رئیسجمهور آمریکا با پیشبردن این توافق جدید جهت اعطای تکنولوژی هستهای صلحآمیز به عربستان، بهجای خطرات، فقط نشانههای سود و دلار را میبیند. روزی دیگر و ضربهای دیگر از سوی «دونالد ترامپ» به پیکره نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم.
چراغ سبز واشینگتن؛ چرا توافق هستهای عربستان با امارات متفاوت است؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، توافقی را برای توسعه برنامههای بلندمدت انرژی هستهای در کشور همسایه ایران تایید کرده است. تا اینجای کار همه چیز عادی به نظر میرسد؛ «جو بایدن»، رئیسجمهور پیشین آمریکا نیز تلاش کرده بود اقدام مشابهی انجام دهد. هیچکس عربستان را برای تلاش جهت تنوعبخشی به منابع انرژی خود سرزنش نمیکند. امارات متحده عربی در همسایگی این کشور، هماکنون یکچهارم برق خود را از راکتورهای هستهای تامین میکند.
اما بر اساس گزارشها، بخش تکاندهنده این توافق آن است که احتمال دارد تدابیر حفاظتی معمول را که مانع نظامیسازی برنامههای هستهای صلحآمیز توسط کشورها میشود، لغو کند. توافق امارات برای دریافت فناوری هستهای از آمریکا شامل بندی موسوم به استاندارد طلایی بود که اماراتیها را از غنیسازی اورانیوم یا بازفرآوری سوخت مصرفشده هستهای (که دو مسیر اصلی ساخت بمب هستند) منع میکرد.
در عوض، امارات اورانیوم غنیشده را وارد میکند. اما گزارشها نشان میدهد توافق جدید ممکن است به سعودیها اجازه دهد سوخت هستهای را در داخل مرزهای خود غنیسازی کنند.
عبور از پروتکل الحاقی و لغو خطقرمزهای بازرسی
اگر این موضوع تحت نظارت دقیق قرار میداشت، شاید قابل قبول بود؛ اما گفته میشود پیمان آمریکا و عربستان ممکن است شامل پروتکل الحاقی که از اهمیت حیاتی برخوردار است، نباشد.
طبق این بند، کشور مربوطه حق آژانس بینالمللی انرژی اتمی سازمان ملل را برای نظارت بر برنامه هستهای خود میپذیرد. این آژانس مستقر در وین میتواند بدون اطلاع قبلی وارد عمل شود و از هر تاسیسات هستهای، از جمله مواردی که کشور میزبان رسماً اعلام نکرده است، بازرسی کند.
اگر این توافق شتابزدهی هستهای آمریکا با عربستان به همان اندازه که به نظر میرسد چک سفید امضا باشد (و کنگره نیز از آن حمایت کند) در واقع آمریکا در حال پاره کردن کتاب قواعد منع گسترش سلاحهای هستهای است.
تخریب رژیم عدم اشاعه و پیامدهای توافق هستهای جدید با عربستان
هنجارها و قوانین جهانی اغلب متزلزل هستند. همانطور که «مارک کارنی»، نخستوزیر کانادا، اوایل امسال در نشست سالانه مجمع جهانی اقتصاد در داووس اشاره کرد، این قوانین بیشتر زمانی اجرا یا محترم شمرده میشوند که با منافع قدرتمندترین کشورها همخوانی داشته باشند.
منع گسترش سلاحهای هستهای یکی از معدود عناصر نظم جهانی است که کشورها، بزرگ و کوچک، بهطور نسبتاً مستمر حاضر بودهاند از قواعد آن پیروی کنند. چرا که خطرات آن بسیار بالاست؛ هرچه تعداد کشورهای دارنده سلاح هستهای بیشتر باشد، خطر لغزش بشریت به سوی فاجعهای که به تمدن پایان دهد بیشتر خواهد بود. اما اگر قوانین به صورت گزینشی اجرا شوند یا بدون اعمال جریمه شکسته شوند، کشورها به سرعت به قانون جنگل بازخواهند گشت.
به نظر میرسد این همان نظمی است که آقای ترامپ مایل است ما را به سوی آن هدایت کند. فرض او این است که چون آمریکا پادشاه جنگل است، این وضع کاملاً به نفع منافع آمریکا خواهد بود.
خطر تشدید رقابت هستهای میان ایران و عربستان
در خاورمیانه، منطق اجتنابناپذیر گسترش تسلیحات هستهای به سرعت خود را تحمیل خواهد کرد؛ اگر همسایه شما توانایی تهدید به نابودی شما را داشته باشد، شما نیز به آن توانایی نیاز خواهید داشت.
«محمد بن سلمان»، ولیعهد عربستان، در سال ۲۰۱۸ با اشاره به برنامههای نظامی و هستهای ایران دقیقاً به همین موضوع اشاره کرد و گفت: «بدون تردید اگر ایران به بمب هستهای دست پیدا کند، ما هم در سریعترین زمان ممکن همین کار را خواهیم کرد.»
اگر مفاد این توافق جدید، زمینهساز سوخترسانی هستهای به عربستان شود، ایران نیز که پیش از این به دلیل تسلیحات تاییدنشده اسرائیل انگیزههای بالایی برای دستیابی به سلاح هستهای داشت، در پیشبرد برنامهای که ترامپ تلاش میکند آن را نابود کند، مصممتر خواهد شد.
منافع کوتاهمدت مالی در برابر امنیت بلندمدت منطقه
این نخستین باری نیست که آمریکا رژیم منع گسترش تسلیحات هستهای را تضعیف میکند. دولت «اوباما» نیز در نیمه نخست دهه ۲۰۱۰ قوانین را برای هند تعدیل کرد. آن زمان دوران پرتنش و متزلزلی بود. واشینگتن مجبور شد توافق خود با دهلی نو را نزد متحدان نگران خود از جمله بریتانیا توجیه و هموار کند. اما آقای ترامپ احتمالاً نه نگران نظر بریتانیا یا فرانسه خواهد بود، و نه صدای کشورهایی که از پیشگامان عدم اشاعه هستند؛ مانند ژاپن و استرالیا.
پیشبرد چنین برنامههای پرمخاطرهی هستهای در همسایگی ایران، مانند بسیاری از اقدامات دیگر او، کوتاهمدت و سودجویانه است. او بهجای خطرات، فقط نشانههای سود و دلار را میبیند. جدیترین پیامدهای این اقدام، سالها پس از خروج ترامپ از قدرت خود را نشان خواهد داد؛ زمانی که رژیم جهانی منع گسترش تسلیحات هستهای تضعیف شده و خلیج فارس هستهای شود.
اما حتی در شرایط کنونی نیز این تصمیم، ادعای رهبری مشروع جهانی آمریکا را بیش از پیش تضعیف میکند و پروژه او را برای کنترل برنامههای گستردهی هستهای در ایران پیچیدهتر میکند.
در نهایت، سرنوشت این توافق جدید و تبعات رقابت هستهای با عربستان، تنها یک روز معمولی دیگر در دفتر بیضی کاخ سفید را رقم خواهد زد.
منبع: تلگراف
