بیبیسی نیوز فارسی هویت بیش از ۲۰۰ نفر از هزاران فردی را که در جریان سرکوب خشن اعتراضات سراسری اخیر در ایران کشته شدهاند، تأیید کرده است.
در این پروژه با جستجوی شبکههای اجتماعی، راستیآزمایی ویدئوهای آنلاین و استفاده از روایت شاهدان عینی، جدول زمانیای از چگونگی و زمان کشته شدن معترضان و همچنین بخشی از جزئیات زندگی آنها تهیه شده است.
بسیاری از این روایتها توسط منابع نزدیک به قربانیان در اختیار بیبیسی قرار گرفته است. همچنین با دادههای سازمانهای حقوق بشری تطبیق داده شده است.
از زمان آغاز ناآرامیها در اواخر ماه دسامبر، «خبرگزاری فعالان حقوق بشر» (HRANA) مستقر در آمریکا، کشتهشدن ۶۸۷۲ معترض از جمله بیش از ۱۵۰ کودک را در اعتراضات سراسری ایران تأیید کرده است.
«در کنار هم، حتی در مرگ»
مقامهای ایرانی اذعان کردهاند که دستکم ۳۰۰۰ نفر در اعتراضات سراسری اخیر در ایران کشته شدهاند. اما مدعیاند که بخشی از آنها از نیروهای امنیتی بودهاند.
تصاویر و اطلاعات مربوط به قربانیانی که هویتشان توسط بیبیسی نیوز فارسی شناسایی شده، در صفحهای در وبسایت بیبیسی فارسی قابل مشاهده است.
در میان کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ ایران، «منصوره حیدری» و همسرش «بهروز منصوری» نیز بودند. یکی از دوستان خانوادگی به بیبیسی فارسی گفت این زوج در بوشهر در جنوبغربی ایران به اعتراضات پیوسته بودند که هر دو در ۸ ژانویه با شلیک نیروهای امنیتی کشته شدند.
به گفتهی او، نیروهای امنیتی به سوی معترضان تجمعکرده و در مقابل یک مسجد، آتش گشودند. بهروز از ناحیهی سر هدف گلوله قرار گرفت و به طور مرگباری زخمی شد. منصوره که ابتدا در حال فرار بود، برای بازگشت نزد همسرش برگشت اما او نیز بعدتر هدف گلوله قرار گرفت.
این زوج در خیابان در کنار یکدیگر جان باختند و دو فرزند ۸ و ۱۰ ساله از خود به جا گذاشتند. اجساد آنها چهار روز بعد توسط نیروهای امنیتی تحویل داده شد و در کنار هم به خاک سپرده شدند.
یکی از بستگان نزدیک گفت خانواده «به این که آنها برای میهنشان جان دادهاند افتخار میکند.» اما افزود اکنون تحت فشار شدید امنیتی با ترس زندگی میکنند.
«بابا، دارم میسوزم»
بسیاری از چهرههای این پروژه را مردان و زنان جوان، عمدتا در اواخر نوجوانی تا اوایل دهه سی زندگی، تشکیل میدهند.
«غزل دمرچلی»، دانشآموز ۱۷ سالهی هنر، در ۹ ژانویه مقابل خانهی خانوادگیاش در شهر کرج در غرب تهران هدف گلوله قرار گرفت.
یک منبع نزدیک به خانواده به بیبیسی فارسی گفت حتی پس از مرگ او نیز خانواده تحت فشار بودند. چون نیروهای امنیتی اجازه ندادند او را در نزدیکی محل سکونتشان دفن کنند و پیکرش در گورستانی دورافتاده، دور از خانهی خانواده، به خاک سپرده شد.
در همان شب، «نگین قدیمی»، دانشجوی ۲۸ سالهی بیوتکنولوژی نیز کشته شد. او با وجود اصرار پدرش برای ماندن در خانه، به معترضان در خیابانهای شهر تنکابن، در حدود ۲۰۰ کیلومتری شمال تهران، پیوست.
به گفتهی منبعی نزدیک به خانواده، نیروهای امنیتی به جمعیت آتش گشودند. او از ناحیهی پهلو هدف گلوله قرار گرفت. او در آغوش پدرش افتاد و در حالی که جان میداد به او گفت: «بابا، دارم میسوزم!»
پروژهای برای ثبت داستان کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ ایران
یافتههای این پروژه از طریق چندین مرحله تحقیق و مصاحبه با منابعی در داخل ایران به دست آمده که به دلایل امنیتی نام بسیاری از آنها قابل انتشار نیست.
پس از بررسی حسابهای کاربری شبکههای اجتماعی و فعالیتهای آنلاین برای احراز هویت هر فرد و نقش او در اعتراضات سراسری ایران، تیم بیبیسی شرایط مرگ آنها را با دادههای متنباز داخل کشور تطبیق داد.
تحلیل ویدیوهای مراسم خاکسپاری کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ ایران و تصاویر یادبودها جزئیات مهمی مانند زمان، مکان و شرایط مرگ را فراهم کرد. در تصاویر ثبتشده افراد از سردخانهها، از جمله مرکز پزشکی قانونی کهریزک، جایی که بسیاری از اجساد از تهران و مناطق اطراف منتقل شده بودند، نیز شناسایی شدند.
این کار در اوج اعتراضات در ۸ ژانویه، زمانی که دولت ایران دسترسی به اینترنت، تلفن همراه و تلفن ثابت را برای نزدیک به سه هفته قطع کرد، به ویژه دشوار شد.
با این حال، با کنار هم گذاشتن اطلاعات داخل کشور از طریق استارلینک، شبکهی ماهوارهای متعلق به ایلان ماسک، و تکیه بر روایت شاهدان عینی ایرانی که برای دریافت سیگنال به مرزها سفر میکردند، بیبیسی فارسی توانست روند راستیآزمایی گزارشهای مربوط به کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۴ ایران را آغاز کند.
تیم روزنامهنگاری تصویری بیبیسی یک «دیوار چهره» تعاملی برای وبسایت بیبیسی فارسی ایجاد کرده است. در این دیوارچهره خوانندگان میتوانند با کلیک روی هر عکس، پروفایل قربانیان شناساییشده در این پژوهش را مشاهده کنند.
این پروژه همچنان ادامه دارد. همچنین تیم قصد دارد با تداوم روند راستیآزمایی، نامها و داستانهای بیشتری را اضافه کند.
منبع: بیبیسی
