نخستوزیر اسرائیل با این چشمانداز روبروست که در برابر ایران به تنهایی اقدام کند، زیرا منافع راهبردی و روابط آمریکا و اسرائیل در حال واگرایی است.
سکوت معنادار بیبی و تیره شدن روابط آمریکا و اسرائیل
بیش از یک روز از علنی شدن خبر توافق «دونالد ترامپ»، رئیس جمهور آمریکا با ایران گذشت تا بالاخره «بنیامین نتانیاهو» قفل سکوت خود را شکست. او سرانجام شامگاه دوشنبه در یک کنفرانس خبری ظاهر شد، اما از یکی از ارکان همیشگی سخنان علنیاش فاصله گرفت؛ یعنی تاکید بر رابطهی عالیاش با رئیسجمهور آمریکا!
او در پاسخ به سوالی در این باره گفت: «مواردی وجود دارد که من و پرزیدنت ترامپ همنظر نیستیم. مسئولیت منافع امنیتی اسرائیل با من است. درنتیجه این کار باید با درایت انجام شود.» او دربارهی توافق آمریکا با ایران نیز به منتقدان بیشمار آن توصیه کرد که هنوز زود است قضاوت کنند و گفت: «ما هنوز نمیدانیم متن نهایی توافق چه خواهد بود.»
با این حال، نخستوزیر اسرائیل که پیش از این در تنظیم روابط با پنج رئیسجمهور مختلف آمریکا دست بالا را داشت، اکنون به شکل فزایندهای با این احتمال روبروست که باید به تنهایی در برابر ایران بایستد. این یک چرخش ناگهانی و چشمگیر نسبت به همین چهار ماه پیش است؛ زمانی که رایزنیهای او و ارائهای که در کاخ سفید برای دولتهای پیاپی آمریکا داشت بالاخره به بار نشست و ترامپ را متقاعد کرد تا یک حملهی مشترک را کلید بزنند.
چرخش ۱۸۰ درجهای واشینگتن
اما اگر نتانیاهو تمایلی به علنی کردن شکرآب شدن روابط آمریکا و اسرائیل نداشته، طرف مقابل اصلا چنین ملاحظهای نکرده است. ترامپ در گفتگو با وبسایت اکسیوس اعلام کرده که به شدت عصبانی است و به نتانیاهو گفته که او «اصلا قضاوت درستی ندارد.»
در عرصهی عمومی نیز ترامپ به خاطر حملات اسرائیل به لبنان، جایی که حزباللهِ مورد حمایت ایران با اسرائیل درگیر است، به نتانیاهو تاخت. آن هم در «روز ویژهای» که قرار بود توافق صلح آمریکا با ایران اعلام شود. ترامپ روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «بیبی باید در قبال لبنان مسئولانهتر رفتار کند. آدمهای زیادی دارند کشته میشوند.» او افزود: «نیازی نیست هر بار که به دنبال یک نفر میگردید، یک آپارتمان مسکونی را با خاک یکسان کنید. آدمهای زیادی در آن آپارتمانها زندگی میکنند. همهی آنها حزبالله نیستند.»
برای نتانیاهو که همیشه روی حمایت بیدریغ لابیها در ایالات متحده حساب میکرد، این یک چرخش کابوسوار است. فشار همزمان از سوی رئیسجمهوری آمریکا که برای خروج از جنگِ خودساختهاش بیتاب است و چالش انتخابات پیشروی اسرائیل، بازی را کاملا عوض کرده است. این وضعیت نتانیاهو را به مانعی احتمالی بر سر راه یک توافق بزرگ تبدیل کرده که میتواند پیامدهای سیاسی سنگینی برایش داشته باشد.
«آرون دیوید میلر»، عضو ارشد اندیشکدهی «کارنگی» برای صلح بینالمللی میگوید: «بیایید واقعبین باشیم، ترامپ اهرم فشار بسیار قدرتمندی در دست دارد. هیچ رئیسجمهوری در آمریکا تا به حال اینطور که دونالد ترامپ دربارهی نتانیاهو صحبت کرده، با یک نخستوزیر اسرائیل حرف نزده است. هیچ رئیسجمهوری اجازه نداده که گفتگوهای خصوصیاش با این حجم از الفاظ رکیک و تمسخر به بیرون درز کند. این واقعا بیسابقه است.»
مجهولات توافق آمریکا با ایران و دوراهی استراتژیک
در توافق آمریکا با ایران مجهولات زیادی وجود دارد که بار سیاسی سنگینی به همراه دارند؛ از جمله احتمال آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشدهی ایران یا دیگر کمکهای مالی به این کشور؛ همان بندی از توافق دوران اوباما که ترامپ در آن زمان به شدت به آن تاخته بود. او در سال ۲۰۱۵ و هنگام امضای برجام توسط کاخ سفید، در توییتی کنایهآمیز خطاب به اوباما نوشته بود: «بدترین کار ممکن در یک معاهده این است که برای توافق کردن درمانده به نظر برسید.»
حالا اما ترامپ تمایل خود را برای خروج از جنگی که اوایل امسال به راه انداخت، به صراحت نشان داده و نتانیاهو را با مجموعهای از پیامدهای سیاسی دشوار تنها گذاشته است. در کنار موضوع آزادسازی داراییهای بلوکهشده، توجهها معطوف به جنوب لبنان است؛ جایی که مقامات ایرانی و آمریکایی مدعیاند آتشبس برقرار خواهد شد. اما سیاستمداران اسرائیلی میگویند نیروهایشان مواضع خود را ترک نخواهند کرد.
مقامات آمریکایی اعلام کردهاند که نیروهای اسرائیلی مجبور به عقبنشینی از جنوب لبنان نخواهند شد و حق دفاع از خود را دارند. اما در پشت پرده تلاش کردهاند نتانیاهو را مهار کنند تا مانع از خراب شدن توافق شوند.
یک مقام ارشد دولت آمریکا گفت: «عقبنشینی آنها شرط توافق نبود. این توافق یک آتشبس است و یکطرفه هم نخواهد بود؛ یعنی اگر ایران نتواند حزبالله را کنترل کند و آنها به مواضع یا شهرکهای اسرائیلی حمله کنند، اسرائیل حق دفاع و پاسخگویی را خواهد داشت.»
تنگنای سیاسی نتانیاهو در آستانهی انتخابات پاییز
اما این به معنای دادن چک سفید امضا به اسرائیل نیست و نتانیاهو اکنون در تنگنا قرار دارد. از یک سو، او کشور را در سه جنگ همزمان در غزه، لبنان و ایران رهبری کرده، بدون اینکه در هیچکدام پیروزی قاطعی به دست آورده باشد. پذیرش صلح، به ویژه صلحی که از خارج دیکته شده باشد، انتقادها را از سیاست خارجی او در آستانهی انتخابات سخت پاییز تشدید خواهد کرد.
از سوی دیگر، با توجه به اینکه آمریکا اکنون برای میانجیگری صلح به کشورهای حاشیهی خلیج فارس و پاکستان متکی شده، منافع استراتژیک واشینگتن و تلآویو در حال فاصله گرفتن از یکدیگر است. در جریان یک نشست خبری در روز دوشنبه، یکی از مقامات ارشد دولت ترامپ از گفتگوهای مستقیم و سطح بالایی که آمریکا اکنون با رهبری ایران انجام میدهد، تمجید کرد.
«آلن ایر»، دیپلمات ارشد سابق آمریکا و عضو ارشد موسسهی خاورمیانه میگوید: «ما به یک دوراهی سرنوشتساز رسیدهایم. نتانیاهو طرحی را به ترامپ فروخت که خیلی زود اوضاع را به هم ریخت و حالا پرزیدنت ترامپ میخواهد این جنگ را هرچه سریعتر تمام کند. کار ترامپ با این قصه تمام شده است. اما نتانیاهو باید تاوان آن را به عنوان نخستوزیر کشوری پس بدهد که تنها جای دنیاست که این جنگ در آن به شدت محبوب است.»
آیندهای پرابهام برای مذاکرات تهران و واشینگتن
با این حال، نتانیاهو که نشان داده هرگز به راحتی تسلیم نمیشود. باید راهی برای عبور از روزهای آینده تا مراسم امضای توافق آمریکا با ایران در روز جمعه پیدا کند. سپس وارد ماههایی شود که ناظران پیشبینی میکنند دوران آتشبسی شکننده و مذاکراتی دشوار خواهد بود. با توجه به اینکه جزئیات توافق ایران و آمریکا هنوز منتشر نشده، نتانیاهو ممکن است با اعمال فشارهای مناسب، همچنان امیدوار به شکست مذاکرات باشد. امیدی که خیلیهای دیگر نیز دارند.
میلر در پایان میگوید: «نتانیاهو باید راهی برای مدیریت این وضعیت در چند ماه آینده پیدا کند. من فکر میکنم ایرانیها فهمیدهاند که او را در بنبست گیر انداختهاند.»
منبع: دگاردین
