بازگشت اخیر بیژن مرتضوی به ایران، در کنار حضور دوباره‌ی چهره‌هایی مانند قیصر و محسن نامجو، بحث درباره‌ی امکان بازگشت هنرمندان خارج از کشور و نحوه‌ی برخورد حکومت با آنها را دوباره به فضای عمومی کشانده است. موضوعی که همزمان با استقبال برخی کاربران، با انتقاد مخالفان حکومت و درخواست‌هایی برای محاکمه‌ی برخی هنرمندان همراه شده است.
بازگشت بیژن مرتضوی به ایران و واکنش‌ها
بیژن مرتضوی، خواننده و نوازنده‌ی ویولن، روز هشتم مهر ویدیویی از ورود خود به ایران منتشر کرد که در آن هنگام پایین آمدن از پله‌های هواپیما، زمین ایران را می‌بوسد. این اتفاق دو روز پس از آن رخ داد که او خبر بازگشتش به کشور را تکذیب کرده بود.
مرتضوی نخستین هنرمندی نیست که پس از جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران به کشور بازمی‌گردد و حضورش خبرساز می‌شود. پیش از او نیز قیصر و محسن نامجو به ایران بازگشته بودند.
بازگشت این هنرمندان در شبکه‌های اجتماعی با پرسش‌هایی درباره شرایط بازگشت و مواضع سیاسی آنها همراه شده است. برخی کاربران به مخالفت قیصر و نامجو با جنگ اشاره کرده‌اند و پرسیده‌اند آیا این مواضع در امکان بازگشت آنها به ایران نقشی داشته است یا نه.
صداوسیما و کیهان خواستار برخورد شده‌اند
در مقابل، گروهی از کاربران نزدیک به حکومت معتقدند مخالفت با جنگ به‌تنهایی نمی‌تواند مبنایی برای بازگشت هنرمندان خارج از کشور به ایران بدون برخورد قضایی باشد. آنها همچنین خواستار «محاکمه و مجازات» برخی هنرمندان شده‌اند.
صداوسیما نیز در گزارشی به بازگشت شماری از هنرمندان خارج از کشور پرداخت و گفت برخی از آنها پیش‌تر مواضعی مخالف حکومت ایران داشته‌اند و «باید محاکمه شوند». در این گزارش از فاطمه معتمدآریا، بازیگر، و اصغر فرهادی، فیلمساز و کارگردان، نیز نام برده شد؛ هر دو پیش‌تر از اعتراضات ایران حمایت کرده بودند.
روزنامه‌ی کیهان نیز در شماره هفتم مهر، از بازگشت افرادی که آنها را «وطن‌فروش» خوانده، انتقاد کرد و رسانه‌های داخلی را به ایجاد «حاشیه‌ی امن» برای آنها متهم کرد.
این روزنامه نوشته است: «حالا که سختی زندگی در غربت و بن‌بست مالی، آنها را دوباره به مقصد وطن کشانده، روزنامه‌های زنجیره‌ای می‌کوشند از یک ‘پرونده قضائی و سوابق ساختارشکنانه’، یک ‘مظلومیت هنری’ بسازند. دستگاه قضا باید هوشیار باشد. جامعه‌ی امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تحقق بدون تبعیض ‘حاکمیت قانون’ است. اگر پرونده‌های اتهامی و ادعاهای مطرح‌شده درباره‌ی مواضع علیه امنیت ملی مختومه شده، باید شفاف اعلام شود. اما اگر هنوز مفتوح است، لابی‌های رسانه‌ای نباید موجب حاشیه‌ی امن برای هیچ‌کس شود.»
نامجو: شهروند آزاد نیستم
محسن نامجو نیز درباره‌ی وضعیت خود پس از بازگشت به ایران توضیح داده است. او در ویدیویی که اخیرا در اینستاگرام منتشر کرد، در پاسخ به این پرسش که «چرا بازداشت نشده؟» گفت: «در واقع من را گرفتند اما به این شکل که به جای اینکه به من دستبند بزنند و بگویند برو زندان، به من یک فرصتی داده‌اند تا بتوانم خانواده‌ام را ببینم و همه‌ی کارهایی را که کرده‌ام، چه توییت‌ها، چه قطعه درباره‌ی قرآن و موارد دیگر… طبق قوانین ایران مصداق جرم است و من در حال پاسخ‌گویی به آن هستم.»
نامجو گفت مجازات اقداماتی که انجام داده «قطعا اعدام نیست». اما احتمال می‌دهد قاضی در آینده تصمیم بگیرد او را نبخشد. او همچنین تاکید کرد: «به هیچ عنوان یک شهروند آزاد نیستم. در این حد آزادم که بتوانم دوستان و خانواده‌ام را ببینم.»
انتقاد مخالفان از بازگشت هنرمندان خارج از کشور به ایران
بازگشت هنرمندان خارج از کشور به ایران از سوی مخالفان حکومت نیز بدون واکنش نمانده است. برخی منتقدان، بازگشت شماری از چهره‌های هنری در شرایط کنونی ایران را «همسو با پروپاگاندای حکومت» دانسته‌اند.
در مورد بازگشت بیژن مرتضوی به ایران، کاربران در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی از حضور او در اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در تورنتو در سال ۲۰۲۲ و همچنین استوری اینستاگرامی او از چند ماه پیش را بازنشر کرده‌اند. مرتضوی در آن استوری گفته بود تا زمانی که حکومت فعلی ایران بر سر کار است، «به حرمت خون‌های ریخته شده در ۱۸ و ۱۹ دی» به ایران بازنخواهد گشت. به همین دلیل، برخی کاربران او را به تغییر موضع متهم کرده‌اند.
همچنین پرسش‌هایی درباره‌ی تفاوت شرایط هنرمندان مطرح شده است. از جمله اینکه چگونه افرادی مانند نامجو، با وجود انتقادهای تند پیشین از حکومت، توانسته‌اند به ایران بازگردند، در حالی که برخی دیگر همچنان امکان بازگشت ندارند.
واکنش به برخورد متفاوت با هنرمندان
انتقاد دیگری که در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده، به تفاوت میان وضعیت هنرمندان بازگشته از خارج و هنرمندان داخل ایران مربوط است. منتقدان می‌گویند در حالی که با چهره‌هایی مانند نامجو و مرتضوی نوعی «مماشات» صورت گرفته، برخی هنرمندان داخل کشور همچنان با فشار قضایی روبرو هستند.
در همین زمینه به پرونده‌ی پرستو احمدی اشاره می‌شود. حکم شلاق این خواننده به دلیل برگزاری کنسرت مجازی بدون حجاب اجباری اخیرا تایید شده است.
حبیب، خواننده‌ی ایرانی، نیز یکی دیگر از نمونه‌هایی است که در این بحث مطرح می‌شود. او پس از بازگشت به ایران، دیگر نتوانست برنامه‌ای اجرا کند.
در مقابل، گروهی از کاربران فارغ از مواضع سیاسی هنرمندان، اصل امکان بازگشت ایرانیان به کشور را مورد توجه قرار داده‌اند. از نگاه این گروه، ایرانیان باید بتوانند بدون توجه به دیدگاه سیاسی یا فعالیت‌های گذشته‌ی خود به کشور بازگردند. همچنین بازگشت چهره‌های خارج از کشور را باید از این منظر اتفاقی مثبت تلقی کرد. به باور آنها، ایران باید امکان بازگشت را برای همه‌ی ایرانیان فراهم کند. حتی کسانی که با این حکومت مخالفند.
منبع: بی‌بی‌سی
