چین، که به لطف ذخایر استراتژیک و صنعت انرژیهای تجدیدپذیر خود توانست در برابر شوک انرژی مقاومت کند، اکنون از تلاشهای جهانی برای توسعهی خودروهای برقی و انرژی خورشیدی سود میبرد.
چرخش موازنهی اقتصادی به نفع چین
بر اساس گزارشی که روز سهشنبه منتشر شد، چین به عنوان تنها برندهی بحران تنگهی هرمز در آسیا ظاهر شده است. این گزارش که توسط موسسهی مشاوره ژئوپلیتیک «آسیا گروپ» تهیه شده، نتیجهگیری میکند که چین نه تنها توانسته طوفان بحران جهانی کالا ناشی از بسته شدن این آبراه حیاتی در خاورمیانه را پشت سر بگذارد، بلکه در حال بهرهبرداری از روندهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی است که به دلیل این درگیری گستردهتر شکل گرفتهاند.
پس از آنکه ایالات متحده و اسرائیل در ۲۸ فوریه حملات مشترکی را علیه مواضع دولتی و نظامی ایران انجام دادند، ایران عملا این تنگه را- که یک شاهراه حیاتی برای جریان بخش عمدهای از نفت و گاز جهان است- مسدود کرد. بحران ناشی از این اتفاق باعث جهش شدید قیمتهای جهانی انرژی شد و آسیا را به طور ویژهای در معرض آسیب قرار داد.
سپر پکن در برابر شوک جهانی
در این گزارش آمده است که پیش از بسته شدن این تنگه، حدود ۸۰ درصد از نفت و نزدیک به ۹۰ درصد از گاز طبیعی مایع (LNG) عبور کرده از این آبراه به مقصد بازارهای آسیا ارسال میشد و سهم بزرگی از سایر کالاهای حیاتی را نیز شامل میشد.
این پژوهش وضعیت بزرگترین اقتصادهای آسیا شامل چین، هند، ژاپن و کره جنوبی و همچنین بازارهای نوظهور جنوب شرق آسیا را مورد بررسی قرار داده است. محققان پیامدهای اقتصادی و سیاسی این بحران و تاثیرات آن بر بخشهای کلیدی از جمله تولید، انرژی و کشاورزی را ترسیم کردهاند.
آنها به این نتیجه رسیدند که چین برنده بلامنازع بحرانی است که به دلیل ورود دونالد ترامپ به درگیریهای خاورمیانه ایجاد شده است. ذخایر عظیم نفت این کشور و توسعهی بسیار جاهطلبانهی زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر باعث شده که چین نسبت به سایر کشورها کمتر در معرض شوک انرژی قرار گیرد.
چین از دیرباز ذخایر استراتژیک انرژی خود را حفظ کرده و سال گذشته از قیمتهای ارزان برای ایجاد ذخایر حتی بزرگتر بهره برد. بر اساس تحلیل «اریکا داونز»، پژوهشگر ارشد «مرکز سیاست جهانی انرژی»، واردات نفت خام چین از ۱۱.۱ میلیون بشکه در روز به ۱۱.۶ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت که بیش از ۸۰ درصد از این افزایش به ذخایر استراتژیک فرستاده شد. تا ماه ژانویه، چین ذخیرهی کافی برای پوشش ۱۰۴ روز واردات بر اساس سطوح سال ۲۰۲۵ را در اختیار داشت.
گام بلند چین به سوی انرژیهای تجدیدپذیر
چین همچنین در سالهای اخیر به طور انبوه در حال ساخت زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر بوده است. سال گذشته، چین ۳۱۵ گیگاوات ظرفیت جدید خورشیدی نصب کرد که بیش از نیمی از ظرفیت جدید خورشیدی در کل جهان است. سال قبل از آن نیز ۲۷۷ گیگاوات به ظرفیت خود افزوده بود. پکن هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰ نیمی از انرژی چین از منابع غیرفسیلی تامین شود و سهم باد و خورشید به ۳۰ درصد برسد؛ رقمی که در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۲ درصد بود.
اگرچه سبد انرژی چین هنوز تا حد زیادی بر پایهی زغالسنگ است (که بیش از ۵۰ درصد را شامل میشود)، اما سهمانرژیهای تجدیدپذیر با سرعت بالایی در حال افزایش است.
در گزارش آسیا گروپ آمده است: «چین با داشتن ۱.۴ ترابایت ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر فعال و ذخایری که طبق گزارشها معادل ۹۰ تا ۱۱۰ روز واردات نفت خام را پوشش میدهد، شوک اولیه را بهتر از هر یک از همتایان منطقهای خود پشت سر گذاشت.»
جهش صادرات فناوریهای پاک و خودروهای برقی چین
چین همچنین از واکنش سایر کشورها به این بحران که باعث شتاب بخشیدن به توسعهی انرژیهای پاک در جهان شده، سود برده است. پکن زنجیرهی تامین جهانی در صنایع خورشیدی، خودروهای برقی و سایر فناوریهای پاک را در انحصار خود دارد. همچنین طبق گزارشات، چین در سالهای اخیر بخش زیادی از این تولیدات را با قیمتهای پایین به بازارهای جهانی روانه کرده است. امری که باعث ناراحتی رهبران غربی شده که نگران صنایع داخلی خود هستند.
صادرات خودروهای برقی چین در ماه می نسبت به سال گذشته بیش از ۱۱۰ درصد جهش داشت، در حالی که محمولههای خورشیدی در ماه آوریل ۶۰ درصد افزایش یافته است.
معرفی واشینگتن به عنوان عامل بیثباتی
پکن خواستار آتشبس در خاورمیانه شده است و هنگامی که ترامپ در ماه می از چین بازدید و با «شی جین پینگ»، رئیسجمهور چین دیدار کرد، مدعی شد که دو کشور در تمایل برای دستیابی به یک توافق متحد هستند. اما گزارش آسیا گروپ اشاره میکند: «این بحران به پکن اجازه میدهد تا ایالات متحده را به عنوان یک بازیگر بیثباتکننده معرفی کند که درگیریهایش در خاورمیانه، هزینههای سنگینی را به جهان تحمیل میکند.»
چرا چین نمیخواهد جای آمریکا را بگیرد
البته این بیثباتی خطراتی نیز برای چین به همراه دارد. «درو تامپسون»، پژوهشگر ارشد دانشکدهی مطالعات بینالمللی «اس. راجاراتنام» در سنگاپور میگوید: «این وسوسه وجود دارد که هرگونه کاهش اعتبار ایالات متحده را به عنوان یک مزیت برای چین بدانیم. اما این موضوع لزوما برای پکن صدق نمیکند؛ چرا که چین نمیخواهد جایگزین واشینگتن به عنوان قدرت برتر (هژمون) خاورمیانه یا تامینکنندهی امنیت این منطقه شود.»
«ون-تی سونگ»، پژوهشگر غیرمقیم مرکز شورای آتلانتیک مستقر در تایوان نیز معتقد است این بحران میتواند پکن را دربارهی هرگونه حملهی نظامی احتمالی به تایوان در آینده به فکر وادارد. زیرا این رویداد نشان داد که هدایت کشتیها از طریق مناطق جنگی و متخاصم تا چه حد دشوار است.
در پایان گزارش آسیا گروپ آمده است: «در نهایت، پکن به این نقاط بحرانی و آسیبزا به عنوان تهدیدهای وجودی نگاه نمیکند. بلکه آنها را چالشهایی قابل مدیریت و حتی فرصتهایی برای بهرهبرداری میداند.»
منبع: دگاردین
