با افزایش تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه و تشدید لفاظی‌های دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو علیه ایران، شماری از شهروندان ایرانی خود را برای احتمال ازسرگیری جنگ آماده می‌کنند. نگرانی‌ای که در کنار آسیب‌های ناشی از درگیری‌های قبلی، با گرانی کالاهای اساسی، کمبود دارو و ابهام در سرنوشت مذاکرات گره خورده است.
فشار نظامی و چشم‌انداز مبهم مذاکرات
اعزام سومین ناو هواپیمابر آمریکا به منطقه و افزایش تهدیدهای مقام‌های واشینگتن و تل‌آویو، نگرانی‌ها از آغاز دور تازه حملات به ایران را تشدید کرده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تهدید کرده است که «کار را در ایران تمام خواهد کرد.» بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل نیز در آستانه انتخابات، خواستار از میان برداشتن رهبران حکومت ایران شده است.
در تهران، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، آمریکا را به کارشکنی در مذاکرات متهم کرده است. گفت‌وگوهایی که طی ماه‌های گذشته پیشرفت چندانی نداشته‌اند. پس از آنکه ترامپ ماه گذشته پیشنهاد ایران برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی کامل تنگه هرمز ظرف یک هفته را رد کرد، اطلاعات چندانی درباره ادامه مذاکرات با میانجی‌گری کشورهای دیگر منتشر نشده است.
تهران در پیشنهاد خود اعلام کرده بود که در صورت پذیرش شروطی از سوی واشینگتن، از جمله رفع محاصره دریایی بنادر ایران، آماده است ظرف یک هفته به جنگ پایان دهد. همچنین تنگه هرمز را به‌طور کامل بازگشایی کند.
با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر، نگرانی از احتمال ازسرگیری حملات پس از این انتخابات نیز افزایش یافته است.
ساسان کریمی، مقام پیشین دولتی و استاد سیاست خارجی دانشگاه تهران، می‌گوید مقام‌های حکومت ایران احتمال حمله دوباره آمریکا را جدی گرفته‌اند. همچنین در حال بررسی سناریوهای مختلف برای مقابله با پیامدهای آن هستند. او گفت: «آن‌ها پذیرفته‌اند که ترامپ بار دیگر به ما حمله خواهد کرد؛ چه پیش از انتخابات و چه پس از آن.»
محاصره دریایی بنادر ایران و تهدیدهای تازه در تنگه هرمز
در حالی که چشم‌انداز دیپلماتیک همچنان نامشخص است، تهران تهدید کرده که ممکن است پایگاه‌های نظامی آمریکا و متحدانش در خاورمیانه و همچنین اهداف تازه‌ای را هدف قرار دهد. از جمله اهداف احتمالی که ایران به آن اشاره کرده، کابل‌های زیردریایی انتقال داده در مسیر تنگه هرمز است.
همزمان، حملات گزارش‌شده به کشتی‌های تجاری در این آبراه طی ماه جاری به بالاترین میزان از هفته‌های نخست جنگ در ماه مارس رسیده است.
در سوی دیگر، محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا، صادرات نفت را که یکی از منابع اصلی درآمد حکومت است، محدود کرده و فشار اقتصادی بر کشور را افزایش داده است. دو طرف در شرایطی به ادامه تقابل تن داده‌اند که هر یک امیدوار است تحمل فشارها، طرف مقابل را به عقب‌نشینی وادار کند.
پیامدهای محاصره به بخش دارو نیز رسیده و گزارش‌ها از کمبود دارو در ایران حکایت دارد. با این حال، تاکنون نشانه‌ای از کمبود گسترده مواد غذایی یا دیگر کالاهای اساسی گزارش نشده است.
افزایش قیمت مواد غذایی و نگرانی از روزهای سخت‌تر
فشار اقتصادی در زندگی روزمره شهروندان نیز آشکار شده است. از زمان آغاز جنگ، قیمت کالاهای اساسی به‌شدت افزایش یافته؛ بهای برنج بیش از ۶۰ درصد و قیمت گوشت گاو بیش از ۱۵۰ درصد بالا رفته است.
محمد محمدی، ۳۶ ساله، می‌گوید هزینه یک نوبت خرید از سوپرمارکت ممکن است به نیمی از حقوق ماهانه یک فرد با درآمد متوسط برسد؛ رقمی در حدود ۴۰۰ میلیون ریال، معادل تقریبی ۱۵۰ دلار.
تشدید حملات در تنگه هرمز نیز برخی خانواده‌ها را به خرید و ذخیره بیشتر مواد غذایی سوق داده است. محمد عابدی، ۳۹ ساله، می‌گوید برای آمادگی در برابر وخیم‌تر شدن شرایط، مقادیر بیشتری خرمای خشک، روغن و برنج برای خانواده‌اش تهیه کرده است. او گفت: «نگرانم که اوضاع از این هم بدتر شود.»
در عرصه سیاسی نیز برخی چهره‌های میانه‌رو خواستار توافق با آمریکا برای جلوگیری از وخامت بیشتر اوضاع اقتصادی شده‌اند. محسن هاشمی رفسنجانی، فعال سیاسی، در یادداشتی که این ماه در روزنامه اصلاح‌طلب سازندگی منتشر شد، نسبت به دشوارتر شدن اداره کشور هشدار داد. او نوشت: «با افزایش نرخ ارز، شرایط اداره کشور برای قوه مجریه دشوار شده است.»
با این حال، کریمی معتقد است تشدید فشارهای اقتصادی لزوما به تغییر مواضع تهران در مذاکرات منجر نمی‌شود. او گفت: «این موضوع قبلا آزموده شده است. هیچ فشار اقتصادی نمی‌تواند افراد تصمیم‌گیر در اینجا را به پذیرش توافق متقاعد کند. محاسبات تهران بر پایه مقاومت است چون مقام‌ها اطمینان دارند که مقاومت می‌تواند محاسبات طرف مقابل را تغییر دهد.»
آماده‌باش خانواده‌ها برای ازسرگیری جنگ ایران و ترک پایتخت
نگرانی از ازسرگیری دوباره جنگ ایران تازه تنها به پیامدهای اقتصادی محدود نیست. در بخش‌هایی از تهران همچنان ساختمان‌هایی دیده می‌شود که در حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیده یا ویران شده‌اند. هزاران خانه در جریان این حملات تخریب شده یا خسارت دیده‌اند و احتمال ازسرگیری درگیری‌ها، نگرانی از تلفات بیشتر غیرنظامیان را افزایش داده است.
برخی ساکنان پایتخت در حال آماده شدن برای ترک شهر هستند. هاشم وجدانی، ۴۵ ساله و مربی بدنسازی، می‌گوید: «وسایلم را جمع کرده‌ام تا به شهری امن‌تر در شمال کشور بروم. امروز هم مقداری کنسرو، بیسکویت و پتوی اضافی خریدم.»
فرشته حاجی‌پور، ۳۵ ساله و مادر یک کودک خردسال، نیز برای مقابله با احتمال تشدید درگیری‌ها در حال ذخیره داروهای بدون نسخه و مواد غذایی است. او از احتمال وقوع «جنگ احتمالی و بمب‌های بزرگ‌تر» ابراز نگرانی کرده است.
در کنار بیم از حملات جدید و ازسرگیری جنگ ایران، تهدیدهای ترامپ درباره هدف قرار دادن نیروگاه‌ها و دیگر زیرساخت‌های ایران، نگرانی از گسترش خسارت‌ها را بیشتر کرده است. هزاران نفر تاکنون در این جنگ کشته شده‌اند.
انتخابات آمریکا و اسرائیل؛ عاملی تعیین‌کننده برای آینده جنگ؟
سرنوشت انتخابات پیش‌رو در آمریکا و اسرائیل می‌تواند بر محاسبات سیاسی و نظامی مرتبط با ایران تأثیر بگذارد. در آمریکا، نارضایتی از جنگ و دیگر مسائل ممکن است حمایت سیاسی از ترامپ را تضعیف کند. در اسرائیل نیز نتانیاهو با رقابتی نزدیک و دشوار روبه‌روست.
رحمان قهرمان‌پور، تحلیلگر سیاسی ساکن تهران، انتخابات اسرائیل را از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌داند. به اعتقاد او، در صورت باقی ماندن نتانیاهو در قدرت، احتمال ازسرگیری جنگ تمام‌عیار افزایش می‌یابد؛ زیرا نخست‌وزیر اسرائیل آمادگی بیشتری برای پذیرش خطر و اتخاذ تصمیم‌های پرریسک دارد.
با این حال، از نگاه شماری از ساکنان تهران، تغییر نتیجه انتخابات در هیچ‌یک از دو کشور لزوما به بهبود روابط با ایران منجر نخواهد شد. در شرایطی که مذاکرات متوقف مانده، فشار اقتصادی ادامه دارد و تهدیدهای نظامی افزایش یافته است، بسیاری از شهروندان بیش از آنکه به تحولات سیاسی امیدوار باشند، در فکر آماده شدن برای احتمال بازگشت جنگ هستند.
منبع: یورونیوز
