سرگردانی ۲۰ هزار دریانورد در بحران تنگه هرمز
حدود دو جین ملوان تجاری که روی یک کشتی تجاری لنگر انداخته در چهار مایلی ساحل ایران گرفتار شدهاند، وارد چهارمین ماه زندگی زیر نظر نیروهای ایرانی میشوند. در ۲۲ آوریل، توقیف این شناور، یعنی کشتی MSC Francesca، هنگام عبور از تنگه هرمز توسط نیروهای ایران انجام شد. خدمهی آن از مونتهنگرو، اندونزی، فیلیپین و کشورهای دیگر هستند؛ همه دور از خانه و بیخبر از زمان آزادی خود، با ارتباطی بسیار محدود با دنیای بیرون. به گفتهی یک منبع آگاه از شرایط این کشتی، ملوانان «هیچ وسیلهی ارتباطی ندارند، جز هر چند روز یکبار، ۳۰ دقیقه دسترسی به اینترنت.»
خدمهی فرانچسکا بخشی از گروه بسیار بزرگتری از دریانوردان هستند که پس از بستهشدن تنگه هرمز، در شرایطی پرخطر گرفتار شدهاند. به گفتهی سازمان بینالمللی دریانوردی، حملات ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه و به دنبال آن بستهشدن تنگه هرمز توسط ایران، بلافاصله حدود ۱۵۰۰ کشتی و نزدیک به ۲۰ هزار دریانورد را سرگردان کرد.
بسیاری از کشتیها در زمان مناسب از خلیج فارس خارج شدهاند، اما همچنان حدود ۶ هزار ملوان در وضعیت بلاتکلیف باقی ماندهاند. آنها در شرایطی خطرناک، به انجام تعمیرات، دیدهبانی و بررسی محمولهها ادامه میدهند، بیآنکه راه امنی برای بازگشت به خانه داشته باشند. ایران برای اعمال کنترل بر تنگه، به کشتیها حمله کرده است که با واکنش آمریکا همراه شده است. روز دوشنبه نیز یک کشتی باری به نام مینُوان پایونیر، متعلق به یونان، در نزدیکی عمان هدف قرار گرفت و یکی از اعضای خدمهی آن ناپدید شد.
کشتهشدن ۱۷ دریانورد در ۶۴ حملهی موشکی و پهپادی
با کاهش تردد از تنگه هرمز به کمی بیش از یک دوجین کشتی در روز، در حالی که پیش از جنگ این رقم حدود ۱۳۰ کشتی بود، دریانوردان غیرنظامی که بهندرت در خط مقدم درگیریهای مسلحانه کار میکنند، اکنون در خاورمیانه عملاً در چنین وضعیتی گرفتار شدهاند؛ وضعیتی که گاه پیامدهای مرگبار داشته است.
از زمان آغاز جنگ ایران، در ۶۴ حمله در اطراف تنگه هرمز، ۱۷ ملوان جان خود را از دست دادهاند. بیشتر این تلفات ناشی از حملات ایران بوده است، اما در ماه ژوئن نیز در پی حملهی نیروی دریایی آمریکا به یک کشتی، سه ملوان کشته شدند. در همین حال، شبهنظامیان حوثی در یمن کشتیها را در دریای سرخ هدف قرار دادهاند و هفتهی گذشته نیز دو کشتی پس از انفجاری در یک بندر مصر دچار آتشسوزی شدند.
غول کشتیرانی جهان در بنبست تنگه هرمز
کشتی فرانچسکا در ۲۲ فوریه وارد خلیج فارس شد. مالک آن، شرکت کشتیرانی مدیترانهای MSC مستقر در ژنو، بزرگترین شرکت حملونقل کانتینری جهان است. برخی از دریانوردان فرانچسکا هفتهها قبل وارد کشتی شده بودند. شرکت MSC در مورد این پرونده اظهارنظری نکرده است.
شرکت MSC که در سال ۱۹۷۰ توسط «جانلوئیجی آپونته»، کاپیتان ایتالیایی، تأسیس شد، امروز بیش از ۱۰۰۰ کشتی کانتینری در اختیار دارد که در مسیرهای تجاری بین قارهها فعالیت میکنند و در ۳۰۰ مسیر تجاری در حال رفتوآمد هستند. بر اساس گزارش بلومبرگ، آقای آپونته که بیش از ۵۰ میلیارد دلار دارایی دارد، سال گذشته مالکیت MSC را به پسر و دخترش، «دیگو آپونته» و «آلکسا آپونته»، منتقل کرد.
در سال ۲۰۲۲، شرکت MSC پس از رونق دوران پاندمی، از غول دانمارکی مرسک پیشی گرفت و به بزرگترین شرکت حملونقل کانتینری تبدیل شد. این شرکت با برخورداری از منابع مالی قابلتوجه، ناوگان و خطوط تجاری خود را گسترش داد و حتی اقدام به خرید بیمارستانها، بنادر و یک شرکت راهآهن پرسرعت در ایتالیا کرده است.
تنگه هرمز، با وجود قرار گرفتن در یکی از بیثباتترین مناطق جهان، پیش از این مسیر تجاری شلوغ، حیاتی و نسبتاً امنی بود. هر ماه هزاران کشتی از آن عبور میکردند و یکپنجم نفت جهان از این مسیر تأمین میشد. اما اکنون شرایط بهطور چشمگیری تغییر کرده و حملات ایران باعث شده است بسیاری از شرکتهای کشتیرانی از عبور از این تنگه اجتناب کنند.
نمایندگان ملوانان میگویند شرکتها نباید تا زمانی که امنیت بهطور کامل برقرار نشده است، اقدام به عبور از این مسیر کنند. دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی تأکید کرده است: «تجارت مهم است، اما نباید جان انسانهای بیگناه را به خطر بیندازیم.»
رایزنی برای آزادی دریانوردان گرفتار در تنگهی هرمز
فرانچسکا با پرچم دریایی پاناما حرکت میکند؛ کشوری که طبق کنوانسیونهای بینالمللی، رهبری مذاکرات برای آزادی شناور و خدمهی آن را بر عهده داشته است. «ژینت تستا»، سفیر پاناما در سازمان بینالمللی دریانوردی، در ۲۱ ژوئیه گفت: «بهبودهایی در وضعیت حاصل شده است.» وی افزود که نمیتواند توضیح بیشتری بدهد یا جزئیاتی ارائه کند که تلاشهای مذاکرهی در حال انجام را به خطر بیندازد.
به گفتهی وزارت امور خارجهی کرواسی، دو دریانورد که هر دو کروات بودند، از فرانچسکا آزاد شدهاند. سخنگوی دولت گفت که به دلیل حساسیت موضوع نمیتواند توضیحات بیشتری ارائه دهد. «رومانو پریچ»، هماهنگکنندهی اتحادیهی دریانوردان کرواسی که قبل از آزادی این دو کروات بهطور منظم با خانوادههای آنها در تماس بود، گفت که با دریانوردان حاضر در فرانچسکا رفتار مناسبی شده و به غذای کافی دسترسی داشتهاند. او گفت در ابتدا آنها دسترسی نسبتاً منظمی به تلفنهای خود داشتند، اما بعداً استفاده از آن محدود شد.
«پیر-آلن التشینگر»، سخنگوی دولت سوئیس، هفتهی گذشته با امتناع از ارائهی جزئیات بیشتر گفت که در سوئیس، مقر شرکت MSC، از مجاری دیپلماتیک برای دستیابی به آزادی فرانچسکا استفاده میشود.
ایران چگونه دو کشتی تجاری را توقیف کرد؟
بر اساس دادههای ماهوارهای تانکر ترکرز، توقیف فرانچسکا و یک کشتی کانتینری دیگر به نام Epaminondas، در یک روز و توسط نیروهای ایران انجام شد. اپامینداس در آبهای نزدیک فرانچسکا نگهداری میشود، بر اساس یک قرارداد اجاره بخشی از ناوگان MSC است و تحت پرچم دریایی لیبریا حرکت میکند.
به گفتهی ادارهی کارگران مهاجر فیلیپین، چند دریانورد از اپامینداس آزاد شدهاند. این اداره در بیانیهای اعلام کرد که دریانوردان فیلیپینی پس از تجربهی سخت خود، تحت ارزیابیهای پزشکی و روانشناختی قرار گرفتند.
«محمد الراشدی»، هماهنگکنندهی فدراسیون بینالمللی کارگران حملونقل برای جهان عرب و ایران، دربارهی دریانوردان سرگردان در خلیج فارس گفت: «دریانوردان احساس میکنند کاملاً رها شده و مطلقاً بدون حمایت هستند.» وی افزود که وضعیت مالی، خواب و سلامت روان آنها تحت تأثیر این دشواریها قرار گرفته است.
دریانوردان گرفتار؛ از جیرهی محدود تا هراس در تنگه هرمز
الراشدی گفت برخی از دریانوردان که با دسترسی محدود به غذا در خلیج فارس گرفتار بحران تنگه هرمز شدهاند، میگویند روزی یکبار فقط برنج و عدس میخورند. یکی از دریانوردان میگوید حتی موقع خواب هم لباسهایش را از تن درنمیآورد تا در صورت حمله به کشتی، زمان را برای تخلیهی اضطراری از دست ندهد.
اگرچه خدمه میتوانند درخواست خروج از کشتی و بازگشت به کشورشان را بدهند، اما چنین مواردی بهندرت اتفاق میافتد، زیرا نیازمند همکاری مقامهای مهاجرتی کشورهای منطقه است. افزون بر این، بسیاری از ملوانان با قراردادهای کوتاهمدت کار میکنند و از ترس قرار گرفتن در فهرست سیاه، حاضر به رد مأموریتهای خطرناک نیستند. آنها میدانند که اگر به نظر برسد به هر نحوی روی کشتی دردسر ایجاد میکنند، قرارداد دیگری دریافت نخواهند کرد. بنابراین، اعتصاب یا درخواست بازگشت به کشور برای یک دریانورد، در حالی که روی کشتی است، تقریباً به معنای پایان کار او در دریا خواهد بود.
پیش از توقیف این دو کشتی، نزدیک به ۳۰ شناور دیگر نیز هدف حمله قرار گرفته بودند. با این حال، سرنوشت نهایی فرانچسکا و اپامینونداس همچنان نامشخص است.
مذاکرات پیچیدهی دیپلماتیک برای آزادی خدمه
«ناتاشا براون»، سخنگوی سازمان بینالمللی دریانوردی، روز دوشنبه گفت که فرانچسکا و اپامینداس، دو کشتی که توقیف آنها توسط نیروهای ایران انجام شده است، با دریانوردان حاضر در آنها همچنان در آبهای ایران باقی ماندهاند. او گفت: «گفتوگوها بین طرفهای مرتبط برای آزادی آنها در جریان است، اما به دلیل درگیریهای ژئوپلیتیکی پیچیده شده است.»
بر اساس بیانیهای که توسط یک خبرگزاری نیمهرسمی ایران به اشتراک گذاشته شد، پس از توقیف این دو کشتی در آوریل، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که دو شناور بدون مجوزهای لازم حرکت میکردهاند. در این بیانیه آمده است که این کشتیها به سمت ساحل ایران هدایت شدهاند. به گفتهی شرکت دریانوردی تانکر ترکرز، این کشتیها همچنان در آبهای ایران حضور دارند.
منبع: نیویورکتایمز
