در نخستین روزهای سال ۲۰۲۶، جهان شاهد یکی از دراماتیکترین عملیاتهای نظامی و سیاسی در تاریخ معاصر آمریکای لاتین بود. «نیکلاس مادورو»، مردی که سیزده سال بر ونزوئلا حکمرانی کرد، در یک عملیات غافلگیرانه توسط نیروهای ویژه ایالات متحده دستگیر و به خاک آمریکا منتقل شد. دستگیری نیکلاس مادورو نه تنها پایان دوران «چاویسم» سنتی را نوید میدهد، بلکه ونزوئلا را در مرکز یک بنبست پیچیدهی بینالمللی قرار داده است.
عملیات استخراج: شبی که کاراکاس در تاریکی فرو رفت
عملیات دستگیری نیکلاس مادورو در ساعت ۰۲:۰۱ بامداد به وقت محلی آغاز شد. طبق جزئیات منتشر شده، واحد زبدهی «دلتا فورس» ارتش آمریکا با پشتیبانی بیش از ۱۵۰ فروند هواپیما و پهپاد، عملیاتی را اجرا کرد که هدف آن نفوذ به قلب قدرت در کاراکاس بود. پیش از یورش نیروهای زمینی، برق پایتخت به طور کامل قطع شد و حملات هوایی به مراکز حساسی مثل پایگاه هوایی «لا کارلوتا» و دکلهای مخابراتی «ال وُلکان» انجام شد تا سیستمهای دفاعی و ارتباطی دولت فلج شود.
گزارشها حاکی از آن است که مادورو تلاش کرده بود به یک اتاق امن فولادی پناه ببرد، اما سرعت عمل نیروهای ویژه مانع از بستن درب اتاق شد. «ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا و قدرت اول جهان، تایید کرد که نفوذ عمیق سازمان سیا در بدنهی دولت ونزوئلا و همکاری یک منبع داخلی، کلید شناسایی موقعیت دقیق مادورو بوده است. او و همسرش، «سیلیا فلورس»، بلافاصله به ناو جنگی «یواساس ایوو جیما» منتقل و از آنجا با هواپیما به نیویورک فرستاده شدند.
نیکلاس مادورو کیست؟ از رانندگی اتوبوس تا میراثداری چاوز
نیکلاس مادورو که اکنون ۶۳ ساله است، مسیری طولانی را از طبقهی کارگر تا کاخ ریاستجمهوری طی کرد. او که فرزند یک رهبر اتحادیهی کارگری بود، در دههی ۱۹۹۰ به عنوان رانندهی اتوبوس فعالیت میکرد. آشنایی او با «هوگو چاوز» در زندان، مسیر زندگیاش را تغییر داد. مادورو پس از پیروزی چاوز در سال ۱۹۹۸، به یکی از وفادارترین یاران او تبدیل شد و مناصب مهمی از جمله ریاست مجلس و وزارت امور خارجه را بر عهده گرفت.
پس از مرگ چاوز در سال ۲۰۱۳، مادورو با وعدهی ادامهی «انقلاب بولیواری» به قدرت رسید. اما دوران او با بحرانهای بیسابقهای گره خورد. ابرتورم، فروپاشی خدمات عمومی و مهاجرت بیش از ۷ میلیون نفر از مردم ونزوئلا، میراث اقتصادی او را به شدت مخدوش کرد. از سوی دیگر، اتهامات مربوط به سرکوب شدید اعتراضات در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۷ و ادعای تقلب در انتخاباتهای ۲۰۱۸ و ۲۰۲۴، مشروعیت او را در سطح بینالمللی به چالش کشید.
علت دستگیری نیکلاس مادورو توسط ترامپ چه بود؟
برخلاف تغییر قدرتهای معمول، کنار رفتن و دستگیری نیکلاس مادورو از طریق یک فرآیند قضایی-نظامی توسط آمریکا رقم خورد. «پم باندی»، دادستان کل ایالات متحده، اعلام کرده است که مادورو در منطقهی جنوبی نیویورک با اتهامات سنگینی روبرو است. این اتهامات شامل:
- نارکو-تروریسم؛ اتهام همکاری با کارتلهای مواد مخدر برای قاچاق کوکائین به آمریکا.
- قاچاق اسلحه؛ در اختیار داشتن مسلسل و ادوات تخریبی به منظور تسهیل فعالیتهای جنایی.
- نقض حقوق بشر؛ شواهدی که هیات حقیقتیاب سازمان ملل از جنایات علیه بشریت توسط نیروهای تحت امر او مستند کرده است.
دولت ترامپ مدعی است که مادورو شخصا رهبری «کارتل خورشیدها» را بر عهده داشته است. همچنین از منابع نفتی ونزوئلا برای تأمین مالی شبکههای جنایی استفاده کرده است.
دلسی رودریگز: نگهبان میراث در برابر فشار واشینگتن
با دستگیری نیکلاس مادورو، طبق مواد ۲۳۳ و ۲۳۴ قانون اساسی ونزوئلا، «دلسی رودریگز»، معاون اجرایی، مسئولیتهای ریاستجمهوری را بر عهده گرفته است. رودریگز ۵۶ ساله، که پیش از این وزیر نفت و دارایی بود، یکی از تندروترین و بانفوذترین چهرههای چاویسم محسوب میشود. او در اولین واکنش رسمی خود، این عملیات را «آدمربایی» و نقض حاکمیت ملی نامید و خواستار آزادی فوری مادورو شد.
با این حال، تضاد عجیبی در روایتها وجود دارد. در حالی که رودریگز در تلویزیون دولتی بر ایستادگی تأکید میکند، دونالد ترامپ مدعی شده است که «مارکو روبیو»، وزیر خارجهی آمریکا، با او گفتگو کرده و رودریگز برای همکاری با واشینگتن ابراز تمایل نموده است. این تناقض نشاندهندهی لایههای پیچیدهی مذاکرات پشتپرده برای تعیین تکلیف آیندهی کشور است.
رهبر بعدی ونزوئلا کیست؟ سناریوهای محتمل
در حال حاضر سه مسیر اصلی برای آیندهی سیاسی ونزوئلا متصور است:
ادارهی مستقیم توسط آمریکا و دولت انتقالی: ترامپ اعلام کرده است که ایالات متحده تا زمان یک انتقال قدرت «درست و مدبرانه»، ادارهی کشور را از طریق یک گروه مدیریتی بر عهده خواهد داشت. او تأکید کرده که شرکتهای نفتی آمریکایی برای بازسازی زیرساختها وارد عمل میشوند. همچنین هزینهی عملیاتهای آمریکا از محل ثروتهای زیرزمینی ونزوئلا برداشت خواهد شد.
بازگشت اپوزیسیون (ادموندو گونزالس): بسیاری از ناظران و مخالفان داخلی همچنان «ادموندو گونزالس» را پیروز واقعی انتخابات ۲۰۲۴ میدانند. چرا که اپوزیسیون با انتشار اسناد و صورتجلسات صندوقهای رأی مدعی شد او با اختلافی فاحش مادورو را شکست داده است. با این حال، اظهارات تردیدآمیز ترامپ دربارهی میزان حمایت از «ماریا کورینا ماچادو» (مهرهی اصلی و محبوب اپوزیسیون و برندهی جایزهی صلح نوبل ۲۰۲۵) شوک بزرگی به معترضان وارد کرده است. ترامپ با اشاره به اینکه ماریا کورینا ماچادو ممکن است نفوذ کافی برای کنترل اوضاع را نداشته باشد، عملا بر سر راه به قدرت رسیدن نامزد پیروز اپوزیسیون مانعتراشی کرده است. همچنین این موضوع نقش مخالفان رسمی در دولت آینده را در هالهای از ابهام قرار داده است.
تداوم قدرت چاویسم تحت رهبری رودریگز: اگر ارتش ونزوئلا همچنان به رودریگز وفادار بماند، او ممکن است سعی کند از طریق مذاکره با آمریکا، بقای بخشی از بدنهی فعلی قدرت را تضمین کند.
وضعیت اقتصادی و استراتژیک: جنگ بر سر نفت
ونزوئلا دارندهی بزرگترین ذخایر نفت اثبات شده در جهان است. اما زیرساختهای آن به دلیل سالها سوءمدیریت و تحریم فرسوده شده است. ترامپ به صراحت اعلام کرده است که هدف او «درآمدزایی برای کشور و جبران هزینههای آمریکا» است. این موضعگیری با واکنش تند مسکو و پکن روبرو شده است. کشورهایی که سرمایهگذاریهای کلانی در صنعت نفت ونزوئلا انجام دادهاند و بازداشت مادورو را تلاشی برای تغییر موازنهی انرژی در جهان میبینند.
ونزوئلا در لبهی تاریخ
ونزوئلا امروز در وضعیتی است که مشابه آن در آمریکای لاتین از زمان حمله به پاناما در سال ۱۹۸۹ دیده نشده است. در حالی که مادورو در بازداشتگاه بروکلین منتظر محاکمه است، مردم ونزوئلا بین امید به بهبود وضعیت اقتصادی و ترس از اشغال نظامی یا جنگ داخلی گرفتار شدهاند. روزهای آینده و نحوهی تعامل نیروهای مسلح ونزوئلا با مدیریت جدید ایالات متحده، تعیین خواهد که که آیا این کشور به سوی دموکراسی حرکت میکند یا فصلی جدید از تحتالحمایه بودن را آغاز خواهد کرد. همچی به اتحاد مردم این کشور بستگی دارد تا دیکتاتور را کنار زده و آینده روشن خود را بسازند.
