افزایش هزینه معیشت خانوار در ایران، مرزهای اقتصادی میان دهک‌های درآمدی را تحت تأثیر قرار داده است؛ به‌طوری‌که خانوارهای دهک چهارم برای حفظ سطح زندگی سال گذشته به ماهانه ۴۱ میلیون تومان و خانوارهای دهک ششم به ۵۴.۶ میلیون تومان نیاز دارند. این ارقام در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که دولت از بازنگری در فهرست مشمولان کالابرگ و حذف برخی دهک‌ها خبر داده است.
هزینه حفظ سطح زندگی در یک سال تقریباً دو برابر شد
بر اساس آمارهای رسمی، هزینه تأمین همان سبد مصرفی سال گذشته در دهک‌های مختلف جامعه بین ۸۷ تا ۹۶ درصد افزایش یافته است. به این ترتیب، خانواری که سال گذشته با ۲۵ میلیون تومان هزینه‌های ماهانه خود را پوشش می‌داد، اکنون برای حفظ همان سطح مصرف به حدود ۴۸ میلیون تومان نیاز دارد.
این افزایش هزینه‌ها تنها به خانوارهای کم‌درآمد محدود نیست و بخش قابل توجهی از طبقه متوسط را نیز درگیر کرده است. رشد قیمت مسکن، مواد غذایی، دارو و سایر کالاها و خدمات ضروری باعث شده است حتی خانوارهایی با درآمد نسبتاً بالاتر نیز برای حفظ قدرت خرید قبلی خود با مشکل مواجه شوند.
فاصله هزینه‌های دهک اول و دهم چقدر است؟
بررسی میانگین هزینه‌های ماهانه نشان می‌دهد شکاف قابل توجهی میان پایین‌ترین و بالاترین دهک جامعه وجود دارد.
خانوارهای دهک اول که سال گذشته به‌طور متوسط ماهانه ۸.۶ میلیون تومان هزینه داشتند، اکنون برای تأمین همان سبد مصرفی به ۱۶.۷ میلیون تومان نیاز دارند. در مقابل، هزینه ماهانه خانوارهای دهک دهم از ۸۵.۷ میلیون تومان در سال گذشته به بیش از ۱۶۲.۵ میلیون تومان رسیده است.
با وجود افزایش شدید هزینه‌ها در هر دو گروه، فشار تورمی بر دهک‌های پایین بیشتر بوده است. نرخ افزایش هزینه‌ها در این گروه‌ها حدود ۹۵ درصد و در دهک دهم حدود ۸۷ تا ۸۸ درصد گزارش شده است.
یکی از دلایل این تفاوت، سهم بیشتر مواد غذایی و کالاهای ضروری در سبد هزینه خانوارهای کم‌درآمد است. افزایش قیمت اقلامی مانند مرغ، تخم‌مرغ و روغن تأثیر مستقیم‌تری بر هزینه‌های این خانوارها دارد. در حالی که بخش بیشتری از مخارج خانوارهای پردرآمد به خدمات و تفریح اختصاص پیدا می‌کند.
هزینه معیشت خانوار در دهک‌های میانی در ایران به چه رقمی رسیده است؟
افزایش هزینه معیشت خانوار در ایران در دهک‌های میانی نیز نشان می‌دهد فشار اقتصادی به گروه‌هایی فراتر از خانوارهای کم‌درآمد گسترش یافته است.
برای نمونه، میانگین هزینه ماهانه خانوارهای دهک چهارم از حدود ۲۱ میلیون تومان در سال گذشته به ۴۱ میلیون تومان رسیده است. در دهک ششم نیز این رقم از ۲۸.۷ میلیون تومان به ۵۴.۶ میلیون تومان افزایش یافته است.
این ارقام نشان می‌دهند که برخورداری از درآمد بالاتر لزوماً به معنای حفظ توان خرید نیست. ممکن است درآمد اسمی یک خانوار همچنان از معیارهای مشخصی بیشتر باشد، اما افزایش هزینه‌های ضروری بخش بزرگی از قدرت خرید آن را از بین برده باشد.
دهک‌بندی خانوارها چگونه تعیین می‌شود؟
دهک‌بندی، روشی برای تقسیم خانوارهای جامعه به ۱۰ گروه بر اساس سطح هزینه و برخورداری اقتصادی است. در این تقسیم‌بندی، دهک اول شامل ۱۰ درصد کم‌هزینه‌ترین خانوارها و دهک دهم شامل ۱۰ درصد پرهزینه‌ترین خانوارهاست.
دهک‌های دوم و سوم نیز در گروه‌های پایین اقتصادی قرار می‌گیرند. در حالی که دهک‌های چهارم تا هفتم بخش عمده‌ای از خانوارهای طبقه متوسط، از جمله کارمندان، حقوق‌بگیران و کسبه خرد را در بر می‌گیرند.
در ارزیابی اقتصادی خانوارها، تنها میزان حقوق و درآمد ملاک نیست و شاخص‌هایی مانند هزینه مسکن، خوراک، درمان، حمل‌ونقل، خدمات آموزشی و سایر مخارج نیز در تعیین جایگاه اقتصادی خانوار نقش دارند.
بازنگری دهک‌ها و چالش تعیین مشمولان کالابرگ
تغییر معیارهای دهک‌بندی و احتمال حذف برخی خانوارها از فهرست دریافت‌کنندگان کالابرگ، اهمیت ارزیابی دقیق وضعیت معیشتی را افزایش داده است.
افزایش نزدیک به دو برابری هزینه‌های زندگی در یک سال نشان می‌دهد که اتکا به اطلاعات درآمدی یا جایگاه اقتصادی گذشته خانوارها، به‌تنهایی نمی‌تواند تصویر دقیقی از وضعیت فعلی آنها ارائه دهد.
در چنین شرایطی، تعیین مشمولان حمایت‌های معیشتی نیازمند توجه به قدرت خرید واقعی خانوارها و تغییر هزینه‌های ضروری آنهاست؛ زیرا قرار گرفتن در یک دهک مشخص لزوماً به معنای برخورداری از توان مالی مشابه با سایر خانوارهای همان گروه نیست.
منبع: زومون
