تحقیقات درباره‌ی تلاش برای سرنگون کردن یک هواپیمای فلای‌دبی در مسیر اسرائیل، توجه‌ها را به مسجدی در حومه‌ی ملبورن استرالیا و امام آن جلب کرده است؛ چون به گفته‌ی مقام‌های اماراتی، کمک‌خلبان مظنون در دوران تحصیل در استرالیا به‌تدریج به‌سوی افراط‌گرایی گرایش پیدا کرده بود. با این حال، تاکنون شواهدی مبنی بر نقش این مسجد در افراطی‌شدن او ارائه نشده است.
تحقیقات استرالیا درباره کمک‌خلبان مظنون پرواز فلای‌دبی
«حمام الحمامی»، شهروند ۲۹ ساله‌ی عمانی که مقام‌های رسمی نامش را اعلام نکرده‌اند، به حمله به خلبان پرواز فلای‌دبی با هدف سرنگون کردن هواپیما در ماه گذشته متهم است. او اکنون در بازداشت امارات متحده عربی به سر می‌برد و از سوی بازرسان مورد بازجویی قرار گرفته است.
«حمد سیف الشامسی»، دادستان کل امارات، روز جمعه اعلام کرد که روند گرایش این کمک‌خلبان به افراط‌گرایی و تروریسم از دوران حضورش در استرالیا آغاز شد. به گفته‌ی او، مظنون در آن دوره با افکاری آشنا شد که در نهایت او را به تلاش برای انجام حمله‌ای با الهام از حملات ۱۱ سپتامبر سوق داد. الشامسی همچنین مدعی شد که این فرد با هدف اجرای نقشه‌ی خود وارد حرفه‌ی هوانوردی شده بود.
الحمامی بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۷ در استرالیا تحصیل می‌کرد و دانشجوی مؤسسه‌ی فناوری سلطنتی ملبورن بود. مقام‌های استرالیایی هفته‌ی گذشته تحقیق درباره‌ی دوران حضور او در این کشور را آغاز کردند.
مای سنتر؛ مرکز اسلامی ملبورن در پرونده مظنون
مقام‌های اماراتی گفته‌اند الحمامی در دوران تحصیل با افرادی آشنا شده بود که با مرکزی به نام مای سنتر ارتباط داشتند. این مرکز که با نام مرکز جوانان چندفرهنگی نیز شناخته می‌شود، محلی برای فعالیت‌های جوانان مسلمان است و در کنار برنامه‌های اجتماعی، خدمات مذهبی و نماز جماعت نیز برگزار می‌کند.
مای سنتر سال‌هاست در حومه‌ی شمالی ملبورن فعالیت دارد و مدیریت آن بر عهده‌ی «سمیر مهتدی»، معروف به «ابوحمزه»، است. به گفته‌ی دادستان کل امارات، کمک‌خلبان هواپیما فلای‌دبی در جریان بازجویی‌ها از ابوحمزه به‌عنوان رهبر مسجد نام برده است؛ با این حال، جزئیاتی درباره‌ی نوع ارتباط میان این دو نفر منتشر نشده است.
این مرکز در گذشته به‌دلیل اظهارات مهتدی با جنجال‌هایی روبه‌رو شده، اما اعضای جامعه‌ی مسلمانان و پژوهشگرانی که فعالیت گروه‌های افراطی را بررسی می‌کنند، آن را مرکزی شناخته‌شده برای ترویج افراط‌گرایی نمی‌دانند.
سمیر مهتدی؛ چهره‌ای جنجالی با سابقه‌ی شهادت در پرونده‌ی تروریستی
مهتدی طی سال‌های گذشته به‌دلیل مواضع و اظهاراتش بارها مورد انتقاد قرار گرفته است. از جمله، در دوران همه‌گیری کرونا نسبت به واکسیناسیون بدبین بود، مطالب تندی علیه اسرائیلی‌ها در فضای مجازی منتشر می‌کرد و اظهاراتی داشت که به‌منزله‌ی تأیید خشونت علیه همسر تلقی شده‌اند. با این حال، او به‌عنوان حامی ایدئولوژی‌های خشونت‌آمیز شناخته نمی‌شود.
«مصطفی سراقبی»، مدیر اجرایی هیئت امامان ویکتوریا، تأکید کرد که مهتدی چهره‌ای منزوی یا حاشیه‌ای نیست و مای سنتر نیز تنها یک محل برگزاری مراسم مذهبی به شمار نمی‌رود؛ این مرکز برنامه‌های ورزشی و مشاوره برای ترک مواد مخدر ارائه می‌کند و پذیرای عموم مردم است.
سراقبی که در مؤسسه‌ی فناوری سلطنتی ملبورن نیز به‌عنوان روحانی فعالیت می‌کند، گفت: «این مرکز عموماً محلی برای ترویج چنین افکاری نیست و خشونت یا هیچ گروه تروریستی را تأیید نمی‌کند. مهتدی همواره صریح صحبت کرده است، اما اگر به سخنرانی‌هایش برگردید، می‌بینید که آشکارا علیه داعش و گروه‌های مشابه موضع گرفته است.»
مهتدی روز یک‌شنبه ویدئویی در صفحه‌ی فیس‌بوک شبکه‌ی اطلاعات و خدمات اسلامی استرالیا و اقیانوسیه منتشر کرد؛ شبکه‌ای که مای سنتر ملبورن را اداره می‌کند. او در این ویدئو مستقیماً به اتهام‌های مطرح‌شده اشاره نکرد، اما گفت: «مهم نیست چقدر برای مردم توضیح بدهید؛ آن‌ها بر تصور خودشان پافشاری می‌کنند. گاهی بهترین کار این است که اصلاً چیزی نگویید.»
مهتدی پیش‌تر نیز در یک پرونده‌ی تروریستی شهادت داده بود. او در سال ۲۰۰۷ به‌عنوان شاهد دادستانی در محاکمه‌ی «عبد الناصر بن‌بریکا» حضور یافت؛ فردی که به‌دلیل برنامه‌ریزی برای حمله به اماکن عمومی، از جمله زمین کریکت ملبورن، به اتهام‌های تروریستی محکوم شد. بر اساس اسناد دادگاه، مهتدی در آن محاکمه گفت بن‌بریکا پیرو برداشتی «سخت‌گیرانه» از اسلام بوده است.
نقش اینترنت در گرایش جوانان به افراط‌گرایی
طرح نام مای سنتر در این پرونده در حالی صورت می‌گیرد که دوران تحصیل مظنون در ملبورن استرالیا با اوج فعالیت‌های تبلیغاتی و جذب نیرو از سوی گروه داعش هم‌زمان بود. پژوهشگران و رهبران مذهبی می‌گویند در آن سال‌ها نگرانی‌ها درباره‌ی گرایش جوانان استرالیایی به پیام‌های خشونت‌آمیز این گروه افزایش یافته بود.
«گِرگ بارتون»، استاد سیاست جهانی اسلام در دانشگاه دیکین، گفت: «آن دوره اوج افراطی‌شدن و جذب نیرو از سوی داعش بود.» او معتقد است چنین افکاری ممکن بود در حاشیه‌ی فعالیت‌های مساجد نیز گسترش پیدا کند. بارتون توضیح داد: «اگر به سخنان تند و جنجالی علاقه‌مند بودید، می‌توانستید آن‌ها را با افرادی که در پارکینگ یا سالن قهوه‌خوری با آن‌ها برخورد می‌کردید، در میان بگذارید.»
با این حال، «دبرا اسمیت»، استاد دانشگاه ویکتوریا که در زمینه‌ی مقابله با افراط‌گرایی خشونت‌آمیز فعالیت کرده است، نقش اینترنت را در این روند مهم‌تر می‌داند. به گفته‌ی او، فضای مجازی در آن دوره مملو از محتوای جهادی بود و احتمال دارد گرایش مظنون به افراط‌گرایی بیش از آنکه تحت تأثیر مراکزی مانند مای سنتر باشد، از این محتواها تأثیر گرفته باشد.
اسمیت گفت: «آنچه ما را نگران می‌کند، افرادی هستند که از مکان‌های اجتماع‌محور فاصله می‌گیرند و به گروه‌های کوچک‌تر و جداشده از جریان اصلی می‌پیوندند.»
«احمد صبح»، مدیر رادیوی خاورمیانه در ملبورن و از دوستان خانوادگی مهتدی، نیز گفت این روحانی مدت‌ها تلاش کرده است جوانان مسلمان را به مسیر درست هدایت کند و آن‌ها را از تأثیرات منفی دور نگه دارد.
پرونده‌ای که ممکن است به مناقشه‌ی سیاسی تبدیل شود
تحقیقات درباره‌ی دوران حضور الحمامی در استرالیا ممکن است به موضوعی سیاسی در این کشور تبدیل شود؛ جایی که مهاجرت و صدور ویزای دانشجویی از موضوعات بحث‌برانگیز هستند و حزب راست‌گرای وان نیشن به‌طور مرتب از جامعه‌ی مسلمانان انتقاد می‌کند.
«پائولین هنسون»، رهبر این حزب، روز دوشنبه با انتشار بیانیه‌ای از کمک‌های مالی دولتی به مای سنتر ملبورن انتقاد کرد.
با وجود مطرح‌شدن نام این مرکز در تحقیقات، تاکنون شواهدی که نشان دهد مای سنتر یا مهتدی در افراطی‌شدن کمک‌خلبان هواپیما فلای‌دبی مظنون نقش داشته‌اند، ارائه نشده است. در عین حال، ارتباط دقیق الحمامی با این مرکز و افراد مرتبط با آن همچنان روشن نیست.
منبع: نیویورک‌تایمز
