مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، پیش از سفر به نیویورک برای شرکت در هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، این حضور را فرصتی برای «تبیین مواضع جمهوری اسلامی ایران، تشریح واقعیتهای منطقه و رساندن صدای ملت ایران به افکار عمومی جهان» دانست. این سفر در شرایطی انجام شد که تنش میان تهران و واشینگتن پس از درگیری نظامی دو کشور ادامه دارد و همزمان گزارشهایی دربارهی محدودیتهای اعمالشده برای تیم رسانهای همراه رئیسجمهوری ایران منتشر شده است.
سفر پزشکیان به نیویورک در سایهی تنش با واشینگتن
پزشکیان پیش از ترک تهران با اشاره به گزارشها دربارهی خودداری آمریکا از صدور ویزا برای اعضای تیم رسانهای همراه او، گفت این اقدامات تنها به حوزهی اطلاعرسانی محدود نمیشود و آن را بخشی از فشارهای گستردهتر علیه ایران دانست.
او گفت: «این تلاشها صرفا به اقدامات رسانهای محدود نمیشود. برخی طرفها تا جایی که بتوانند مسیرهای مختلف را برای افزایش فشار بر ملت ایران دنبال میکنند تا کشور را به تسلیم وادار کنند.»
رئیسجمهوری ایران افزود: «هنگامی که فشارهای نظامی نتوانست اهداف مورد نظر آنها را محقق کند، تلاشهایی در حوزههای دیگر از جمله: ایجاد محدودیت، فشار اقتصادی و سیاسی، ایجاد اختلافات داخلی و بهرهگیری از ظرفیت برخی رسانهها و جریانهای مختلف برای ایجاد شکاف در جامعه دنبال شد.»
پزشکیان همچنین اعلام کرد که در جریان این سفر، دیدارها و گفتگوهایی با سیاستمداران، شخصیتهای فرهنگی و رسانههای مختلف خواهد داشت.
او بلندپایهترین مقام جمهوری اسلامی ایران است که پس از آغاز درگیری میان ایران و آمریکا به این کشور سفر میکند. برخی تحلیلگران این سفر را از این جهت کمسابقه دانستهاند که رئیسجمهوری کشوری که با آمریکا وارد درگیری شده، برای سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل به خاک ایالات متحده میرود.
مجمع عمومی سازمان ملل؛ تریبونی برای دفاع از مواضع تهران
پزشکیان قرار است امروز در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند. سخنرانی پزشکیان در شرایطی انجام میشود که تهران تلاش دارد دیدگاه خود دربارهی جنگ، تحولات منطقه و روابط با غرب را در سطح بینالمللی مطرح کند.
«ریچارد گووان»، مدیر برنامهی مسائل و نهادهای جهانی در اندیشکده «گروه بینالمللی بحران»، به والاستریت ژورنال گفت انتظار میرود پزشکیان در سخنرانی خود بر این استدلال تاکید کند که ایرانیان قربانی تجاوز شدهاند و اقدامات ایران در چارچوب دفاع از خود بوده است.
در دورههای پیشین نیز رهبران کشورهایی که با آمریکا اختلاف یا تقابل داشتهاند از تریبون سازمان ملل برای بیان مواضع خود استفاده کردهاند. رهبران شوروی در دوران جنگ سرد بارها از این جایگاه برای انتقاد از سیاستهای واشینگتن بهره بردند و «فیدل کاسترو»، رهبر کوبا، نیز در سال ۱۹۶۰ سخنرانی بیش از چهار ساعتهای در مجمع عمومی داشت.
ادامهی تقابل تهران و واشنگتن در مجمع عمومی سازمان ملل
این دومین حضور پزشکیان در مجمع عمومی سازمان ملل به عنوان رئیسجمهوری ایران است. او در سخنرانی سال گذشته، چند ماه پس از حملات اسرائیل و آمریکا به ایران در جریان جنگ ۱۲روزه، تلاش برای دستیابی تهران به سلاح هستهای را رد کرد. همچنین حملات آمریکا و اسرائیل را «خیانتی بزرگ به دیپلماسی و تضعیف تلاشها برای برقراری صلح و ثبات» خواند.
پزشکیان در آن سخنرانی نامی از دونالد ترامپ نبرد و بیشتر اسرائیل را عامل تشدید بیثباتی در منطقه معرفی کرد.
دونالد ترامپ روز سهشنبه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل بخشی از اظهاراتش را به ایران اختصاص داد. همچنین دربارهی موضوعاتی مانند جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای و ضرورت فشار اقتصادی بر ایران سخن گفت. او همچنین اعلام کرد اگر ایران به توافق با واشینگتن تن ندهد، آماده است «جمهوری اسلامی را کاملا نابود کند.»
با این حال، همزمان با این اظهارات، مقامهای دو کشور از ادامهی ارتباطهای غیرمستقیم خبر دادند. «استیو ویتکاف»، فرستادهی ویژهی کاخ سفید، در شبکهی اجتماعی ایکس نوشت: «امروز در حاشیهی مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از طریق میانجیگرانی که در طول روز میان دو طرف رفتوآمد میکردند، گفتگوهای طولانی با هیئت ایرانی داشتیم.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز گفت: «تعامل صورت گرفته با طرف آمریکایی از طریق میانجی قطری بود.»
تکرار الگوی دوران جنگ در تریبون سازمان ملل
برخی تحلیلها، سخنرانی پزشکیان در سازمان ملل را در امتداد استفاده مقامهای جمهوری ایران از تریبون سازمان ملل در دورههای جنگی ارزیابی کردهاند.
خبرآنلاین با اشاره به سفر محمدعلی رجایی، نخستوزیر وقت ایران، به سازمان ملل در سال ۱۹۸۰ و سخنرانی آیتالله علی خامنهای، رئیسجمهوری وقت ایران، در مجمع عمومی در سال ۱۹۸۷، نوشته است که مقامهای ایرانی در آن دوره از این جایگاه برای طرح درخواست خود از جامعهی جهانی در مورد«تنبیه متجاوز و پایان دادن به حمایت از رژیم حاکم وقت عراق» استفاده کردند.
بر اساس این گزارش، در سخنرانیهای دوران جنگ ایران و عراق، محور اصلی مواضع تهران «محکومیت تجاوز عراق، انتقاد از عملکرد شورای امنیت و مطالبهی مسئول شناختن متجاوز» بود.
این گزارش همچنین تریبون مجمع عمومی را در شرایط جنگی، فراتر از یک جایگاه معمول برای بیان سیاست خارجی دانسته است. همچنین آن را محلی برای طرح روایت حقوقی و سیاسی کشورها درباره جنگ و مسئولیتهای بینالمللی توصیف کرده است.
اختلاف نظر داخلی دربارهی سفر پزشکیان
سفر رئیسجمهوری ایران به نیویورک پیش از انجام با مخالفتهایی در داخل کشور روبرو شد. برخی منتقدان معتقد بودند در شرایط جنگی، حضور رئیسجمهوری در مجمع عمومی سازمان ملل ضرورت ندارد.
در مقابل، مهدی کروبی، رئیس پیشین مجلس و از رهبران جنبش سبز، در نامهای خطاب به پزشکیان، این سفر را «فرصتی بیبدیل» خواند. همچنین از او خواست «اگر شرایط فراهم آمد برای گفتگوهای سازنده و صلحی پایدار» با رئیسجمهوری آمریکا دیدار کند.
دونالد ترامپ پیشتر احتمال دیدار با مسعود پزشکیان در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل را رد نکرده بود.
منبع: یورونیوز
