جمهوری اسلامی هفته گذشته سرکوب نارضایتیهای داخلی را تشدید کرد و چندین چهرهی اصلاحطلب و فعال مدنی را بازداشت نمود؛ بازداشت اصلاح طلبان و فعالان مدنی چند هفته پس از موجی از اعتراضات سراسری صورت گرفت. در عین حال، تهران راه را برای ادامهی مذاکرات هستهای با ایالات متحده باز گذاشت و رویکردی دوگانه شامل کنترل داخلی و دیپلماسی محتاطانه را به نمایش گذاشت.
وضعیت بلاتکلیف زنان کشته شده در ناآرامیهای تهران همچنان ادامه دارد
بازداشت اصلاح طلبان و فعالان مدنی
پس از اعتراضات اخیر، جمهوری اسلامی هفته گذشته فشارهای امنیتی خود را افزایش داد، بازداشتهای بیشتری انجام داد و همزمان باب گفتگو را برای مذاکرات هستهای بیشتر با واشنگتن باز نگه داشت.
بازداشت اصلاح طلبان، از جمله بازداشت جواد امام، سخنگوی ائتلاف اصلی اصلاحطلبان، پس از آن انجام شد که مقامهای ایرانی و آمریکایی در عمان گفتگوهایی برگزار کردند که هر دو طرف آن را «مثبت» توصیف کردند.
روز شنبه، ایران مدت محکومیت «نرگس محمدی»، برندهی جایزهی صلح نوبل، را افزایش داد. همچنین هفته گذشته نیز «حسین کروبی»، فرزند چهرهی سرشناس مخالف حکومت، «مهدی کروبی»، را بازداشت کرد.
چند هفته پس از سرکوب موجی از اعتراضات که یکی از بزرگترین چالشها برای حکومت از زمان روی کار آمدن آن در انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ به شمار میرفت، تهران سیاستی دوگانه در پیش گرفته است. از یک سو منتقدان احتمالی را بازداشت و زندانی میکند. همچنین از سوی دیگر به دنبال گشایش احتمالی دیپلماتیک با دولت «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، است.
سخنگوی ائتلاف «جبههی اصلاحات» هفته گذشته به رسانههای داخلی گفت که سپاه پاسداران، «جواد امام»، سخنگوی این گروه را بازداشت کرده است. «امام» یکی از دستکم پنج چهرهی جبهه اصلاحات بود که بازداشت شدند. چند فعال مدنی و فیلمساز که بیانیهای اعتراضی را امضا کرده بودند نیز بازداشت شدند.
دولت ایران اعتراضات را «اغتشاش» خواند. همچنین اعلام کرده است که این ناآرامیها با تحریک دشمنان اصلیاش، یعنی اسرائیل و ایالات متحده، شکل گرفته است.
رهبر جمهوری اسلامی: «دشمن را ناکام کنید»
هقته گذشته، آیتالله خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، از مردم خواست در برابر فشارهای خارجی «ایستادگی» نشان دهند. آیتالله خامنهای گفت: «قدرت ملی کمتر به موشک و هواپیما و بیشتر به اراده و عزم مردم وابسته است.» او افزود: «آن را دوباره نشان دهید و دشمن را ناکام کنید.»
نشانههایی از گشایشهای دیپلماتیک با واشینگتن
در کنار این مواضع سرسختانه، جمهوری اسلامی نشانههایی بروز داده که ممکن است برای کاهش تنش با واشنگتن به نوعی توافق برای محدود کردن برنامهی هستهای خود تن دهد.
خبرگزاری رسمی ایرنا گزارش داد «محمد اسلامی»، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، گفته است تهران میتواند در ازای رفع تحریمها، اورانیوم با غنای بالا را رقیق کند. ایرنا به نقل از اسلامی نوشت: «در پاسخ به پرسشی دربارهی امکان رقیقسازی اورانیوم ۶۰ درصد، گفت این موضوع به این بستگی دارد که آیا تمامی تحریمها در مقابل آن لغو میشود یا نه.»
در این گزارش مشخص نشده بود که چنین توافقی فقط شامل تحریمهای هستهای اعمالشده از سوی آمریکا میشود یا تمامی اقدامات اقتصادی بینالمللی علیه جمهوری اسلامی را در بر میگیرد.
رقیقسازی یا «کاهش غنا»ی اورانیوم به معنای ترکیب آن با مواد دیگر برای پایین آوردن سطح غنیسازی است. به گونهای که محصول نهایی از یک حد مشخص فراتر نرود. این کار زمان لازم برای دستیابی ایران به مواد هستهای کافی برای ساخت بمب را طولانیتر میکند.
تهران به شدت تأکید دارد که هرگز قصد ساخت سلاح هستهای نداشته و غنیسازی برای پژوهش و انرژی غیرنظامی حق حاکمیتی آن است. اما آمریکا، اسرائیل و بیشتر پایتختهای غربی این ادعا را باور ندارند.
در گفتگوهای هفتهی گذشته در عمان، آمریکا و ایران توافق کردند دربارهی برنامهی هستهای تهران بحث کنند. هرچند واشنگتن و اسرائیل خواهان آن هستند که برنامهی موشکهای بالستیک ایران و حمایت آن از گروههای شبهنظامی منطقهای نیز در دستور کار قرار گیرد.
بر اساس گزارش تلویزیون دولتی ایران، «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه، در تماسهای جداگانه با همتایان مصری، سعودی و ترکیهای خود «این مذاکرات را شروعی خوب توصیف کرد. اما در عین حال بر ضرورت رفع بیاعتمادی نسبت به نیتها و اهداف طرف آمریکایی تأکید نمود.»
محکومیت نرگس محمدی و ادامهی بازداشت اصلاح طلبان
با وجود آنکه ترامپ در ابتدا تهدید کرده بود در قبال سرکوب اعتراضات ماه گذشته در ایران مداخله خواهد کرد، از زمان آغاز مذاکرات اخیر، ایالات متحده نشانهای بروز نداده که سرکوب منتقدان داخلی در تهران دغدغهی اصلی آن باشد.
روز شنبه، نرگس محمدی، برندهی ایرانی جایزهی صلح نوبل، به اتهام اقدام علیه امنیت ملی به شش سال زندان محکوم شد. بنیاد او در بیانیهای اعلام کرد که وی همچنین به یک سال و نیم حبس دیگر به اتهام «تبلیغ علیه نظام اسلامی» محکوم شده است. محمدی که بخش زیادی از یک دههی گذشته را به دلیل فعالیت علیه مجازات اعدام و حجاب اجباری در زندان بوده، اکنون با خطر تا ۱۷ سال حبس بیشتر و ۱۵۴ ضربه شلاق روبرو است.
بازداشت جواد امام، سخنگوی جبههی اصلاحات، در پی بازداشت سه چهرهی دیگر این جریان در روز یکشنبه هفته گذشته انجام شد. از جمله «آذر منصوری» که از سال ۲۰۲۳ رهبری این ائتلاف را بر عهده داشته است. یک نمایندهی اصلاحطلب دیگر نیز روز دوشنبه بازداشت شد.
اردوگاه اصلاحطلبان در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴ عمدتاً از «مسعود پزشکیان»، رئیسجمهور فعلی، حمایت کرده بود. اما اکنون همزمان با موج تازهی بازداشت اصلاحطلبان، برخی از چهرههای نزدیک به این جریان نیز با فشارهای امنیتی روبهرو شدهاند.
«حسین کروبی» نیز بهطور جداگانه بازداشت شد. پدر او، «مهدی کروبی»، از چهرههای اعتراضات «جنبش سبز» در سال ۲۰۰۹ بود و از آن زمان تاکنون تقریباً بهطور مداوم در حصر خانگی به سر میبرد.
تلفات و بازداشتیهای اعتراضات
مقامهای ایرانی اذعان کردهاند که در جریان اعتراضات ۳۱۱۷ نفر کشته شدند. همچنین فهرست ۲۹۸۶ نام را منتشر کردهاند که به گفتهی آنان بیشترشان اعضای نیروهای امنیتی و عابران بیگناه بودهاند.
سازمانهای بینالمللی آمار بسیار بالاتری ارائه میدهند. «خبرگزاری فعالان حقوق بشر» مستقر در آمریکا اعلام کرده است که مرگ ۶۹۶۴ نفر – عمدتا معترضان – را تأیید کرده است. همچنین ۱۱۷۳۰ مورد دیگر را نیز در دست بررسی دارد.
این نهاد همچنین از بیش از ۵۱ هزار مورد بازداشت خبر داده است.
منبع: france24
