نگاهی به شب یلدا و آداب و رسوم آن

یکی از قدیمی‌ترین سنن ایرانیان شب یلدا (شب چله) است که معمولا هرساله در ۲۱ دسامبر در ایران و جهان گرامی داشته می‌شود.

یلدا جشن انقلاب زمستانی است که در پایان پاییز و در طولانی‌ترین شب سال (از اول دی روزها به تدریج بلند و شبها کوتاه می‌شوند) برگزار می‌شود.

پیشینه یلدا

ایرانیان شب آخر پاییز را به عنوان تولد دوباره خورشید و پیروزی نور بر تاریکی گرامی می‌داشتند. آن‌ها در این شب به شب نشینی پرداخته و اغلب به خانه بزرگترهای فامیل بخصوص خانه پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها می‌رفتند.

خانواده‌های ایرانی طولانی‌ترین شب سال را با خوردن آجیل و میوه‌های یلدایی (میوه‌های سرخ مانند انار و هندوانه) و میوه‌هایی پاییزی سپری می‌کنند.

خواندن اشعار حافظ، فال گرفتن با حافظ، گفت و شنود با بزرگترها از دیگر آداب این شب است.

آیا شب یلدا و کریسمس یکی هستند؟

جشن زیبای شب چله در ایران تقریبا همزمان با کریسمس برگزار می‌شود بطوریکه برای هر کسی این سوال پیش می‌آید که آیا بین این دو جشن رابطه‌ای وجود دارد؟

به نظر می‌آید هر دو شب کریسمس و یلدا از انقلاب زمستانی سرچشمه می‌گیرند. رنگ‌های قرمز و سبز، چراغ‌های شمع، خوردن و آشامیدن، گذراندن وقت با دوستان و خانواده از جمله شباهت‌های این دو سنت قدیمی است.

برخی از مورخان بر این باورند که کریسمس در واقع برگرفته از سنت باستانی ایرانی است. آنچه مسلم است هر دو شب کریسمس و شب یلدا مربوط به جشن انقلاب زمستانی است.

کلمه یلدا در اصل به معنای «تولد» است و در این سنت ایرانی نشان دهنده «پیروزی نور بر تاریکی» است. به همین دلیل است که در قدیم، یلدا با تولد میترا، الهه نور در دین زرتشتی مرتبط بوده است.

انقلاب زمستانی یک مراسم سنتی موسوم به Saturnalia در روم باستان بود. این روز از آن جهت مهم است که بازگشت خورشید و طولانی شدن روزها را نشان می‌داد.

کنت سی دیویس مورخ می‌گوید: « آداب و رسوم متعدد کریسمس در واقع از سنت‌های باستانی جشن انقلاب زمستانی نشات می‌گیرد.

کریسمس در قرن چهارم آغاز شد، زمانی که مقامات کلیسا تصمیم گرفتند تولد عیسی را گرامی بدارند. آن‌ها تصمیم گرفتند که تاریخ انقلاب زمستانی (که در ۲۵ دسامبر در روم جشن گرفته می‌شد) را به میلاد مسیح مرتبط کنند.

بسیاری از سنت‌هایی که امروزه در زمان کریسمس مورد استفاده قرار می‌گیرند، مانند هدیه دادن و روشن کردن شمع، از سنت‌های بت پرستی در جشن انقلاب زمستانی سرچشمه می‌گیرند.

سنن یلدایی نقاط مختلف ایران

شب چله در شرق ایران

مردمان شرق ایران از جمله خراسانی‌ها از گذشته، طولانی‌ترین شب سال را با نام شب چله یا چله‌نشینی می‌شناسند. آن‌ها در گذشته در این شب برای رفتن به مهمانی چراغی را با خودشان بهمراه می‌برده‌اند و به واسطه تعداد زیاد چراغ به دست‌ها در این شب، به آن شب‌چراغ یا چهل‌چراغ نیز می‌گفته‌اند.

شب یلدا در جنوب ایران

شهر شیراز، شهر حافظ و سعدی و شاعران پر آوازه ایرانی است. مردم این شهر معتقدند که حافظ‌خوانی از طریق اهالی شیراز وارد رسوم شب یلدا شده است. شیرازی‌ها در این شب علاوه بر میوه‌های یلدایی سرد مانند هندوانه، خوراکی‌های گرمی مانند رنگینک و خرما نیز میل می‌کنند.

شب چله در پایتخت ایران

تهرانی‌ها شب یلدا را معمولا با خرید از بازارهای سنتی مانند بازار تجریش یا بازار بزرگ پاس می‌دارند. آن‌ها معمولا به خوراکی‌های یلدایی مقید هستند. فال گرفتن و شاهنامه‌خوانی و دید و بازدید بزرگترها از مهم‌ترین آداب این شب برای تهران‌نشین‌ها است.

شب جهانی یلدا

سال گذشته در هفدهمین نشست کمیته بین‌دولت‌ها برای پاسداری از میراث‌ فرهنگی ناملموس «شب یلدا/چله» به عنوان نوزدهمین میراث ناملموس ایران مشترک با افغانستان در یونسکو ثبت جهانی شد.

یلدا در جهان و کانادا

ایرانیان خارج از کشور در کانادا و سراسر جهان همواره شب یلدا را در کنار دوستان و خانواده‌هایشان جشن گرفته و بر این سنت دیرینه پایبند هستند.

ایرانیان مقیم کانادا نیز در شهرهای مختلف بخصوص تورنتو، ونکوور، مونترال، اتاوا و… این شب را با برگزاری مراسمات جمعی و خصوصی پاس می‌دارند.

رسانه هدهد کانادا نیز بعنوان یکی از رسانه‌های فارسی زبان کانادا فرا رسیدن شب یلدا را به هموطنان ایرانی در کانادا و سراسر جهان تبریک عرض کرده و برایشان در این شب بهترین‌ها را آرزو می‌کند.

• عضویت در کانال تلگرام رسانه هدهد کانادا
• اخبار روز کانادا  و اخبار مهاجرت کانادا را در رسانه هدهد دنبال کنید
• هم اکنون شما هم عضو هفته نامه رسانه هدهد کانادا شوید

منابع: تاپ‌پرشیا، فلایتو، ایسنا