هم‌زمان با بازگشت میلیون‌ها مهاجر از ایران و پاکستان و افزایش شمار آوارگان داخلی، سازمان بین‌المللی مهاجرت درباره محروم ماندن بیش از ۱۴۰ هزار افغان از کمک‌های ضروری زمستانی هشدار داده است؛ این در حالی است که تنها ۴۶ درصد بودجه مورد نیاز برای پاسخ به بحران انسانی افغانستان تأمین شده است.
با نزدیک شدن زمستان و احتمال بارش سنگین برف و باران، محدودیت منابع مالی و دشواری دسترسی به مناطق دورافتاده، عملیات امدادرسانی در افغانستان را با چالش جدی روبه‌رو کرده است. سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) اعلام کرده است که برای تأمین سرپناه اضطراری، وسایل گرمایشی و اقلام ضروری خانواده‌های آسیب‌پذیر، با شکاف بودجه‌ای ۸.۸ میلیون دلاری مواجه است.
این سازمان هشدار داده است که در صورت تأمین نشدن منابع مالی، بیش از ۱۴۰ هزار نفر از دریافت کمک‌های ضروری زمستانی محروم خواهند شد و در معرض سرمایی قرار می‌گیرند که می‌تواند مرگبار باشد.
زمستان و دشواری دسترسی به مناطق آسیب‌پذیر
محدودیت‌های جغرافیایی و وضعیت نامناسب راه‌های ارتباطی، خطر تشدید بحران در ماه‌های سرد سال را افزایش داده است. بر اساس ارزیابی آسیب‌پذیری اقلیمی سازمان بین‌المللی مهاجرت، ۷۳ درصد جمعیت افغانستان به جاده‌های آسفالت‌نشده وابسته‌اند و بیش از یک‌سوم این مسیرها در زمستان غیرقابل دسترس می‌شوند.
این وضعیت می‌تواند انتقال کمک‌های بشردوستانه به جوامع دورافتاده را دشوار یا متوقف کند؛ به‌ویژه آنکه پیش‌بینی‌های اقلیمی نیز از احتمال بارندگی بیش از حد معمول در ماه‌های پیش رو حکایت دارند.
در همین زمینه، «طرح آمادگی بین‌سازمانی برای ال‌نینو در افغانستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷» هشدار داده است که وقوع یک پدیده ال‌نینوی قوی می‌تواند از اکتبر تا آوریل سال آینده، بارندگی‌هایی بالاتر از میانگین معمول به همراه داشته باشد.
«می‌هیونگ پارک»، رئیس هیئت نمایندگی سازمان بین‌المللی مهاجرت در افغانستان، با اشاره به شرایط دشوار خانواده‌های بازگشته به این کشور گفت: «خانواده‌ها در حال بازگشت به جوامعی هستند که پیش از این هم با کمبود شدید مسکن و خدمات اولیه روبه‌رو بوده است؛ اکنون زمستان یک نیاز فوری دیگر اضافه می‌کند. ما مخصوصاً برای کمک به خانواده‌ها در یافتن سرپناه و گرم نگه داشتن خود قبل از اینکه برف دسترسی به مناطق دورافتاده را قطع کند، به‌طور جدی به بودجه نیاز داریم.»
بازگشت میلیون‌ها مهاجر؛ تشدید بحران انسانی در افغانستان
یکی از عوامل افزایش فشار بر منابع امدادی افغانستان، بازگشت گسترده شهروندان این کشور از ایران و پاکستان است. سازمان بین‌المللی مهاجرت اعلام کرده است که در سال ۲۰۲۶ بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار افغان از ایران به کشورشان بازگشته‌اند.
بر اساس آمار کنسرسیوم مرزی به رهبری این سازمان، از سپتامبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۶.۶ میلیون مورد بازگشت به افغانستان ثبت شده است. از این تعداد، ۲.۹ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ و ۱.۳ میلیون نفر در سال ۲۰۲۶ به کشور بازگشته‌اند.
در کنار بازگشت مهاجران از ایران، بازداشت‌های مرزی و اخراج شهروندان افغان از پاکستان نیز همچنان ادامه دارد؛ روندی که از سپتامبر ۲۰۲۳ آغاز شده است.
این جابه‌جایی گسترده جمعیت در شرایطی اتفاق می‌افتد که افغانستان با بیش از ۶.۹ میلیون آواره داخلی نیز روبه‌رو است. بر اساس آمار منتشرشده، حدود ۴.۴ میلیون نفر در نتیجه درگیری‌ها و ۲.۶ میلیون نفر بر اثر بلایای طبیعی آواره شده‌اند.
بازگشت خانواده‌ها به مناطقی که از پیش با کمبود مسکن و خدمات اولیه مواجه بوده‌اند، فشار مضاعفی بر جوامع میزبان وارد کرده است. هم‌زمان، رکود اقتصادی و افزایش سوءتغذیه نیز توان پاسخ‌گویی نهادهای امدادی، از جمله کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد و یونیسف را محدود کرده است.
سیل و زلزله؛ نیاز هزاران خانواده به کمک‌های ضروری
بحران سرپناه در افغانستان تنها به مهاجران بازگشته و آوارگان درگیری‌ها محدود نمی‌شود. بلایای طبیعی سال‌های اخیر نیز شمار زیادی از خانواده‌ها را بدون مسکن مناسب باقی گذاشته است.
بر اساس داده‌های منتشرشده، حدود ۱۵ هزار خانه در سال ۲۰۲۵ بر اثر سیل و زلزله، از جمله زلزله‌ای با مرکزیت استان کنر، آسیب دیده یا به‌طور کامل تخریب شده‌اند. بسیاری از خانواده‌های آسیب‌دیده همچنان در شرایط نامناسب زندگی می‌کنند و با آغاز فصل سرما در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
این شرایط، نیاز به تأمین سرپناه اضطراری، وسایل گرمایشی و اقلام ضروری خانگی را افزایش داده است؛ نیازهایی که به گفته سازمان بین‌المللی مهاجرت، بدون تأمین فوری منابع مالی امکان پاسخ‌گویی به آن‌ها وجود نخواهد داشت.
۱۵.۹ میلیون نفر درگیر ناامنی غذایی؛ افزایش نگران‌کننده سوءتغذیه کودکان
در کنار بحران جابه‌جایی و سرپناه، وضعیت تغذیه و امنیت غذایی نیز از ابعاد نگران‌کننده شرایط انسانی افغانستان است.
برآوردها نشان می‌دهد ۱۵.۹ میلیون نفر در این کشور با بحران ناامنی غذایی یا سطوح شدیدتر آن، معادل مرحله سوم و بالاتر در طبقه‌بندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی (IPC)، مواجه هستند.
یونیسف نیز گزارش داده است که میزان لاغری کودکان در افغانستان به بالاترین سطح ثبت‌شده خود رسیده است. این سازمان در ماه سپتامبر حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار کودک را از نظر ابتلا به لاغری غربالگری کرد و بیش از ۱۰۷ هزار کودک را به دلیل ابتلا به لاغری متوسط یا شدید پرخطر برای دریافت درمان بستری کرد.
تنها ۴۶ درصد بودجه کمک‌های ضروری افغانستان تأمین شده است
ابعاد بحران انسانی در افغانستان در شرایطی رو به گسترش است که منابع مالی مورد نیاز برای پاسخ‌گویی به نیازهای جمعیت آسیب‌پذیر همچنان فاصله زیادی با میزان برآوردشده دارد.
بر اساس داده‌های منتشرشده در نوامبر ۲۰۲۶، بیش از ۲۱ میلیون نفر در افغانستان به کمک‌های ضروری نیاز دارند، اما از مجموع یک میلیارد و ۷۱۰ میلیون دلار بودجه مورد نیاز سازمان‌های بین‌المللی برای ارائه کمک‌های اضطراری، تنها ۴۶ درصد تأمین شده است.
سازمان بین‌المللی مهاجرت خواستار تأمین فوری کسری ۸.۸ میلیون دلاری منابع مالی بین‌سازمانی شده است تا امکان تهیه سرپناه اضطراری، لوازم زمستانی و اقلام ضروری خانگی برای خانواده‌های آسیب‌پذیر فراهم شود.
این سازمان تأکید دارد که کمک‌رسانی باید پیش از تشدید شرایط جوی و مسدود شدن مسیرهای ارتباطی انجام شود؛ زیرا تأخیر در انتقال اقلام ضروری می‌تواند دسترسی آوارگان، مهاجران بازگشته و ساکنان مناطق دورافتاده به کمک‌های حیاتی را بیش از پیش محدود کند.
منبع: یورونیوز
