گرانی و افزایش چندبرابری نوار بهداشتی در ایران، دسترسی زنان و دختران به ابتدایی‌ترین نیازهای بهداشتی را دشوار کرده است؛ بحرانی که در مناطق محروم، با کمبود آب، نبود آموزش و محدودیت دسترسی به محصولات بهداشتی، سلامت زنان را تهدید می‌کند و حتی به ترک تحصیل دختران می‌انجامد.
وقتی بهداشت پریود از سبد خانوار حذف می‌شود
در شهریور ۱۴۰۵، قیمت یک بسته نوار بهداشتی سایز بزرگ نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲.۵ برابر افزایش یافت. وب‌سایت آتیه آنلاین در گزارشی به تاریخ ۹ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد که تورم این محصولات از تورم عمومی نیز فراتر رفته است.
بر اساس قیمت‌های درج‌شده در دیجی‌کالا، بسته‌های نوار بهداشتی ایرانی با کیفیت متوسط تا خوب بین ۱۲۰ تا ۲۰۰ هزار تومان قیمت دارند و بهای برخی محصولات خارجی به ۲۵۰ تا ۵۵۰ هزار تومان می‌رسد. این هزینه‌ها برای خانواده‌های کم‌درآمد به معنای حذف برخی اقلام ضروری یا استفاده از جایگزینهای غیربهداشتی است.
زهره، ساکن سراوان و مادر سه فرزند دانش‌آموز، می‌گوید هر بسته هشت‌تایی نوار بهداشتی ارزان‌قیمت حدود ۱۴۰ هزار تومان است و او در هر دوره پریود به سه بسته نیاز دارد. او توضیح می‌دهد: «دل‌مان که نمی‌خواهد پارچه استفاده کنیم، مجبوریم. نوار بهداشتی حتی نوع خیلی ارزانش هر بسته‌ی ۸تایی تقریبا ۱۴۰هزار تومان است. من در هر دوره‌ی پریود سه بسته نوار بهداشتی مصرف می‌کنم، حقوقم کفاف نمی‌دهد.»
با آغاز پریود دخترش، زهره ناچار شده میان نیازهای خود و فرزندش اولویت‌بندی کند. او می‌گوید: «ترجیح می‌دهم به جای خودم، برای دخترم نوار بهداشتی بخرم. نسل ما تا چند سال قبل پد پارچه‌ای استفاده می‌کرد، دخترم اما نوجوان است. تجربه ندارد و باید بیشتر مراقب بهداشتش باشد. اگر بخواهیم هر دو استفاده کنیم خرج‌مان به بقیه‌ی زندگی نمی‌رسد.»
کمبود آب و محصولات بهداشتی؛ دو مشکل هم‌زمان
در برخی مناطق دورافتاده، مشکل تنها توان مالی برای خرید نوار بهداشتی نیست، بلکه دسترسی به این محصولات نیز محدود شده است.
ستاره، ساکن قلعه‌خواجه در منطقه‌ی اندیکا از توابع مسجدسلیمان در استان خوزستان، می‌گوید پیش‌تر نوار بهداشتی را از مرکز بهداشت محل زندگی‌اش تهیه می‌کرد. اما این مرکز مدتی است که اعلام می‌کند محصولی برای توزیع ندارد. هفته‌ی گذشته، یکی از بستگانش از ایذه برای او و خواهرش چند بسته نوار بهداشتی آورده است.
خواهر ستاره به دلیل خون‌ریزی شدید، در سه روز نخست پریود باید تقریبا هر ساعت نوار بهداشتی خود را عوض کند. اما اکنون بیشتر از پدهای پارچه‌ای استفاده می‌کند و تنها هنگام خروج از خانه سراغ محصولات یک‌بارمصرف می‌رود.
این جایگزینی نیز در منطقه‌ای که با کمبود آب مواجه است، مشکلات دیگری ایجاد می‌کند. ستاره می‌گوید آب در تمام ساعات شبانه‌روز در دسترس نیست. درنتیجه خانواده‌ها برای تأمین آن به مخازن و تانکرهای پشت‌بام یا حیاط خانه‌ها متکی هستند. شستن و اتوکردن پدهای پارچه‌ای نیز مصرف آب و هزینه‌ی برق را افزایش می‌دهد.
به گفته‌ی او، خودش و خواهرش در شش ماه گذشته به دلیل دسترسی نداشتن به نوار بهداشتی به عفونت واژینال مبتلا شده‌اند.
استفاده از لباس کهنه و کاغذ باطله
در دیشموک، واقع در استان کهگیلویه و بویراحمد، افزایش هزینه‌ها و گرانی نوار بهداشتی زنان و دختران را به استفاده از جایگزینهای دیگری وادار کرده است.
ساجده، دختر ۱۸ ساله‌ی ساکن این منطقه، می‌گوید با اینکه خانواده‌اش در فقر مطلق زندگی نمی‌کنند، گرانی محصولات بهداشتی باعث شده در مصرف آن‌ها صرفه‌جویی کند. همچنین از لباس‌های کهنه به جای پد استفاده کند.
او می‌گوید بسیاری از دختران و زنان منطقه با مشکلات قارچی و عفونت مواجهند. حتی تهیه‌ی چند متر پارچه نخی مناسب نیز برای برخی خانواده‌ها دشوار است. به گفته‌ی ساجده، بعضی دختران دستمال‌های کاغذی باقی‌مانده از مراسم عروسی و عزاداری را برای دوران پریود نگه می‌دارند و برخی نیز کاغذهای باطله و روزنامه را دور نمی‌اندازند.
او همچنین از کمبود لباس زیر در میان برخی دختران خبر می‌دهد؛ به طوری که آن‌ها مجبورند در تمام دوره‌ی پریود یک لباس زیر را بشویند و دوباره استفاده کنند، گاهی حتی پیش از آنکه کاملا خشک شده باشد.
ساجده می‌گوید شرایط اقتصادی این منطقه که از گذشته نیز مطلوب نبوده، در ماه‌های اخیر وخیم‌تر شده است. او به خانواده‌هایی اشاره می‌کند که تنها درآمدشان یارانه‌ی دولتی است و هر نفر ماهانه ۴۰۰ هزار تومان دریافت می‌کند. مبلغی که حتی برای خرید دو بسته نوار بهداشتی نیز کافی نیست.
افت کیفیت محصولات و افزایش مشکلات پوستی
گرانی نوار بهداشتی در ایران تنها مانع دسترسی به محصولات مناسب نیست. برخی زنان می‌گویند کاهش قدرت خرید، آن‌ها را به استفاده از محصولاتی سوق داده که با پوستشان سازگار نیستند و باعث حساسیت و آسیب‌های پوستی می‌شوند.
رویا، کارمند ساکن تهران، پیش‌تر از تامپون و نوار بهداشتی برندهای خارجی استفاده می‌کرد. اما اکنون به دلیل گرانی و کمیابی، این محصولات را از سبد خریدش کنار گذاشته است.
او می‌گوید: «نمی‌دانم در برندهای ایرانی از چه نوع پودر جاذب یا روکشی برای نوار بهداشتی استفاده می‌شود. من روزهایی که در دوره‌ی پریود سر کارم عزا می‌گیرم. چون دچار خارش شدید و حتی گاهی زخم و تاول در ناحیه‌ی تناسلی‌ام می‌شوم.»
رویا با اشاره به امکان انتخاب محصولات متناسب با نوع پوست، اندازه‌ی بدن و میزان خون‌ریزی در بسیاری از کشورها، از محدودشدن انتخاب زنان ایرانی انتقاد می‌کند. به گفته‌ی او، زنان به‌جای دسترسی به محصولات متنوع و باکیفیت، ناچارند به گزینه‌هایی بسنده کنند که توان پرداخت هزینه‌ی آن‌ها را دارند.
فقر پریود؛ مساله‌ای فراتر از توان خرید
شیرین احمدنیا، جامعه‌شناس، در گفتگو با روزنامه‌ی هم‌میهن، فقر پریود را یکی از نمودهای فقر جنسیتی می‌داند که ریشه در تبعیض ساختاری دارد. او می‌گوید: «وقتی نوار بهداشتی با مالیات بر ارزش افزوده عرضه می‌شود، در واقع بدن زن به عنوان یک بار اقتصادی دیده می‌شود و این مصداق خشونت اقتصادی است.»
احمدنیا همچنین بر نقش رسانه‌ها در شکستن تابوهای مرتبط با پریود تأکید می‌کند. او می‌گوید: «وقتی حکومت و ساختارهای اقتصادی، بدن زنان را به بار مالی بدل می‌کند رسانه‌ها باید در این زمینه تابوشکنی کنند.»
در ایران، محصولات بهداشت پریود از پرداخت مالیات معاف نیستند. از سوی دیگر، توزیع این محصولات در برخی مراکز بهداشت مناطق محروم که در سال‌های گذشته انجام می‌شد، با تشدید بحران اقتصادی محدود شده است.
به گفته‌ی یک مددکار اجتماعی ساکن خوزستان، این شرایط در کنار فقر و محدودیت‌های اجتماعی، به ترک تحصیل برخی دختران در مناطق روستایی منجر شده است. نبود آموزش کافی و تداوم تابوهای فرهنگی نیز باعث می‌شود بسیاری از دختران نوجوان نتوانند به راحتی درباره‌ی نیازهای بهداشتی خود صحبت کنند یا برای رفع مشکلاتشان کمک بخواهند.
کمک‌های محدود در برابر بحران گرانی نوار بهداشتی در ایران
در واکنش به گرانی نوار بهداشتی در ایران، شرکت پنبه‌ریز، از تولیدکنندگان محصولات بهداشت پریود در ایران، هر سال هم‌زمان با بازگشایی مدارس، هزاران بسته حاوی نوار بهداشتی و بروشورهای آموزشی را در مناطق کم‌برخوردار توزیع می‌کند.
این شرکت که پیش‌تر نیز به دلیل انتشار تبلیغات آگاهی‌بخش درباره‌ی پریود با برخوردهای قضایی و قهری مواجه شده است، امسال از شهروندان خواست در تأمین و ارسال بسته‌های بهداشتی برای زنان و دختران نیازمند مشارکت کنند.
با این حال، کمک‌های موردی به تنهایی نمی‌تواند جایگزین دسترسی پایدار و مقرون‌به‌صرفه به محصولات بهداشتی و آموزش مرتبط با بهداشت پریود شود.
بر اساس تعریف نهاد زنان سازمان ملل متحد، «فقر پریود» به دسترسی ناکافی به محصولات بهداشتی پریود و آموزش‌های مرتبط با آن گفته می‌شود. دانش‌آموزان، زنان ساکن مناطق دورافتاده و محروم، افراد بی‌خانمان و افراد دارای معلولیت از گروه‌هایی هستند که بیش از دیگران در معرض این مشکل قرار دارند.
در ایران، افزایش قیمت‌ها، محدودیت توزیع محصولات، کمبود امکانات اولیه بهداشتی و نبود آموزش کافی در رابطه با بهداشت پریود، این مساله را از یک دشواری اقتصادی به بحرانی مرتبط با سلامت، آموزش و نابرابری جنسیتی تبدیل کرده است.
منبع: ایران‌وایر
