در حالی که مذاکرات ایران و آمریکا ادامه دارد، وزیر خارجهی جمهوری اسلامی، برنامهی موشک های بالستیک ایران را «خط قرمز» خواند. همچنین هشدار داد در صورت هرگونه حمله، پایگاههای آمریکا در منطقه هدف قرار خواهند گرفت. موضعی که همزمان با افزایش حضور نظامی واشینگتن و تردید تحلیلگران نسبت به چشمانداز توافق، بر پیچیدگیهای گفتگوها افزوده است.
برنامه موشک های بالستیک ایران غیرقابل مذاکره است
عباس عراقچی، وزیر امور خارجهی جمهوری اسلامی، گفت کشورش دربارهی برنامهی موشکهای بالستیک خود مذاکره نخواهد کرد و یکی از مطالبات اصلی ایالات متحده را رد کرد. موضوعی که چشمانداز موفقیت در دستیابی به یک توافق را بیش از پیش تیره میکند.
او بار دیگر در گفتگویی با شبکهی «الجزیره» هشدار داد اگر تهران تحریک شود، پایگاههای آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار میدهد و برنامهی موشکی ایران را «هرگز قابل مذاکره» ندانست.
این هشدارها در حالی مطرح شد که مذاکرهکنندگان آمریکا و ایران اوایل فوریه در عمان دیدار کردند، در شرایطی که واشنگتن همچنان به تقویت نیروهای نظامی خود در سراسر منطقه ادامه میدهد؛ رویکردی که مقامهای آمریکایی میگویند برای بازدارندگی از تشدید تنش است. اما تحلیلگران معتقدند این وضعیت همچنین نشان میدهد دو طرف تا چه اندازه از یکدیگر فاصله دارند.
منطق «جنگ نامتقارن» در محساسبات تهران
با وجود برتری چشمگیر نظامی آمریکا، تحلیلگران بر این باورند که ایران معتقد است میتواند با نشان دادن عزم و ارادهی بیشتر و همچنین با این فرض که تمایل واشنگتن به جنگ محدود است، در برابر فشار آمریکا دوام بیاورد.
«رزماری کلانیک» تحلیلگر موسسهی «اولویتهای دفاعی» میگوید ایران بر منطق «درگیری نامتقارن» تکیه کرده است. او گفت: «یک طرف ممکن است از نظر نظامی بسیار قدرتمندتر باشد اما طرف ضعیفتر معمولا انگیزهی بیشتری دارد. همچنین در طول تاریخ بارها دیده شده کشوری که موضوع برایش مهمتر است، اغلب با دوام آوردن و فرسوده کردن رقیب در نهایت پیروز میشود.»
او افزود: «ایران تلاش میکند عزم خود را تا حد ممکن قوی نشان دهد، اما احتمالا به عزم آمریکا تردید دارد. زیرا از دید تهران، موضوع برای ایران جنبهی وجودی دارد، در حالی که برای ایالات متحده چنین نیست.»
«بهنام طالبلو» پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسیها گفت اهرم اصلی تهران، توانایی آن در تهدید به بیثباتی گسترده در منطقه است، حتی اگر نتواند در یک درگیری طولانیمدت پیروز شود. طالبلو گفت: «اهرم جمهوری اسلامی تهدید به یک جنگ سراسری در منطقه است.» همچنین افزود هرچند سامانههای دفاعی آمریکا و اسرائیل میتوانند بیشتر حملات را رهگیری کنند، اما «بالاخره جایی ضربه خواهد خورد.»
ایران با دیپلماسی در حال خرید زمان است
تحلیلگران با دیدگاههای مختلف همنظرند که ایران از مذاکرات کمتر به عنوان مسیری برای مصالحه و بیشتر به عنوان ابزاری برای به تعویق انداختن اقدامات قاطع استفاده میکند.
«اورن کسلر» تحلیلگر شرکت مشاوره جهانی «ویکیاسترات» گفت ایران از گفتگوها برای تثبیت موقعیت داخلی خود استفاده میکند. و در عین حال از دادن امتیاز در مسائل اصلی امنیتی پرهیز دارد. او گفت: «هر دو طرف خواهان توافق هستند. اما خطوط قرمز آنها برای طرف مقابل بسیار دشوار است که از آن عبور کند. مذاکرات از این جهت خوب پیش میرود که در حال انجام است، اما عملا به جایی نمیرسد.»
طالبلو نیز این ارزیابی را تکرار کرد و گفت تهران با دیپلماسی همچون سپر برخورد میکند نه راهحل.او گفت: «حکومت با مذاکرات مانند یک طناب نجات رفتار میکند، نه روشی برای حل مسالهی اصلی.»
طالبلو افزود رهبران ایران گفتگوها را راهی برای بازداشتن حمله در کوتاهمدت، تضعیف مخالفان داخلی در میانمدت و در نهایت گرفتن لغو تحریمها برای تثبیت اقتصاد میبینند.
روبیو: محدودیت برنامه موشکی ایران، شرط هرگونه توافق است
«مارکو روبیو»، وزیر امور خارجهی آمریکا، تأکید کرده است که محدودیت بر موشکهای بالستیک ایران باید بخشی از هر توافقی باشد تا از اقدام نظامی جلوگیری شود.
او اوایل فوریه گفت: «در نهایت، ایالات متحده آمادهی تعامل است و همیشه آمادهی تعامل با ایران بوده است. اما برای اینکه گفتگوها به نتیجهای معنادار برسد، باید شامل موضوعاتی مشخص باشد. از جمله برد موشک های بالستیک ایران، حمایت از سازمانهای تروریستی در منطقه، برنامهی هستهای و نحوهی برخورد با مردم خود.»
اعتراضات ضدحکومتی که از ابتدای سال ۲۰۲۶ آغاز شد به سرکوبی شدید در ایران انجامید. حکومت مرگ ۳۱۱۷ نفر را در ارتباط با این تظاهرات تأیید کرده است. هرچند گروههای حقوق بشری و سازمانهای مخالف ایرانی شمار کشتهشدگان را بسیار بیشتر میدانند.
چالش ذخایر اورانیوم غنیشده
ایالات متحده علاوهبر موضوع موشک های بالستیک ایران، خواستار آن شده است که جمهوری اسلامی تمامی ذخایر اورانیوم غنیشدهی خود را کنار بگذارد. موادی که در سطوح پایین برای انرژی غیرنظامی و در سطوح بالا برای سلاح هستهای قابل استفاده است.
عراقچی به الجزیره گفت ایران آمادهی مذاکره در مورد مسائل هستهای است، اما تأکید کرد غنیسازی «حقی غیرقابل سلب» است که «باید ادامه یابد.» او گفت: «ما آمادهی رسیدن به یک توافق اطمینانبخش در مورد غنیسازی هستیم. پروندهی هستهای ایران فقط از طریق مذاکره حل خواهد شد.»
رئیس سازمان انرژی اتمی ایران نیز دوشنبه گفت تهران بررسی خواهد کرد که اورانیوم ۶۰ درصد غنیشدهی خود، سطحی نزدیک به درجهی تسلیحاتی، را رقیق کند، اما فقط در ازای لغو تمامی تحریمها.
دیپلماسی زیر سایهی نمایش نظامی آمریکا
مذاکرات در حالی ادامه دارد که ایالات متحده حضور نظامی خود را در خاورمیانه گسترش داده است. در اواخر ژانویه، ایالات متحده یک ناوگروه تهاجمی با محوریت ناو «یواساس آبراهام لینکلن» را به دریای عرب شمالی اعزام کرد که چندین ناوشکن و تجهیزات دریایی دیگر آن را همراهی میکردند. همچنین جنگندههای تهاجمی «اف-۱۵ ای» و سامانههای پدافند هوایی اضافی به پایگاههای منطقه منتقل شدند و هزاران نیروی آمریکایی نیز در منطقه مستقر شدند.
طالبلو گفت دولت آمریکا ممکن است خود نیز از دیپلماسی برای خرید زمان استفاده کند. او گفت: «تعبیر خوشبینانه این است که رئیسجمهور در حال خرید زمان است؛ جابجایی تجهیزات، تقویت دفاع موشکی و آمادهسازی گزینههای نظامی. تعبیر کمتر خوشبینانه این است که ایالات متحده تهدیدهای ایران را بسیار جدی گرفته و در پی ایجاد تصویری از یک توافق موفق است.»
سایهی مذاکرات شکستخوردهی گذشته بر میز مذاکره
در سال ۲۰۲۵ نیز پنج دور مذاکرهی مشابه بر سر درخواست آمریکا برای توقف کامل غنیسازی ایران متوقف شد. گفتگوهایی که در نهایت به عملیات «چکش نیمهشب»، یک عملیات بمباران به رهبری آمریکا بر روی تأسیسات هستهای ایران، انجامید.
منبع: فاکسنیوز
