درحالی‌که «دونالد ترامپ» از احتمال ازسرگیری حملات به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا سخن گفته و تهران نیز درباره پاسخ گسترده به هرگونه حمله جدید هشدار داده است، ساکنان کشورهای خاورمیانه بار دیگر با نگرانی از بازگشت جنگ، احتمال اختلال در پروازها، فعالیت‌های اقتصادی و زندگی روزمره خود را دنبال می‌کنند.
ابهام آمریکا درباره حملات احتمالی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای
به گزارش سی‌ان‌ان، با نزدیک شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، نبود موضع روشن از سوی واشینگتن و افزایش هشدارهای نظامی تهران، فضای اضطراب و بلاتکلیفی را در کشورهای خاورمیانه تشدید کرده است. ساکنان منطقه با دنبال کردن اخبار و گزارش‌های مربوط به تحرکات نظامی، تلاش می‌کنند احتمال ازسرگیری درگیری میان ایران و آمریکا را ارزیابی کنند.
جنگ ایران در ماه فوریه و پس از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل آغاز شد؛ حملاتی که به کشته شدن آیت‌الله «علی خامنه‌ای»، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، انجامید. اکنون در هشتمین ماه درگیری، دو طرف همچنان در بن‌بست نظامی و دیپلماتیک قرار دارند.
ترامپ از یک سو احتمال حملات جدید را مطرح کرده و از سوی دیگر از آمادگی برای مذاکره سخن گفته است. او پیش‌تر در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرده بود آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای به ایران حمله نخواهد کرد، اما درباره احتمال ازسرگیری حملات پس از انتخابات توضیح روشنی نداده است.
رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین روز شنبه با «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل، گفت‌وگو کرد. اگرچه جزئیات این تماس منتشر نشده، وب‌سایت آکسیوس گزارش داد که موضوع ایران محور اصلی گفت‌وگو بوده است.
«حسن الحسن»، پژوهشگر ارشد سیاست خاورمیانه در مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی، به سی‌ان‌ان گفت واشینگتن با ارسال پیام‌هایی درباره احتمال تشدید دوباره درگیری، به نگرانی منطقه‌ای دامن زده است؛ بااین‌حال، تشخیص اینکه این پیام‌ها صرفاً ابزار فشار هستند یا نشانه تصمیم واقعی برای حمله، دشوار شده است.
هشدارهای نظامی تهران و نگرانی از گسترش دامنه جنگ
هم‌زمان با افزایش ابهام درباره تصمیم آمریکا، فرماندهان نظامی ایران در هفته‌های اخیر بر افزایش ذخایر تسلیحاتی و برخورداری از سلاح‌هایی با توان تخریب بیشتر تأکید کرده‌اند.
یک مقام ارشد امنیتی در تهران به سی‌ان‌ان گفت در صورت ازسرگیری جنگ، ایران ممکن است زیرساخت‌هایی فراتر از تأسیسات نفتی در منطقه، از جمله زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، را هدف قرار دهد. او درگیری احتمالی آینده را «جنگ غافلگیری‌ها» توصیف کرد.
آیت‌الله «مجتبی خامنه‌ای»، رهبر جمهوری اسلامی، نیز روز شنبه دستور داد در برابر هرگونه تهدید جدید، پاسخی «بدون محدودیت جغرافیایی» داده شود.
از سوی دیگر، ادامه حضور نتانیاهو در قدرت، با وجود از دست دادن اکثریت در انتخابات اخیر اسرائیل، به نگرانی‌ها درباره احتمال حمله مجدد به ایران افزوده است. مذاکرات برای تشکیل دولت جدید اسرائیل قرار است از هفته آینده جدی‌تر دنبال شود، اما نتایج انتخابات نشان می‌دهد کنار رفتن سریع نتانیاهو از قدرت چندان محتمل نیست.
نگرانی ساکنان کشورهای خلیج فارس از تکرار حملات
جنگ اخیر امنیت نسبی کشورهای عربی خلیج فارس را که سال‌ها میزبان نیروی کار خارجی و سرمایه‌گذاران بین‌المللی بوده‌اند، به‌شدت تحت تأثیر قرار داد. حملات موشکی و پهپادی ایران به شهرهای عربی، فعالیت مدارس، سفرهای هوایی و کسب‌وکارها را مختل کرد و تلفات انسانی نیز بر جای گذاشت.
با وجود این، بسیاری از ساکنان خارجی در کشورهای منطقه به دلیل برخورداری این کشورها از توان دفاعی قابل‌توجه در محل زندگی خود باقی ماندند. بااین‌حال، نگرانی از تکرار حملات همچنان جدی است.
خروج خانواده‌های دیپلمات‌های آمریکایی از منطقه
در همین حال، خروج بی‌سروصدای خانواده‌های برخی دیپلمات‌های آمریکایی از منطقه، بر نگرانی‌ها افزوده است. این خانواده‌ها تنها چند ماه پس از بازگشت به محل مأموریت خود، بار دیگر منطقه را ترک می‌کنند؛ اتفاقی که یادآور تخلیه خانواده‌های دیپلمات‌ها در اوج جنگ در ماه مارس است.
گزارش‌ها درباره اعزام هزاران نیروی نظامی آمریکا به منطقه نیز بر این نگرانی‌ها دامن زده است.
احتمال اختلال دوباره در پروازها و فعالیت‌های اقتصادی
در عربستان سعودی، تشدید حملات حوثی‌های متحد ایران پیش‌تر به لغو برخی رویدادها، تعطیلی دفاتر و دورکاری کارکنان منجر شده بود. ساکنان این کشور نگرانند که بازگشت جنگ فشار بیشتری بر عربستان، به‌ویژه در شرایط درگیری‌های مرزی در جنوب این کشور، وارد کند.
در ابوظبی نیز دو شرکت نفتی آمریکایی به دلیل نگرانی‌های امنیتی، برنامه حضور مدیران خود در یکی از بزرگ‌ترین کنفرانس‌های انرژی منطقه را لغو کردند. بااین‌حال، برگزارکنندگان اعلام کرده‌اند این رویداد هفته آینده طبق برنامه و با حضور بیش از ۱۲۰ شرکت آمریکایی برگزار خواهد شد و انتظار می‌رود نزدیک به ۲۴۰ هزار نفر در آن شرکت کنند.
در بحرین، یکی از کشورهایی که در جریان جنگ اخیر بیشترین آسیب را از حملات ایران دید، آثار روانی درگیری همچنان محسوس است. یک جوان ۲۱ ساله به سی‌ان‌ان گفت صدای بمباران‌ها هنوز باعث ترس و بی‌خوابی مردم می‌شود، هرچند برخی به‌تدریج به این وضعیت عادت کرده‌اند.
تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از بازگشت احتمالی جنگ
در کنار افزایش نگرانی‌ها، طی هفته گذشته تلاش‌های دیپلماتیک کم‌سروصدایی برای جلوگیری از بازگشت جنگ جریان داشته است.
بر اساس گزارش رسانه‌های ایران، «جی‌دی ونس»، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، نامه‌ای برای «محسن رضایی»، مقام ارشد امنیتی ایران، ارسال کرده که تهران در حال بررسی آن است. ترامپ گفته این نامه به درخواست ایران برای دریافت تجهیزات پزشکی مربوط بوده، اما انتشار خبر آن امیدها به امکان پیشرفت مذاکرات را افزایش داده است.
همچنین یک مقام قطری از حضور مقام‌های ایرانی در دوحه برای انجام مذاکرات خبر داده است. قطر در ماه‌های اخیر نقش مهمی در میانجی‌گری میان تهران و واشینگتن داشته، هرچند به گفته این مقام، روز شنبه هیچ هیئت آمریکایی در این گفت‌وگوها حضور نداشته است.
اختلاف بر سر محاصره دریایی و برنامه هسته‌ای همچنان پابرجاست
«اسماعیل بقایی»، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز دوشنبه اعلام کرد ادامه تبادل پیام‌ها میان تهران و واشینگتن در جریان است، اما توپ اکنون کاملاً در زمین آمریکاست. او تأکید کرد تا زمانی که محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا ادامه داشته باشد، توافقی حاصل نخواهد شد و تنگه هرمز نیز بازگشایی نمی‌شود.
در مقابل، «تام باراک»، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه این کشور در امور سوریه و عراق، در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان ابراز امیدواری کرد که طی دو هفته آینده گام‌های مهمی برای توقف درگیری برداشته شود. او گفت دو طرف به نقطه‌ای نزدیک شده‌اند که می‌توانند برای مدتی درگیری را متوقف کنند، اما تحقق این هدف به اعتماد متقابل و مشخص شدن طرفی بستگی دارد که باید نخستین گام را بردارد.
«مارکو روبیو»، وزیر خارجه آمریکا، نیز با تأکید بر ادامه تماس‌های مستقیم و غیرمستقیم میان دو کشور گفت واشینگتن در صورت امکان، راه‌حل دیپلماتیک و مسالمت‌آمیز را ترجیح می‌دهد. بااین‌حال، او تأکید کرد هر توافقی باید نگرانی‌های اصلی امنیت ملی آمریکا، به‌ویژه درباره برنامه هسته‌ای ایران، را برطرف کند.
تهران مذاکره را بدون پذیرش شروط خود نمی‌پذیرد
مقام‌های ایرانی نیز با وجود اعلام آمادگی برای دیپلماسی، نسبت به قابل‌اعتماد بودن آمریکا ابراز تردید کرده‌اند. تهران به تجربه حملات پیشین در جریان مذاکرات اشاره می‌کند و معتقد است آغاز گفت‌وگو لزوماً مانع اقدام نظامی واشینگتن نخواهد شد.
«محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس ایران و مسئول هدایت مذاکرات با آمریکا، نیز اعلام کرد شروط هفت‌گانه ایران پیش‌تر به‌روشنی به میانجی‌ها اعلام شده است. او با تأکید بر اینکه رویکرد «تهدید و تطمیع» در برابر ایران نتیجه‌ای نخواهد داشت، گفت پیشرفت مذاکرات تنها زمانی امکان‌پذیر است که هر هفت شرط تهران پذیرفته شود.
به این ترتیب، درحالی‌که تلاش‌های دیپلماتیک برای مهار بحران ادامه دارد، اختلاف بر سر شروط توافق و نبود اعتماد متقابل همچنان چشم‌انداز روشنی برای پایان بن‌بست کنونی باقی نگذاشته است.
منبع: سی‌ان‌ان
