت حملات دریایی
عمان حملات پیدرپی به کشتیهای در حال عبور از تنگهی هرمز را بدون متهم کردن طرفی خاص محکوم کرد و مذاکرات دربارهی ترتیبات کشتیرانی در هرمز با ایران را «مثبت و سازنده» توصیف کرد. وزارت خارجهی عمان در بیانیهای تأکید کرد: «ضروری است از هرگونه اقدامی که میتواند به این مذاکرات و پیشرفت حاصلشده آسیب بزند، اجتناب شود؛ آن هم بهگونهای که منافع تمامی طرفها در نظر گرفته شود.»
عراقچی گفت طرح قبلی تفکیک مسیرهای کشتیرانی در تنگه دیگر برای تهران قابلقبول نیست و ایران در ادامهی مذاکرات، در حال بررسی یک مسیر موقت با عمان است تا مسائل فنی و حقوقی مربوط به مسیر دائمی حلوفصل شود.
«مسعود پزشکیان»، رئیسجمهور ایران، که بهعنوان چهرهای نسبتاً میانهرو شناخته میشود، اعلام کرد اکنون بهترین زمان برای دستیابی به توافق است. رسانههای ایران به نقل از وی نوشتند: «انسجام، اقتدار و وحدت در کشور وجود دارد و تا جایی که من میدانم، ایران در این جنگ پیروز و قدرتمند محسوب میشود.»
هدف قرار گرفتن کشتیها در تنگه هرمز
ایران در واکنش به حملات آمریکا، پایگاههای این کشور در کشورهای حوزهی خلیج فارس و اردن را هدف قرار داده و همچنین به کشتیها در این تنگهی باریک حمله کرده است؛ مسیری که پیش از جنگ، حدود یکپنجم انتقال نفت و گاز جهان از آن عبور میکرد.
امارات متحدهی عربی روز شنبه اعلام کرد ایران یک کشتی وابسته به شرکت ملی نفت این کشور را هنگام عبور از تنگه هرمز با موشک هدف قرار داده است. در این حمله، گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشده است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) نیز اعلام کرد یک کشتی پس از اصابت پرتابهای نامشخص دچار آتشسوزی شد، اما آتش مهار شد و خسارت زیستمحیطی گزارش نشده است. مقامهای ایرانی هنوز واکنشی به این گزارشها نشان ندادهاند.
موضع دولت ترامپ و شروط سپاه پاسداران برای بازگشایی
در هفتههای اخیر، دولت دونالد ترامپ بارها از نزدیک بودن توافقی برای بازگشایی این آبراه در هرمز و ازسرگیری تردد از این تنگه خبر داده، اما ایران در برخی موارد انجام مذاکرات را رد کرده است. مشخص نیست آیا دور جدید رایزنیها به توافق پایداری منجر خواهد شد یا خیر.
یک مقام آمریکایی به رویترز گفت: «بهمحض اعلام توافق برای ازسرگیری کشتیرانی تجاری بدون مانع، ایالات متحده محاصرهی بنادر ایران را لغو خواهد کرد.» او افزود اقدامات آمریکا به میزان پایبندی ایران به تعهداتش بستگی خواهد داشت.
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) نیز اعلام کرد از زمان آغاز محاصره، به بیش از ۳۰ کشتی اجازهی عبور برای انتقال کمکهای بشردوستانه داده شده، درحالیکه ۵۳ کشتی را بازگردانده، دو کشتی را از کار انداخته و دو کشتی دیگر را توقیف کرده است.
از زمان آغاز درگیریها در ماه فوریه، قیمت مواد غذایی و کالاهای اساسی در ایران بهشدت افزایش یافته است. پزشکیان در یک نشست خبری، آمریکا را مسئول ایجاد اختلال در واردات کالاهای ضروری دانست، اما به استثناهای احتمالی در محاصره برای کمکهای بشردوستانه اشارهای نکرد.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز، که کشتیها را هدف قرار داده، روز شنبه اعلام کرد پذیرش شروط ایران از سوی واشینگتن مبنای هرگونه بازگشایی خواهد بود و وضعیت عبور از تنگه راهبردی هرمز ارتباطی با مذاکرات ایران و عمان ندارد.
خبرگزاری تسنیم به نقل از «حسین محبی»، سخنگوی سپاه، نوشت: «هر زمان ایالات متحده شروط ایران را بپذیرد، تنگه هرمز قطعاً بازگشایی خواهد شد.»
طرحی که کنترل بیشتری به ایران میدهد
به گفتهی یک منبع ارشد ایرانی و دو مقام منطقهای، توافق پیشنهادی میان ایران و عمان برای پایان دادن به پنج ماه جنگ میان ایران و آمریکا میتواند به تهران اختیار بیشتری بر کشتیهای ورودی به خلیج فارس از طریق تنگه بدهد؛ امتیازی که یکی از بزرگترین امتیازات احتمالی برای ایران محسوب میشود.
مقامهای آمریکایی پیشتر بارها تأکید کردهاند هرگز با واگذاری کنترل این مسیر حیاتی تجارت انرژی به ایران موافقت نخواهند کرد. مشخص نیست آیا واشینگتن تلاش کرده است مفاد این توافق را تغییر دهد یا نه.
ایران از درگیریهای اخیر برای دریافت عوارض از نفتکشها استفاده کرده است. این اقدام، همراه با شلیک به کشتیهایی که بدون مجوز قصد عبور از تنگه را دارند، تجارت جهانی را با اختلال شدید مواجه کرده و باعث جهش قیمت انرژی و افزایش تورم شده است.
منبع: رویترز
