موسیقی و رقص در مراسم خاکسپاری جشنگونهی معترضان ایران، نشانهای از سرپیچی است. تحلیلگران میگویند این صحنههای پرشور، بیاعتنایی به فرهنگ زهدگرای حکومت دینی است. همچنین پیام شورش و نافرمانی را منتقل میکند.
تقابل شادی با سوگواری رسمی
ایرانیانی که در اعتراضات تکاندهندهی اخیر کشور کشته شدند، در مراسمهای تدفین پرشور همراه با موسیقی پاپ بلند و رقص به خاک سپرده شدهاند؛ مراسمهایی که ظاهرا هدف از آنها انتقال پیام نافرمانی به رژیم حاکم اسلامی است.
به جای برگزاری مراسمهای سوگواری سنتی و غمبار که تحت نظارت یک روحانی شیعه برگزار میشود، بازماندگان داغدار در حال تبدیل کردن مراسم خاکسپاری معترضان ایران به جشنهای پرنشاط از زندگی عزیزانشان هستند؛ چیزی که تحلیلگران آن را بیاعتنایی عمدی به فرهنگ زهدی مورد مطالبهی حکومت دینی ایران میدانند.
هزینههای سنگین برای وداع آخر
گزارش شده است که بسیاری از مراسم های خاکسپاری معترضان ایران تنها پس از آن برگزار شدهاند که بستگان مجبور شدند مبالغ هنگفتی را برای تحویل گرفتن پیکرها از سردخانههای رسمی پرداخت کنند. گزارشهایی وجود دارد مبنی بر اینکه پیکرها تنها پس از امضای بیانیههایی توسط بستگان آزاد میشوند که در آنها آمده فرد متوفی عضو بسیج، بوده است؛ تاکتیکی که برای تقویت برچسب «تروریست» زدن مقامات به معترضانی که به نیروهای امنیتی حمله کردهاند و همچنین برای افزایش آمار تلفات گزارششده در جبههی رژیم طراحی شده است.
برخی پیشبینیها تخمین زدهاند که ۳۰,۰۰۰ نفر در تظاهراتهایی که از اواخر دسامبر آغاز شد و در سراسر کشور گسترش یافت، کشته شدهاند. تخمینهای دیگر به آمارهای حتی بالاتر اشاره کردهاند.
گذر از عزاداری سنتی به شورش مدنی
جامعهشناسان ایرانی میگویند حال و هوای مراسم های خاکسپاری معترضان ایران حاصل از این رویدادها، پیامی از شورش در برابر سرکوب مرگبار به همراه دارد.
«حسین قاضیان»، تحلیلگر ایرانی ساکن آمریکا، میگوید: «بسیاری از عزاداران امروز… نمیخواهند غم و اندوه برای عزیزانشان هیچ اثری از سوگواری مذهبی داشته باشد. آنها به جای ابراز بیرونی غم، شادی را برای نمایش انتخاب میکنند. این شادی حامل یک پیام سیاسی قدرتمند از پایداری در مبارزه علیه سرکوبگران است.»
ویدیوهای متعددی از مراسم خاکسپاری معترضان ایران در شبکههای اجتماعی به اشتراک گذاشته شده است.
این ویدیوها به جای عزاداری آشکار، صحنههای پرشوری را به تصویر میکشند. از جمله زنانی بدون پوشش سنتی اسلامی سر، که هلهله سر میدهند. همچنین با آهنگهای محبوبی که از سیستمهای صوتی استریو پخش میشود، میرقصند.
خانوادههایی که عزیزانشان را از دست دادهاند گفتند که تصمیم گرفتهاند رویدادهای پرنشاطی را ترتیب دهند تا روحیه و سبکی را که فرد متوفی با آن زندگی کرده بود، به تصویر بکشند.
روایت خانوادهها؛ جشنی برای زندگی
بستگان میلاد ۱۷ ساله، در مراسم تدفین او با آهنگ مورد علاقهاش، «قاف» (یک تصنیف عاشقانه از علیرضا طلیسچی)، رقصیدند. او در پی جراحات ناشی از شلیک نیروهای امنیتی به تظاهراتی در محلهی نازیآباد تهران در ۸ ژانویه جان باخت.
رضا، برادر بزرگتر او که در «تالین» استونی زندگی میکند، گفت: «آنها کاری را انجام دادند که میلاد میخواست. آنها در هنگام خاکسپاری با اشک رقصیدند. حتی در سوگواری، به زندگی پرشور او ادای احترام کردند.»
شقایق ۲۱ ساله، شرایط مشابهی را در مورد پسرعموی ۱۹ سالهاش که در اعتراضاتی در نارمک، محلهای در شرق تهران، به ضرب گلوله کشته شد، توصیف کرد.
او گفت: «من حتی نمیتوانم به شما بگویم چقدر پول پرداخت کردیم، اما فقط میخواستیم او را پس بگیریم. وقتی جسد او بالاخره به خانه رسید، خانواده مثل یک عروسی آماده شدند. بلندگوها نصب شد. چادرهای بزرگ گاراژ را پر کرد. اعضای خانواده با هم آشپزی کردند، درست همانطور که برای یک جشن انجام میدادند. تنها تفاوت این بود که هیچکدام از ما نمیخندیدیم. ما زندگی او را جشن میگرفتیم. آنچه برای ما معنا داشت، و آنچه میتوانست به جهان ببخشد.»
تحول فرهنگی و مقاومت نمادین
رقص بخش مهمی از فرهنگ ایرانی است اما تحت محدودیتهای مذهبی اعمال شده توسط رژیم، عموما به محیطهای پشت درهای بسته مانند مهمانیهای خصوصی و عروسیها محدود میشود.
در مقابل، بسیاری از مراسم های پرشور خاکسپاری معترضان ایران که در رسانههای اجتماعی به تصویر کشیده شدهاند، در فضای باز و در محیطهایی برگزار میشوند که به نظر میرسد جسورانه هنجارهای محافظهکارانهی رژیم را به چالش میکشند.
صحنههای رقص و آوازخوانی زنان در ملاء عام نیز میتواند به عنوان نفی اصول اساسی جمهوری اسلامی تعبیر شود که رقص و صدای آواز زنان را حرام میداند.
نبرد نمادها در گورستان
«سعید پیوندی»، جامعهشناس در دانشگاه «لورن» فرانسه، گفت که مراسمهای تدفین ایرانی بدون نمادگرایی سنتی اسلامی نشاندهندهی «مقاومت در برابر دولت دینی است که میخواهد هنجارهای مذهبی را بر کل جامعهی ایران و حوزههای مختلف زندگی افراد تحمیل کند.»
او افزود: «در جنبشهای اعتراضی، مراسم خاکسپاری معترضان ایران به فضایی برای چالش با هنجارهای مذهبی و رسمی تبدیل شده است. آنچه از نظر نمادین بسیار مهم به نظر میرسد، استفاده از موسیقی و رقص است که در فرهنگ دولتی، ضدارزش محسوب میشوند. جایگزینی گریه و زاری که یک ارزش محوری به حساب میآیند با نوعی شادی تلخ، عنصر مهم دیگری در این تحول فرهنگی میباشد. زیرا آنها میخواهند به دولت بگویند که ما برای شهدای راه آزادی گریه نمیکنیم. آنها راه درست را انتخاب کردند و مایهی افتخار ما هستند.»
منبع: دگاردین
