بر اساس تحلیلی که یک سازمان حقوق بشری بریتانیایی منتشر کرده است، ساختار اینترنت ملی ایران و فیلترینگ اینترنت در کشور بر پایه فناوریهای وارداتی از چین شکل گرفته است. گزارش سازمان «آرتیکل ۱۹» میگوید این فناوریها شامل ابزارهای تشخیص چهره مورد استفاده علیه اویغورها در غرب چین و همچنین جایگزین چینی سیستم موقعیتیاب آمریکایی GPS به نام «بیدو» (BeiDou) است.
همکاری راهبردی پکن-تهران در حاکمیت سایبری
این گزارش سیاستها و سختافزارهای وارداتی پشت رشد نظام فیلترینگ دقیق و اینترنت ملی ایران را تشریح میکند؛ نظامی که به مقامها اجازه داد در اوج اعتراضهای ضدحکومتی ماه ژانویه، تقریبا دسترسی ۹۳ میلیون نفر جمعیت کشور به اینترنت جهانی را به طور کامل قطع کنند.
قطع و فیلترینگ اینترنت در ایران به پنهان ماندن نقضهای جدی حقوق بشر، از جمله کشتارهای گسترده، کمک کرده است. شمار قربانیان اعتراضها همچنان در حال برآورد است.
اینترنت ایران هنوز به وضعیت پیشین بازنگشته است؛ در عوض، به نظر میرسد یک نظام سانسور تکهتکه و ناپیوسته دسترسی کاربران را به صورت مقطعی و محدود ممکن میکند. توانمندیهایی که این خاموشی اینترنت را ممکن ساخته، حاصل پروژهای چنددهساله است که همکاری مقامهای چینی نیز در آن نقش داشته است.
به گفتهی این گزارش، قراردادهای زیرساختی ایران و چین بر پایهی دیدگاهی مشترک از «حاکمیت سایبری» هدایت شدهاند. ایدهای که میگوید هر دولت باید کنترل مطلق اینترنت در داخل مرزهای خود را در اختیار داشته باشد.
هواوی، زد تی ای و تیاندی؛ تامینکنندگان تجهیزات فیلترینگ اینترنت در ایران
«مایکل کستر»، نویسندهی گزارش، میگوید: «نقطهی عطف بسیار مهم در تحول اقتدارگرایی دیجیتال بین چین و ایران سال ۲۰۱۰ بود، زمانی که هر دو کشور گامهای جدیتری به سوی اینترنت ملی برداشتند.
بر اساس این گزارش، شرکتهای چینی چند دستهی کلیدی از فناوریهای نظارتی را در اختیار ایران گذاشتهاند. از جمله تجهیزات فیلترینگ اینترنت در ایران از شرکتهای مخابراتی مانند «هواوی» و «زد تی ای» (ZTE)، و فناوریهای نظارتی از سازندگان دوربین مانند «هایکویژن» و «تیاندی».
ایهام در مورد توان واقعی ابزارهای نظارتی چینی
پژوهشگران «بنیاد اوتلاین» و «پروژهی آینیتا» میگویند دستهی سومی از تجهیزات نیز وجود دارد که توسط تأمینکنندگان کوچکتر در چین تولید میشود. این ابزارها تا حد زیادی ناشناختهاند و قابلیتهایی «نگرانکننده» دارند. به این معنا که پژوهشگران دقیقا نمیدانند مقامهای ایرانی تا چه حد میتوانند کاربران را زیر نظر بگیرند.
کستر میگوید: «آنها این فناوریهای به طور گسترده در دسترس را میگیرند و به شیوههایی بسیار خلاقانه برای فیلترینگ اینترنت در ایران، آنها را گزینش و مسلح میکنند. دلایل زیادی برای پنهانکاری و عدم شفافیت در این زمینهها وجود دارد. پاسخ به اینکه اکنون ابزارهای چینی در زیرساختهای ایران دقیقا چه میکنند، مبهم است.»
قراردادهای ایران با شرکتهای فناوری چینی شامل چند قرارداد با شرکت «تیاندی» است که ابزارهای تشخیص چهره ارائه میدهد و خود را «رتبهی هفتم در حوزهی نظارت» معرفی میکند. این شرکت به شاخههایی از سپاه پاسداران و نیروهای مسلح ایران تجهیزات میفروشد.
فناوری DPI و امکان رصد گستردهی ترافیک اینترنت
در همین حال، «زد تی ای» و «هواوی» فناوری «بازرسی عمیق بستهها» (DPI) را به مقامهای ایرانی عرضه کردهاند. ابزارهایی که امکان نظارت گسترده بر ترافیک اینترنت را فراهم میکند. از این فناوریها در چین برای جلوگیری از دسترسی شهروندان به وبسایتهای مرتبط با میدان «تیانآنمن» یا تبت استفاده شده است. هرچند کاربردهایی فراتر از سانسور نیز دارند.
ایران تنها مشتری این ابزارها نیست. سال گذشته مجموعهای از گزارشها نشان داد گروهی کمتر شناختهشده از شرکتهای چینی، سامانههای پیشرفتهی سانسور را به کشورهایی مانند قزاقستان، پاکستان، میانمار و اتیوپی فروختهاند.
شرکت «گیج نتورکس» (Geedge Networks) دستگاههایی موسوم به «میانجعبه» (middlebox) میفروشد. تجهیزاتی که روی کابلهای شبکه قرار میگیرند و در تئوری، به دولتها این امکان را میدهند که فعالیت اینترنتی هر کاربر را به صورت جداگانه بررسی کنند.
با این حال، «یوره فانبرخن»، پژوهشگر عفو بینالملل، میگوید توانایی واقعی این ابزارها روشن نیست. او همچنین در این رابطه افزود: «خیلی سخت است بفهمیم این بازرسیهای عمیق بستهها واقعا چه میکنند.»
او میافزاید: «در حالی که این ابزارها میتوانند برای مسدود کردن برخی اپلیکیشنها یا پروتکلهای ویپیان استفاده شوند، ممکن است از نظر هزینه سادهتر باشد که فقط نام دامنههای مشخصی مسدود شود، برخی قابلیتها غیرفعال گردد یا وبسایتها به طور کامل از دسترس خارج شوند.»
واکنش شرکتها به فیلترینگ اینترنت در ایران
سخنگوی هایکویژن گفت: «هایکویژن هشت سال پیش از بازار ایران خارج شد و در این کشور محصولی نمیفروشد. این شرکت یک چارچوب مدیریت انطباق تجاری جهانی مستحکم و شناختهشده ایجاد کرده و به طور مستمر آن را بهبود میدهد تا اطمینان حاصل شود محصولات و فعالیتهایش با تمامی قوانین و مقررات قابل اجرا مطابقت دارد.»
شرکت «زد تی ای» نیز اعلام کرد در سال ۲۰۱۶ فعالیت خود را در ایران متوقف کرده است. سایر شرکتهایی که در گزارش آرتیکل ۱۹ نام برده شدهاند نیز برای اظهارنظر مورد پرسش قرار گرفتهاند.
منبع: دگاردین
