جام جهانی ۲۰۲۶ تنها با قهرمانی اسپانیا و ثبت رکوردهای ورزشی به پایان نرسید؛ این رقابتها از نظر اقتصادی نیز نقطه عطفی در تاریخ فوتبال جهان بودند. فیفا اعلام کرده است که درآمد چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ به حدود ۱۳ میلیارد دلار خواهد رسید که بخش عمده آن از محل برگزاری جام جهانی ۲۰۲۶ تأمین شده است. این رقم، رکوردی تازه برای فدراسیون جهانی فوتبال محسوب میشود. همچنین نشان میدهد جام جهانی بیش از هر زمان دیگری به یک صنعت بزرگ اقتصادی تبدیل شده است.
افزایش تعداد مسابقات، رشد درآمدهای حق پخش تلویزیونی، قراردادهای بزرگ اسپانسری، قیمتگذاری پویای بلیتها و توسعه خدمات مهماننوازی، همگی در ثبت رکورد درآمد فیفا از جام جهانی ۲۰۲۶ نقش داشتهاند. در مقابل، منتقدان معتقدند این روند، فاصله جام جهانی از سنتهای فوتبالی را بیشتر کرده است. همچنین تجاریسازی این رقابتها را به سطحی بیسابقه رسانده است.
درآمد فیفا از جام جهانی ۲۰۲۶ چگونه به رکورد تاریخی رسید؟
بر اساس برآوردهای فیفا، جام جهانی ۲۰۲۶ حدود ۸.۹ میلیارد دلار درآمد مستقیم ایجاد کرده و مجموع درآمد چرخه مالی ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ را به حدود ۱۳ میلیارد دلار رسانده است. این رقم حدود ۷۲ درصد بیشتر از چرخه قبلی است که با جام جهانی ۲۰۲۲ قطر به پایان رسید.
بخش عمده درآمد فیفا از جام جهانی ۲۰۲۶ همچنان از حق پخش تلویزیونی تأمین میشود. نزدیک به ۴ میلیارد دلار از درآمدهای فیفا به فروش حق پخش مسابقات اختصاص دارد. قراردادهای اسپانسری نیز حدود ۱.۸ میلیارد دلار درآمد ایجاد کردهاند. همچنین شرکتهای بزرگی از جمله آرامکوی عربستان در میان حامیان مالی این رقابتها حضور داشتند.
اما یکی از مهمترین عوامل رشد درآمد، افزایش تعداد مسابقات بود. جام جهانی ۲۰۲۶ با حضور ۴۸ تیم و برگزاری ۱۰۴ مسابقه، نسبت به دورههای قبل بازیهای بیشتری داشت. همین موضوع فرصت فروش بلیت، تبلیغات و قراردادهای تجاری را افزایش داد.
بلیتهای گرانقیمت و مدل جدید درآمدزایی فیفا
فیفا در این دوره برای نخستین بار از سیستم قیمتگذاری پویا (Dynamic Pricing) استفاده کرد. روشی که قیمت بلیتها را بر اساس میزان تقاضا تغییر میدهد. بلیتهای فینال از حدود ۴ هزار دلار آغاز میشد و قیمت رسمی برخی صندلیهای ویژه به حدود ۳۳ هزار دلار میرسید. در بازار فروش مجدد نیز برخی آگهیها قیمتهایی بیش از ۲ میلیون دلار را نشان میدادند، هرچند مشخص نیست این بلیتها با همان قیمت به فروش رسیده باشند.
همزمان، فیفا سامانه رسمی فروش مجدد بلیت را نیز راهاندازی کرد و از خریدار و فروشنده در هر معامله ۱۵ درصد کارمزد دریافت میکرد. این اقدام نیز به یکی از منابع درآمدی جدید این سازمان تبدیل شد.
از سوی دیگر، شبکه فاکس اسپورتس آمریکا صدها میلیون دلار برای حق پخش مسابقات پرداخت کرد. همچنین تبلیغات تلویزیونی در جریان بازیها با قیمتهای بسیار بالا فروخته شدند که نشاندهنده ارزش تجاری بالای این رقابتها است.
درآمد جام جهانی چگونه هزینه میشود؟
فیفا اعلام کرده است بخش بزرگی از درآمد جام جهانی ۲۰۲۶ دوباره در فوتبال سرمایهگذاری میشود. این نهاد از طریق برنامه «FIFA Forward» بودجه قابل توجهی را برای توسعه فوتبال مردان، زنان و ردههای پایه در ۲۱۱ فدراسیون عضو اختصاص میدهد.
علاوه بر این، بخشی از درآمدها صرف پرداخت جوایز جام جهانی، جبران هزینه باشگاههایی میشود که بازیکنان خود را در اختیار تیمهای ملی قرار میدهند و همچنین هزینههای اجرایی و ذخایر مالی فیفا را تأمین میکند.
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند شیوه توزیع این منابع عادلانه نیست. به گفته منتقدان، پرداخت مبالغ تقریباً یکسان به تمام فدراسیونها، بدون توجه به جمعیت یا نیازهای هر کشور، نمیتواند به توسعه متوازن فوتبال در کشورهای بزرگتر کمک کند.
جام جهانی ۲۰۲۶؛ آغاز عصر جدید تجاریسازی فوتبال؟
جام جهانی ۲۰۲۶ تنها از نظر درآمد متفاوت نبود، بلکه در نحوه برگزاری نیز تغییراتی را تجربه کرد که بسیاری آن را الگوبرداری از ورزشهای آمریکایی میدانند.
اجرای برنامه موسیقی بین دو نیمه فینال با حضور هنرمندانی مانند شکیرا، مدونا، جاستین بیبر و گروه BTS، یکی از مهمترین تغییرات این دوره بود. همچنین برای نخستین بار، حلقه قهرمانی ویژه به اعضای تیم قهرمان اهدا شد؛ اقدامی که پیشتر بیشتر در لیگهای حرفهای آمریکا دیده میشد.
برخی منتقدان حتی درباره وقفههای نوشیدن آب در مسابقات نیز پرسشهایی مطرح کردند و معتقد بودند این وقفهها میتواند فرصت بیشتری برای پخش تبلیغات تلویزیونی ایجاد کند، هرچند فیفا چنین برداشتی را تأیید نکرده است.
آیا کشورهای میزبان برنده اقتصادی جام جهانی بودند؟
برآوردها نشان میدهد جام جهانی ۲۰۲۶ حدود ۲۰ میلیارد دلار به اقتصاد آمریکای شمالی کمک کرده است. دادههای بانک آمریکا نیز از افزایش ۶.۳ درصدی هزینهکرد با کارتهای بانکی در شهرهای میزبان حکایت دارد و بیشترین رشد مربوط به گردشگران خارجی بوده که هزینهکرد آنها نسبت به سال قبل حدود ۱۶.۷ درصد افزایش یافته است.
با این حال، تجربه دورههای گذشته نشان میدهد ارزیابی سود واقعی جام جهانی برای کشورهای میزبان ساده نیست. دولتها و شهرهای میزبان باید هزینههای قابل توجهی برای امنیت، حملونقل، زیرساخت و مدیریت رویداد پرداخت کنند و مشخص شدن تأثیر اقتصادی بلندمدت این سرمایهگذاریها به زمان بیشتری نیاز دارد
آینده جام جهانی پس از رکوردشکنی مالی
درآمد فیفا از جام جهانی ۲۰۲۶ احتمالاً مسیر برگزاری دورههای آینده را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد. فیفا پیشبینی کرده است درآمد چرخه بعدی حتی از ۱۴ میلیارد دلار نیز فراتر برود. همچنین پیشنهادهایی برای افزایش تعداد تیمهای جام جهانی ۲۰۳۰ و برگزاری مسابقات در چندین کشور و قاره مطرح شده است.
این روند نشان میدهد فوتبال حرفهای بیش از گذشته به سمت مدلهای تجاری حرکت میکند؛ مدلی که میتواند منابع مالی بیشتری برای توسعه این ورزش فراهم کند، اما همزمان پرسشهایی را درباره حفظ هویت سنتی جام جهانی و تعادل میان منافع اقتصادی و ارزشهای ورزشی به وجود آورده است.
منبع: financialexpress
