حملهی آمریکا به مواضع نظامی ایران در جزیره لارک، همزمان با افزایش تلاش تهران برای کنترل تردد کشتیها در تنگهی هرمز، اهمیت راهبردی این جزیرهی کوچک در نزدیکی ورودی یکی از مهمترین آبراههای انرژی جهان را برجسته کرده است. ارتش آمریکا میگوید نیروهای ایرانی در جزیره لارک در حال آمادهسازی موشکهای حامل مین برای شلیک به آبهای اطراف تنگه بودند. به همین دلیل، دو سکوی پرتاب راکت سپاه پاسداران ایران را هدف قرار داده است.
جزیره لارک با مساحتی حدود ۷۸ کیلومتر مربع و طولی نزدیک به ۱۰ کیلومتر، در جنوب جزیره هرمز و شرق قشم قرار دارد و میان سواحل ایران و عمان واقع شده است. موقعیت این جزیره به نیروهای نظامی ایران این امکان را میدهد بر مسیرهای اصلی کشتیرانی در نزدیکی ورودی تنگهی هرمز نظارت داشته باشند و حضور نظامی خود را در این آبراه را تقویت کنند.
تنگهی هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و در جریان جنگ میان ایران و آمریکا به یکی از کانونهای اصلی درگیری تبدیل شده است. در این شرایط، لارک به رغم اندازهی کوچک خود، نقشی مهم در تلاشهای ایران برای اعمال کنترل بیشتر بر عبور و مرور دریایی پیدا کرده است.
حمله آمریکا به جزیره لارک پس از شناسایی موشکهای حامل مین
کاپیتان «تیم هاوکینز»، سخنگوی ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، گفت نیروهای آمریکایی پس از مشاهدهی نیروهای ایرانی در جزیره لارک که در حال آمادهسازی موشکهای حامل مین برای شلیک به آبهای اطراف تنگهی هرمز بودند، این جزیره را هدف قرار دادند.
ارتش آمریکا روز یکشنبه، همزمان با اعلام نخستین حملات خود به ایران پس از یک ماه، از هدف قرار دادن مواضعی در لارک خبر داد. بر اساس گزارش آمریکا، نیروهای این کشور برای جلوگیری از استقرار مین در مسیرهای کشتیرانی تنگه، پیش از شلیک مهمات به آب، سکوهای پرتاب را هدف قرار دادند.
در واکنش به حمله آمریکا به جزیره لارک، سپاه پاسداران ایران اعلام کرد بامداد دوشنبه به پایگاههای نظامی در اردن و امارات متحده عربی که میزبان نیروهای آمریکایی هستند، موشک شلیک کرده است. گزارشی از خسارت یا تلفات این حملات منتشر نشد.
جزیره لارک؛ پایگاه ایران در ورودی تنگهی هرمز
لارک در کنار قشم و هرمز، بخشی از مجموعهای سهجزیرهای در نزدیکی ورودی تنگهی هرمز است که امکان حضور نیروهای نظامی ایران در این منطقه را فراهم میکند.
موقعیت جغرافیایی لارک به نیروهای ایرانی امکان میدهد کشتیهایی را که از تنگه عبور میکنند زیر نظر داشته باشند. زمین ناهموار جزیره نیز امکان استقرار تجهیزات نظامی، سامانههای راداری، موشکهای ضدکشتی و سکوهای پرتاب را فراهم میکند.
اهمیت نظامی لارک سابقهای طولانی دارد. در جریان جنگ ایران و عراق در دههی ۱۹۸۰، پس از آنکه حملات عراق تاسیسات صادرات نفت ایران در جزیره خارک را هدف قرار داد، ایران از لارک به عنوان مسیر اضطراری برای ادامهی صادرات نفت استفاده کرد. همچنین پایانههای صادراتی شناور و مراکز انتقال محموله در آبهای اطراف آن ایجاد کرد.
این جزیره در همان دوره بارها هدف حملات هواپیماهای عراقی قرار گرفت و شاهد درگیریهای دریایی مهمی بود. در سالهای بعد نیز با استقرار موشکهای ضدکشتی، شبکههای راداری و قایقهای تندرو سپاه ایران، به بخشی از ساختار دفاعی ایران در خلیج فارس تبدیل شد.
تلاش ایران برای کنترل عبور کشتیها
اهمیت لارک در جریان جنگ اخیر بیش از گذشته افزایش یافته است. از زمان آغاز جنگ با حملات آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه، ایران تلاش کرده است سازوکاری برای افزایش کنترل خود بر تردد کشتیها در تنگهی هرمز ایجاد کند. از جمله دریافت هزینه از کشتیها در ازای عبور از آبراهی که پیش از جنگ، عبور از آن بدون پرداخت هزینه انجام میشد.
پس از توافق اولیهی تهران و واشینگتن بر سر آتشبس در ماه آوریل، مقامهای نظامی ایران مسیر حرکت کشتیها را تغییر دادند. درواقع آنها را به جای مسیر مستقیمتر در مرکز تنگه، به مسیری در شمال جزیره لارک و در امتداد سواحل ایران هدایت کردند.
مقامهای آمریکایی میگویند بخش میانی تنگه به دلیل مینهایی که نیروهای نظامی ایران در آن کار گذاشتهاند، خطرناک است.
ایران و آمریکا در ماه جون توافقی برای بازگشایی تنگهی هرمز امضا کردند. اما این توافق چند هفته بعد از بین رفت و نیروهای آمریکایی بار دیگر محاصرهی بنادر ایران را برقرار کردند. از آن زمان، ایران فشار خود بر تردد کشتیها را افزایش داده است. همچنین محدود شدن انتقال نفت و گاز از این مسیر به افزایش قیمت انرژی در بازارهای جهانی منجر شده است.
«سازمان راهبردی تنگه خلیج فارس» برای مدیریت تردد
ایران همچنین تلاش کرده است سازوکار کنترل عبور و مرور در تنگه را رسمیتر کند. مقامهای ایرانی از کشتیهای عبوری خواستهاند برای تردد از هرمز از «سازمان راهبردی تنگه خلیج فارس» مجوز دریافت کنند. نهادی که ایران برای مدیریت عبور و مرور در این آبراه ایجاد کرده است.
مقامهای ایرانی اعلام کردهاند هر کشتی که از مسیر تعیینشده در شمال لارک منحرف شود، مرتکب تخلف خواهد شد. ایران همچنین به برخی کشتیهایی که در سمت دیگر تنگه، نزدیک سواحل عمان، حرکت کردهاند شلیک کرده است؛ اقدامی که به گفتهی تحلیلگران میتواند تلاشی برای فراهم کردن زمینهی دریافت عوارض از کشتیها در ازای عبور از تنگه باشد.
جزیرهای نظامی با چهرهای گردشگری
با وجود اهمیت نظامی جزیره لارک، این جزیره در سالهای گذشته با هدف گردشگری نیز معرفی شده بود. بر اساس گزارش رسانههای دولتی ایران، دسترسی عمومی به لارک تحت کنترل مقامهای حکومتی است. همچنین جمعیت آن به چند صد خانوار محدود میشود.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۱ لارک را «مرواریدی کوچک در خلیج فارس با سواحل مرجانی و طبیعتی شگفتانگیز» توصیف کرده و از امکان شنا و غواصی در اطراف صخرههای مرجانی و کشتیهای غرقشده نزدیک جزیره نوشته بود.
اما در شرایط کنونی، اهمیت اصلی لارک نه در جاذبههای طبیعی آن، بلکه در موقعیت جغرافیایی و نقش آن در کنترل تردد دریایی است. این جزیره در نزدیکی یکی از حساسترین گلوگاههای انرژی جهان قرار دارد. همچنین میتواند به نیروهای ایرانی امکان دهد مسیر حرکت کشتیها را رصد و در صورت تشدید درگیری، عبور و مرور دریایی را مختل کنند.
گسترش درگیریها از آبهای هرمز به خاک ایران
حمله مستقیم آمریکا به جزیره لارک، مرزهای درگیریهای نیابتی را کنار زده است. همچنین خاک و جزایر ایران را وارد درگیریهای مستقیم نظامی کرده است. با توجه به اصرار هر دو طرف بر موقعیت موجودیتی خود در تنگهی هرمز، حاشیهی خطای دیپلماتیک به شدت کاهش یافته است. همچنین جزیره لارک در مرکز کانون بحرانی قرار گرفته است که میتواند ابعاد درگیریهای منطقهای را به طور بیسابقهای گسترش دهد.
این جزیرهی کوچک در ورودی تنگهی هرمز اکنون مستقیما در مرکز رویارویی نظامی دو کشور قرار گرفته است. جایی که هرگونه اختلال در کشتیرانی میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد و بازارهای جهانی انرژی و تجارت دریایی را تحت تاثیر قرار دهد.
منابع: نیویورکتایمز، ساندی
