در حالیکه دولت «دونالد ترامپ» تلاش کرده با محاصره دریایی در خلیج عمان، صادرات نفت ایران را متوقف کند، گزارش تحقیقی تازه واشنگتنپست نشان میدهد که این محاصره در عمل نتوانسته جریان نفت ایران را کامل قطع کند. بر اساس این گزارش، نفت ایران نه در نزدیکی تنگه هرمز، بلکه هزاران کیلومتر دورتر، در آبهای اطراف اندونزی، از طریق انتقالهای پنهانی کشتیبهکشتی همچنان جابهجا میشود.
واشنگتنپست با تکیه بر تصاویر ماهوارهای و دادههای ردیابی کشتیها گزارش داده که از زمان آغاز محاصره آمریکا در خلیج عمان، دستکم ۱۳ نفتکش، نفت ایران را در نزدیکی مجمعالجزایر ریائو اندونزی تخلیه یا منتقل کردهاند.
محاصرهای که روی کاغذ سخت بود، اما در دریا کامل نشد
دولت ترامپ محاصره دریایی علیه ایران را با هدف فشار مستقیم بر مهمترین شریان درآمدی کشور یعنی صادرات نفت اجرا کرد. ایده اصلی این بود که با بستن مسیر خروج نفتکشها از بنادر ایران و خلیج عمان، تهران از درآمد نفتی محروم شود و تحت فشار شدید اقتصادی و سیاسی قرار بگیرد.
اما گزارش واشنگتنپست نشان میدهد که واقعیت دریا پیچیدهتر از نقشههای سیاسی آمریکا است. نفتی که پیش از محاصره از بنادر ایران و خلیج عمان خارج شده بود، در مسیرهای دورتر همچنان قابل جابهجایی است. به بیان ساده، آمریکا ممکن است بخشی از مسیر نزدیک به ایران را بسته باشد، اما نتوانسته کل زنجیره انتقال، فروش و تحویل نفت ایران را در اقیانوسها کنترل کند.
انتقال کشتیبهکشتی؛ راه فرار نفت ایران از محاصره
روش اصلی صادرات نفت ایران که در گزارش واشنگتنپست به آن اشاره شده، انتقال کشتیبهکشتی است. در این روش، یکی از نفتکشهای ایران در آبهای آزاد در کنار نفتکش دیگری قرار میگیرد و محموله نفت خود را به آن منتقل میکند. این روش در تجارت عادی نفت هم وجود دارد، اما وقتی پای نفت تحریمشده در میان باشد، میتواند برای پنهانکردن منشأ واقعی محموله استفاده شود.
در چنین عملیاتی، نفت از یک کشتی به کشتی دیگر منتقل میشود، مسیر ردیابی مبهم میشود، اسناد حمل ممکن است تغییر کند و در نهایت تشخیص اینکه نفت دقیقاً از کدام کشور آمده، برای نهادهای تحریمی، شرکتهای بیمه، بانکها و حتی برخی خریداران دشوارتر میشود.
بر اساس گزارش واشنگتنپست، تصاویر ماهوارهای ثبتشده در نزدیکی مجمعالجزایر ریائو نشان دادهاند که چندین نفتکش در عملیات انتقال نفت ایران مشارکت داشتهاند. این منطقه در نزدیکی مسیرهای مهم کشتیرانی آسیاست و فاصله زیادی با خلیج عمان دارد؛ یعنی جایی که محاصره آمریکا عملاً قدرت مستقیم کمتری برای کنترل لحظهای دارد.
۱۳ نفتکش و حدود ۲۲ میلیون بشکه نفت
بخش مهم گزارش واشنگتنپست مربوط به حجم نفت جابهجاشده توسط نفتکشهای ایران است. طبق این گزارش، از زمان آغاز محاصره دریایی آمریکا علیه ایران، دستکم ۱۳ نفتکش، حدود ۲۲ میلیون بشکه نفت را از طریق انتقالهای پنهانی کشتیبهکشتی جابهجا کردهاند. ارزش تقریبی این میزان نفت بیش از ۲ میلیارد دلار برآورد شده است.
این عدد از نظر سیاسی بسیار مهم است. زیرا اگر هدف محاصره، خشکاندن جریان درآمد نفتی ایران بوده، جابهجایی چنین حجمی از نفت نشان میدهد که محاصره نه کامل بوده و نه توانسته شبکههای قبلی صادرات نفت ایران را از کار بیندازد.
آیا محاصره دریایی آمریکا علیه ایران شکست خورده است؟
بله؛ گزارش واشنگتنپست ضربه سنگینی به روایت دولت ترامپ وارد میکند. چون اگر قرار بود محاصره دریایی تنگه هرمز بهعنوان یک ابزار قاطع برای توقف صادرات نفت ایران معرفی شود، حالا مشخص شده که نفت ایران همچنان راه خود را پیدا کرده است.
ضربه به اعتبار ترامپ
برای ترامپ، مسئله فقط نفت نیست؛ مسئله اعتبار سیاسی است. او محاصره دریایی را بهعنوان اقدامی قاطع برای مهار ایران مطرح کرده بود. اما حالا یک رسانه بزرگ آمریکایی گزارش میدهد که نفت ایران همچنان در آبهای دوردست جریان دارد.
این یعنی دولت آمریکا با یک مشکل جدی روبهروست:
- یا باید بپذیرد که محاصره دریایی ایران کامل نیست
- یا باید عملیات خود را از خلیج عمان به مسیرهای بسیار دورتر در آسیا گسترش دهد
کاری که هم از نظر نظامی دشوارتر است، هم از نظر دیپلماتیک حساستر، و هم میتواند با منافع کشورهایی مثل چین و اندونزی برخورد پیدا کند.
پیامد برای بازار جهانی نفت
ادامه جریان نفت ایران، حتی بهصورت پنهانی، یک پیام مهم برای بازار جهانی انرژی دارد. اگر نفت ایران کاملاً از بازار حذف میشد، احتمال افزایش شدیدتر قیمت نفت وجود داشت. اما گزارش واشنگتنپست نشان میدهد که بخشی از این نفت همچنان به بازار میرسد؛ هرچند از مسیرهای غیرشفاف و پرریسک.
از سوی دیگر، ادامه درگیری، محاصره دریایی، توقیف نفتکشهای ایرانی و انتقالهای پنهانی میتواند ریسک ژئوپلیتیک بازار نفت را بالا نگه دارد.
یعنی بازار از یک طرف با جریان پنهانی صادرات نفت ایران روبهروست و از طرف دیگر با خطر درگیری نظامی، حمله به نفتکشها و اختلال در مسیرهای انرژی. گزارشهای اخیر نیز از ادامه تنشها، حمله به نفتکشها و اقدامات نظامی آمریکا در چارچوب همین محاصره خبر دادهاند.
درنهایت:
گزارش واشنگتنپست نشان میدهد محاصره نفتی ترامپ علیه ایران، در هدف اصلی خود یعنی توقف کامل جریان نفت ایران، عملاً ناکام مانده است. آمریکا توانسته فشار ایجاد کند، مسیرهای رسمی را محدود کند و هزینه صادرات نفت ایران را بالا ببرد؛ اما نتوانسته شبکه انتقال نفت ایران را از کار بیندازد.
نفت ایران همچنان جریان دارد؛ نه آشکار، نه ارزان، نه بدون ریسک، اما زنده و فعال.
و همین واقعیت، بزرگترین پیام گزارش واشنگتنپست است: «در جنگ نفتی جدید، محاصره دریایی آمریکا علیه ایران به دیوار سخت واقعیتهای اقیانوس، ناوگان سایه و بازار تشنه انرژی آسیا برخورد کرده است».
