روزی که «دونالد ترامپ»، رئیس جمهور آمریکا، با تحریک «بنیامین نتانیاهو»، نخست وزیر اسرائیل تصمیم گرفت با هدف جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح (بمب) هستهای به آن حمله کند، هیچ فکر نمیکرد که با بسته شدن تنگه هرمز در باتلاقی عمیق گیر کند.
تنگه هرمز و اهمیت آن در تجارت جهانی
تنگه هرمز، آبراهی استراتژیک در جنوب ایران و یکی از مهمترین نقاط استراتژیک دریایی جهان است که حدود یک چهارم از تجارت دریایی نفت جهانی و مقادیر زیادی گاز طبیعی مایع (LNG) و کودهای شیمیایی را از خود عبور میدهد.
آمارها نشان میدهد حدود ۸۸ درصد نفت عربستان، ۹۰ درصد نفت ایران، ۹۸ درصد نفت عراق، ۹۹ درصد نفت امارات متحده عربی و تمام نفت کویت و قطر و رویهم رفته حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خلیج فارس از این تنگه صادر میشود.
علاوه بر نفت، ۵۰ درصد معاملات تجاری کشورهای منطقه با جهان نیز از راه همین تنگه صورت میگیرد.
بیشتر نفت و گاز صادراتی کشورهای ایران، عربستان، امارات، کویت، عراق بحرین، قطر از طریق این تنگه به بازارهای جهانی ارسال میشود. طبق آمارهای سال ۲۰۱۷، میزان این صادرات به حدود روزانه ۱۷.۵ میلیون بشکه میرسد که حدود ۴۰ درصد، نفت صادرشده توسط کشتیهای نفتکش و ۳۰ درصد تمام صادرات نفت جهان را در بر میگیرد. به همین دلیل این گذرگاه یکی از راهبردیترین مسیرهای بینالمللی کشتیرانی جهان محسوب میشود.
در نتیجه تنگه هرمز بهعنوان یک گذرگاه حیاتی برای حملونقل انرژی، نقش کلیدی در تأمین نیازهای انرژی جهانی ایفا میکند.
حمله آمریکا به ایران، آغاز بسته شدن تنگه هرمز
آمریکا و اسرائیل 9 اسفند (28 فوریه) پس از یک مهلت 10 روزه برای توافق با جمهوری اسلامی و حین مذاکرات، برای دومین بار به ایران حمله نظامی کردند.
ایران این بار در اولین اقدام تلافی جویانه اقدام به بستن تنگه هرمز کرد و به شدت با عبور هرگونه کشتی نظامی و تجاری از این تنگه مقابله کرد.
درپی بسته شدن تنگه هرمز قیمت نفت و فراوردههای نفتی بخصوص بنزین در بازارهای جهانی به سرعت افزایش یافت. درنتیجه موجب بروز نارضایتی شدید جوامع جهانی از اروپا گرفته تا آمریکا شد.
با تداوم جنگ و حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای جمهوری اسلامی، ایران اعلام کرد مدیریت تنگه هرمز وارد مرحله جدیدی شده و دیگر عموم کشورهای نه تنها نمیتوانند از این تنگه عبور کنند بلکه عبور از آن همانند سایر آبراههای جهان رایگان نخواهد بود.
درآمد مصر از کانال سوئز چقدر است؟
مصریها طی۷۶سال اخیر بعد از (حوزه گردشگری) بیشترین درآمد را از حق ترانزیت دریایی در سوئز داشتهاند. بنابراین با برنامهریزی جدید ایران تنگه هرمز نیز میتواند مانند کانال سوئز برای ایران سودآور باشد. ایران بههمراه عمان میتواند سالیانه به اندازه نیمی از درآمد نفت را از تنگه هرمز کسب کند. کانال سوئز در شرایط عادی ماهانه حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیون دلار درآمد دارد.
بر همین اساس کارشناسان معتقدند تنگه هرمز با دریافت حدود ۲ میلیون دلار از هر نفتکش، میتواند درآمد روزانه ایران از این تنگه را به روزانه حدود ۲۰ میلیون دلار و ماهانه ۶۰۰ میلیون دلار برساند که با احتساب محمولههای گاز طبیعی مایع (LNG)، این رقم میتواند افزایش یابد.
آیا ایران میتواند از تنگه هرمز عوارض دریافت کند؟
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزارت خارجه جمهوری اسلامی که تدوین پروتکل مشترک ایران و عمان برای عبور کشتیها از تنگه هرمز خبر داد. به گفته او، هدف این اقدام تسهیل عبور و نه محدود کردن آن است.
به گفته محمدرضا رضاییکوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس، بر اساس معاهدات بینالمللی از جمله معاهده سال 1958، ایران اجازه دارد در حوزه هدایت کشتیها، ارائه خدمات لجستیکی و تأمین امنیت در تنگه هرمز فعالیت کند و متناسب با این خدمات، عوارض دریافت کند.
رضایی کوچی معتقد است موضوع دریافت عوارض از تنگه هرمز هیچ ارتباطی با شرایط جنگی ندارد و صرفاً در چارچوب حقوق مسلم ملت ایران تعریف میشود. تنگه هرمز یک کریدور بینالمللی است که همه کشورها از آن عبور میکنند و در تمام دنیا چنین کریدورهایی مشمول عوارض هستند. ایران نیز مطابق مقررات بینالمللی حق دارد این عوارض را دریافت کند.
همچنین به گفته وی عدم اخذ عوارض و ساماندهی این کریدور حیاتی دریایی در سالهای گذشته ناشی از برخی ملاحظات بوده، که هم اکنون شرایط با روزهای گذشته تفاوت زیادی دارد و این موضوع از نظر حقوقی کاملاً تعریفشده و قانونی است.
جدال بر سر کنترل یکی از حساسترین مسیرهای نفتی جهان
رئیس کمیسیون عمران مجلس خاطر نشان کرد که ایران توانایی ارائه خدمات کامل شامل هدایت کشتیها، تأمین امنیت و خدمات لجستیکی را دارد. درنتیجه دریافت عوارض در قبال این خدمات، امری طبیعی و شناختهشده در حقوق بینالملل است.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس جمهوری اسلامی نیز در گفتگویی تلویزیونی صراحتاً اعلام کرد که مدیریت تنگه هرمز در اختیار ایران است. درنتیجه هرگونه تصمیم درباره تردد از آن، در چارچوب منافع ملی اتخاذ میشود.
صمد حسنزاده رئیس اتاق بازرگانی ایران در نشست روسای کمیسیونهای تخصصی با اعضای هیات رئیسه اتاق ایران نیز گفت که پیشنهادی به دولت درباره چگونگی دریافت عوارض از کشتیهایی که قصد عبور از تنگه هرمز دارند، ارائه دادهاند که بر اساس بررسیهای انجام شده این تکلیف دولت است که درباره دریافت عوارض از تنگه هرمز و چگونگی انجام آن، لایحه تهیه کند.
تنگه هرمز، ابزاری قویتر از بمب هستهای
تاثیر روز افزون بسته شدن تنگه هرمز بر بازارهای جهان بار دیگر نشان داد نه تنها ترامپ در محاسباتش راجعبه ایران اشتباه کرده بلکه سلاحی قویتر در اختیار ایران قرار داد.
به اذعان نیویورک تایمز برای ایران نه سلاح هستهای بلکه قدرت ذاتی «موقعیت جغرافیایی ایران» به عنوان یک اهرم فشار غیرقابل انکار و یک بازدارنده موثر عمل میکند.
در شرایطی که آمریکا و اسرائیل حمله نظامی متجاوزانه به ایران را به بهانه «بازدارندگی هستهای» آغاز کردند، اکنون تحلیلگران نظامی و راهبردی غربی به این نتیجه رسیدهاند که ایران «هماکنون نیز بازدارندگی خود را از طریق تسلط بر تنگه هرمز محقق ساخته است.» آبراههای حیاتی که به تنهایی شاهراه عبور ۲۰ درصد از نفت خام جهان است.
گزارش نیویورک تایمز و یافتههای سایر منابع بینالمللی به وضوح نشان میدهد که برخلاف محاسبات غلط آمریکا-اسرائیل، حمله به ایران نه تنها به کاهش نفوذ منطقهای تهران منجر نشده، بلکه موقعیت تنگه هرمز را از یک معبر تجاری به یک سلاح استراتژیک بازدارنده و دائمی در دکترین امنیت ملی ایران تبدیل کرده است.
