«دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا، در حالی یک تهدید جدی علیه کشور عمان مطرح کرده که مسقط در تلاش است با میانجی‌گری میان ایران و دیگر طرف‌ها، به توافقی برای تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز دست یابد؛ اقدامی که عمان را بیش از پیش در میانه تنش‌های فزاینده بین واشینگتن و تهران قرار داده است.
عمان، میانجی گرفتار در تنش منطقه
همه دنیا می‌دانند دونالد ترامپ از ایران خشمگین است. اما او از کشور کوچکی که در آن سوی تنگه هرمز و در مقابل جمهوری اسلامی قرار دارد، یعنی عمان، نیز راضی نیست.
این کشور از زمان آغاز جنگ ایران نقش نسبتاً کم‌سروصدایی ایفا کرده و عمدتاً میانجی بوده است. اما موقعیت جغرافیایی‌اش، این سلطنت‌نشین را در موقعیت دشواری قرار داده؛ چرا که از یک سو در جریان مذاکرات حساس، ایران و مقامات عمان درباره مدیریت تنگه گفتگو می‌کنند و از سوی دیگر با تهدیدهای ترامپ دست‌وپنجه نرم می‌کند.
ترامپ این هفته در گفتگو با «تری ینگست»، خبرنگار شبکه فاکس‌نیوز، با یک تهدید صریح علیه دولت عمان گفت اگر این کشور سر راه قرار بگیرد، آمریکا آن را بمباران خواهد کرد و برای تاکید بر سخنانش از الفاظی تند استفاده کرد. این نخستین تهدید از این دست علیه عمان نیست. وزارت خارجه عمان بلافاصله به پرسش‌ها در مورد تهدید ترامپ و زمان احتمالی انتشار بیانیه مشترک عمان و ایران درباره توافقشان پاسخ نداد.
در ادامه نگاهی داریم به کشوری که در میانه کشمکش واشینگتن و تهران گرفتار شده است.
ترامپ از توافق احتمالی عمان و ایران خشمگین است
دو مقام منطقه‌ای روز سه‌شنبه گفتند ترامپ به این دلیل عمان را تهدید کرده که از نزدیک شدن توافق در مذاکرات جاری میان ایران و پادشاهی عمان درباره تنگه هرمز ناراضی است.
ترامپ تحت فشار قرار دارد. او وعده داده بود جنگی سریع را به پایان برساند، ایران را تضعیف کند و به توافقی بهتر درباره برنامه هسته‌ای تهران دست یابد. اما در مقابل، ایران از تنگه هرمز به عنوان اهرم جدیدی در مذاکرات استفاده کرده و کنترل خود بر مسیری را که پیش از جنگ آبراهی بین‌المللی تلقی می‌شد، به رخ کشیده است.
مذاکرات ایران و آمریکا عملاً متوقف شده است. این هفته مهلت ۶۰ روزه‌ای که با امضای یک توافق موقت میان آمریکا و ایران آغاز شده بود، به پایان رسید. قرار بود این توافق راه را برای مذاکرات جزئی‌تر و مفصل‌تر باز کند، اما نشانه‌ای از تمدید آن دیده نمی‌شود. ترامپ اکنون می‌گوید هیچ برنامه‌ای برای مذاکره با ایران ندارد.
بنابراین، تنها گفتگوهای تاییدشده در حال حاضر، مذاکرات رسمی ایران و دولت عمان درباره کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ مذاکراتی که هفته‌هاست ادامه دارد. عمان در مورد این گفتگوها به صورت عمومی اطلاعات چندانی منتشر نکرده است. تهران می‌گوید دو کشور در حال نهایی کردن یک بیانیه مشترک هستند. با این حال، گمانه‌زنی گسترده‌ای وجود دارد که ایران برای رسیدن به توافق عجله چندانی ندارد.
ترامپ تاکنون تهدید های زیادی علیه ایران مطرح کرده است؛ اما حالا به نظر می‌رسد خشم و ناامیدی خود را متوجه عمان نیز کرده است.
عمان؛ میانجی آرام در قلب بحران تنگه هرمز
عمان با جمعیتی کمی بیش از ۵ میلیون نفر، یکی از کم‌سروصداترین بازیگران منطقه خلیج فارس است. این کشور به ارتش آمریکا اجازه استفاده از تاسیسات خود را داده است، هرچند واشینگتن روابط دفاعی با عمان را در مقایسه با کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند امارات متحده عربی، محدودتر توصیف کرده است.
برخلاف دیگر کشورهای منطقه، عمان در جریان جنگ هدف حملات گسترده‌ای قرار نگرفته است؛ حملاتی که تهران علیه برخی دیگر از همسایگان خلیجی خود انجام داده است. مؤسسه کوئینسی برای کشورداری مسئولانه، مستقر در واشینگتن، می‌گوید اگرچه بنادر عمان هدف حملات پهپادی قرار گرفته‌اند، ایران مسئولیت این حملات را نپذیرفته و عمان نیز ایران را مقصر ندانسته است. همچنین هیچ موشکی به خاک عمان اصابت نکرده است.
رهبران عمان سال‌هاست رویکرد تعامل با ایران را ترجیح داده‌اند. این سلطان‌نشین در تلاش‌های میانجی‌گرانه نیز مشارکت داشته است، اما اکنون قطر و پاکستان نقش اصلی را در این زمینه بر عهده گرفته‌اند.
از زمان امضای توافق موقت، توجه جهان بیش از گذشته به عمان معطوف شده است. مدت کوتاهی پس از امضای این توافق، آرامش نسبی در منطقه زمانی از بین رفت که ایران شروع به شلیک به کشتی‌هایی کرد که در نزدیکی سواحل عمان و در مسیر مورد حمایت آمریکا قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند.
چشم‌انداز مثبت مذاکرات اخیر ایران با حمایت و مشارکت عمان
اکنون عمان در حال مذاکره‌ای است که به نظر می‌رسد ایران آن را هدایت می‌کند. تهران گفته هدف از این مذاکرات، «توسعه سازوکارهایی برای تضمین کشتیرانی ایمن در تنگه هرمز، با احترام به حقوق حاکمیتی و تمامیت ارضی هر دو کشور ساحلی، و همچنین امنیت و منافع ملی ایران» است. این سازوکارها ممکن است شامل دریافت هزینه از کشتی‌ها نیز باشد.
مقام‌ها گفته‌اند توافق در حال شکل‌گیری، شامل ورود کشتی‌ها به خلیج فارس از طریق مسیری تحت کنترل ایران و خروج آن‌ها از طریق مسیری تحت کنترل عمان خواهد بود. با این حال، به نظر می‌رسد اجرای هرگونه توافقی به رفع محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا وابسته است.
عمان اوایل ماه جاری مذاکرات را «در فضایی مثبت و سازنده» توصیف کرد، اما در همان بیانیه، حملات مکرر به کشتی‌های در حال عبور از تنگه را نیز محکوم کرد.
پس از دیدار روز سه‌شنبه وزیر خارجه عمان با همتای مصری خود، مصر اعلام کرد پیشرفت مذاکرات دوجانبه ایران و کشور عمان می‌تواند راه را برای بازگشت آمریکا و تهران به دستیابی به «توافقی جامع و دائمی که به تمامی نگرانی‌ها رسیدگی کند و امنیت و ثبات منطقه‌ای را تقویت کند» هموار سازد.
تهدید ترامپ چه تاثیری بر مذاکرات عمان و ایران دارد؟
عمان میان دو قدرت مسلح و سرسخت گرفتار شده است. در همین حال، انتقال جهانی نفت، گاز طبیعی و کالاهای مرتبط از طریق تنگه هرمز تنها در سطحی محدود ادامه دارد و کشتی‌ها همچنان در معرض خطر حمله قرار دارند.
از زمان مطرح شدن آخرین تهدید ترامپ، خبرگزاری رسمی عمان بیشتر درباره موضوعات دیگری از جمله بورس مسقط، ورزش و واردات قهوه و چای خبر منتشر کرده است. بیانیه‌های وزارت خارجه نیز عمدتاً به دیدارهای دیپلماتیک و پیام‌های تبریک اختصاص داشته‌اند.
هنوز مشخص نیست تهدید اخیر ترامپ علیه کشور عمان چه تاثیری بر روند نهایی کردن و اعلام توافق خواهد گذاشت یا اینکه به آن سرعت می‌بخشد یا خیر.
اما روشن است که رئیس‌جمهوری آمریکا فشار فزاینده‌ای را که دولتش با نزدیک شدن انتخابات میان‌دوره‌ای با آن مواجه است را بازتاب می‌دهد؛ در حالی که اقتصاد جهانی نیز چشم به تحولات تنگه هرمز، که اکنون تحت کنترل و نفوذ ایران قرار گرفته، دوخته و منتظر نشانه‌ای از کاهش تنش و بازگشت وضعیت به حالت عادی است.
منبع: ای‌پی‌نیوز
