در دوره‌ای که قطع اینترنت بین‌الملل فعالیت‌های اقتصادی و ارتباطات روزمره در ایران را مختل کرده بود، فروش دسترسی ویژه به شبکه جهانی برای همراه اول به منبع درآمدی ۱۷۰۴.۲ میلیارد تومانی تبدیل شد. صورت مالی این اپراتور نشان می‌دهد اینترنت پرو در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ درآمد قابل‌توجهی ایجاد کرده است؛ سرویسی که قیمت آن چند برابر بسته‌های عادی بود و دسترسی به آن به بخشی محدود از جامعه امکان‌پذیر شد.
درآمدی معادل فروش بیش از ۸۵۰ هزار بسته اینترنت پرو
مقیاس فروش اینترنت پرو را می‌توان با تبدیل درآمد اعلام‌شده همراه اول به تعداد بسته‌های فروخته‌شده تخمین زد. با فرض قیمت حدود ۲ میلیون تومان برای هر بسته ۵۰ گیگابایتی، درآمد ۱۷۰۴.۲ میلیارد تومانی این اپراتور معادل فروش تقریبی ۸۵۲ هزار و ۱۱۰ بسته است.
اگر هر مشترک فقط یک بسته خریده باشد، شمار کاربران این سرویس از همراه اول نمی‌توانسته بیشتر از این تعداد باشد؛ رقمی که در مقایسه با جمعیت ۸۶ میلیون نفری ایران، کمتر از یک درصد است. البته تعداد بسته‌ها الزاماً با تعداد کاربران برابر نیست و خرید چند بسته از سوی یک نفر می‌تواند شمار مشترکان را کاهش دهد.
این برآورد همچنین تمام بازار اینترنت پرو را پوشش نمی‌دهد؛ ایرانسل و رایتل نیز چنین سرویسی عرضه می‌کردند. بااین‌حال، آمار همراه اول، به‌عنوان بزرگ‌ترین اپراتور تلفن همراه کشور، نشان می‌دهد دسترسی ویژه به اینترنت در مقایسه با کل جمعیت چه دامنه محدودی داشته است.
۲۵ میلیارد تومان درآمد روزانه در یک سناریوی برآوردی
درآمد اینترنت پرو را باید در کنار خسارت اقتصادی قطعی اینترنت بررسی کرد. برآورد قبلی زومان نشان می‌داد همراه اول در پی قطع اینترنت بین‌الملل روزانه حدود ۲۰۷ میلیارد تومان درآمد بالقوه از دست می‌داد.
درآمد ۱۷۰۴.۲ میلیارد تومانی اینترنت پرو با بیش از هشت روز از این زیان روزانه برآوردشده برابری می‌کند. بااین‌حال، این مقایسه به معنای جبران خسارت اپراتور نیست؛ زیرا درآمد حاصل از یک سرویس ویژه، تمام درآمدهای ازدست‌رفته در دوره قطعی را پوشش نمی‌دهد.
از سوی دیگر، اگر فرض شود کل درآمد اعلام‌شده در فاصله ۶۷ روز نخست سال ۱۴۰۵ تا پنجم خرداد به دست آمده باشد، میانگین درآمد روزانه همراه اول از اینترنت پرو حدود ۲۵.۴ میلیارد تومان خواهد بود؛ معادل تقریباً ۱۲ درصد زیان روزانه برآوردشده این اپراتور.
این محاسبه مشروط به فرض یادشده است و به‌تنهایی مشخص نمی‌کند درآمد اینترنت پرو دقیقاً در چه بازه‌ای ثبت شده یا چه سهمی از خسارت قطعی اینترنت را جبران کرده است.
اختلاف قیمت، محور اصلی انتقادها
بسته‌های اینترنت پرو با حجم ۵۰ گیگابایت و قیمت پایه حدود ۲ میلیون تومان عرضه می‌شدند. بر این اساس، هزینه هر گیگابایت به حدود ۴۰ هزار تومان می‌رسید؛ درحالی‌که یک بسته عادی شش‌گیگابایتی در همان دوره حدود ۵۲ هزار تومان قیمت داشت. بنابراین هزینه هر گیگابایت اینترنت پرو تقریباً چهار تا پنج برابر اینترنت عادی بود.
این اختلاف قیمت در شرایطی مطرح شد که بسیاری از کاربران برای هفته‌ها به اینترنت بین‌الملل دسترسی نداشتند و کسب‌وکارها نیز با اختلال در فعالیت‌های خود مواجه بودند. در چنین وضعیتی، فراهم شدن امکان اتصال برای گروهی از مشترکان با پرداخت هزینه بیشتر، انتقادها درباره شکل‌گیری اینترنت طبقاتی را افزایش داد.
طرحی که پیش از جنگ مطرح شده بود
عرضه اینترنت پرو به دوره جنگ محدود نبود. پیش از آغاز جنگ ۴۰روزه نیز نشانه‌هایی از برنامه اپراتورها برای ارائه اینترنت ویژه دیده می‌شد. همراه اول در آن زمان برای برخی گروه‌های جامعه پیامک‌های تبلیغاتی با این عنوان ارسال کرده بود: «خداحافظی با VPN و محدودیت‌ها، کاملاً قانونی.»
پس از قطعی‌های اینترنت در پی حوادث دی‌ماه و سپس قطع کامل اینترنت بین‌الملل در جریان جنگ، این طرح با موافقت شورای عالی امنیت ملی و با هدف کمک به فعالیت کسب‌وکارها به اجرا درآمد. طولانی شدن قطعی نیز اهمیت دسترسی به این سرویس را برای کسانی که امکان خرید آن را داشتند، بیشتر کرد.
بااین‌حال، اجرای طرح بدون حاشیه نبود. رئیس سازمان بازرسی کل کشور در ۳۱ خرداد اعلام کرد تخلفاتی، از جمله دریافت مبالغ بالاتر از تعرفه‌های مصوب، شناسایی شده است. او خواستار توقف بخش‌های دارای اشکال و بازگرداندن مبالغ اضافی شد.
آیا اینترنت پرو ویژه در بحران بعدی تکرار می‌شود؟
با مطرح شدن دستور قطع دوباره اینترنت در صورت آغاز جنگ بعدی، هنوز روشن نیست اینترنت پرو در شرایط مشابه بار دیگر در اختیار گروهی از کاربران قرار خواهد گرفت یا نه.
درآمد ثبت‌شده همراه اول، اختلاف چشمگیر تعرفه‌ها و گزارش تخلفات، سه وجه مهم تجربه این سرویس هستند. اما پرسش فراتر از میزان فروش آن است: آیا اینترنت پرو صرفاً راهکاری موقت برای تداوم فعالیت برخی کسب‌وکارها در وضعیت اضطراری بود یا الگویی است که می‌تواند در بحران‌های آینده نیز تکرار شود و تفاوت میان سطح دسترسی کاربران به اینترنت را پایدارتر کند؟
منبع: زومان
