رئیسجمهوری آمریکا از چرخش به سمت عملیات اقتصادی «کمرشکن» علیه ایران و شرکای تجاری این کشور خبر داد؛ آن هم در شرایطی که حملات نظامی نتوانسته تهران را به پای میز مذاکره بازگرداند و اکنون فشار اقتصادی به ابزار اصلی واشینگتن بر ایران تبدیل شده است.
فشار اقتصادی آمریکا و قطع راههای تنفس ایران
«دونالد ترامپ»، رئیسجمهوری آمریکا، از آغاز کارزار جدیدی برای منزوی کردن اقتصاد ایران خبر داده و تهدید کرده است هر کشوری که به ایران کمک کند یا با این کشور تجارت داشته باشد، با «پیامدهای اقتصادی بسیار سنگین» روبهرو خواهد شد؛ اقدامی که در صورت اجرا میتواند زمینهساز رویارویی تازهای میان واشینگتن و چین شود.
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «امروز اعلام میکنم که کمرشکنترین عملیات اقتصادیای را که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده است، آغاز میکنم! هر کشوری که به مؤسسات مالی، شرکتها، فرودگاهها یا نهادهای دولتی خود اجازه دهد هر نوع راه تنفسی برای ایران فراهم کنند، خود با پیامدهای اقتصادی بسیار سنگینی روبهرو خواهد شد.»
با این حال، رئیسجمهوری آمریکا درباره اقداماتی که قرار است انجام شود یا کشورهایی که ممکن است هدف قرار گیرند، جزئیاتی ارائه نکرد. این بیانیه در حالی منتشر شده که جنگ به ششماهگی خود نزدیک میشود و ترامپ، با نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای آمریکا، با فشار فزایندهای بر سر هزینههای جنگ مواجه است.
پایان فهرست اهداف نظامی پنتاگون
رئیسجمهوری آمریکا ماه گذشته، پس از دو هفته حملات شبانه که نتوانسته بود مقامهای تهران را به میز مذاکره بازگرداند، حملات علیه ایران را متوقف کرد. همزمان گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد برخی ذخایر تسلیحات کلیدی آمریکا در جریان جنگ رو به کاهش گذاشته است. بر اساس گزارشها، مشاوران پنتاگون ماه گذشته به ترامپ گفته بودند که ارتش آمریکا تقریباً فهرست اهداف خود در ایران را به پایان رسانده و حملات نظامی به انتهای کارایی خود رسیدهاند؛ موضوعی که مسیر آمریکا را بیش از پیش به سمت فشار اقتصادی گستردهتر بر ایران سوق داده است.
فهرست سیاه ترامپ؛ قاچاق نفت و شرکتهای صوری
کاخ سفید در هفتههای اخیر از تغییر استراتژی خود به سمت تشدید فشارهای اقتصادی خبر داده است. «اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری آمریکا، هفته گذشته گفت واشینگتن تلاشها برای منزوی کردن اقتصادی ایران را افزایش خواهد داد.
وزارت خزانهداری آمریکا نیز ماههاست عملیاتی موسوم به «خشم اقتصادی» را اجرا میکند که هدف آن قطع منابع مالی ایران از طریق تحریمهای هدفمند است. همزمان، محاصره دریایی در تنگه هرمز با هدف جلوگیری از صادرات نفت ایران، که برای سرپا نگه داشتن اقتصاد این کشور حیاتی است، دنبال شده است؛ اقدامی که بحث تحریم نفت و محدود کردن فروش ایران به بازارهایی از جمله چین را پررنگتر کرده است.
اقتصاد ایران از پیش نیز با مجموعه سنگینی از تحریمهای آمریکا و کشورهای غربی مواجه بوده است؛ تحریمهایی که طی سالها اقتصاد این کشور را تضعیف و توانایی آن برای فروش نفت را محدود کردهاند. با این حال، کارشناسان میگویند رهبران ایران آموختهاند چگونه خود را با این اقدامات وفق دهند؛ از جمله با صادرات نفت از طریق شبکهای پیچیده از نفتکشهای موسوم به «ناوگان سایه».
ترامپ در بیانیه روز چهارشنبه خود چندین فعالیت را که به گفته او باید فوراً متوقف شوند، برشمرد؛ از جمله «قاچاق نفت، خطوط مبادله ارزی، انتقال پول نقد، صرافیها، ثبت کشتیها و شرکتهای پوششی.»
تحریم نفت ایران و خطر تقابل با چین
ادبیات بهکاررفته در بیانیه رئیسجمهوری آمریکا نشان میدهد که او ممکن است کشورهای خریدار نفت ایران را به اعمال تحریمهای ثانویه تهدید کند. اما کارشناسان هشدار میدهند چنین اقدامی میتواند به رویارویی مستقیم با چین، بزرگترین شریک تجاری ایران، منجر شود؛ آن هم در شرایطی که آمریکا تلاش میکند رابطه تجاری جدیدی با پکن برقرار کند و تحریم نفت فروختهشده از سوی ایران به چین میتواند این رابطه را پیچیدهتر کند.
«گریگوری برو»، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا، گفت: «هر اقدام اقتصادی جدیدی که آمریکا بتواند به کار بگیرد، ناگزیر باید شرکای تجاری ایران را هدف قرار دهد.» او افزود: «اما برای آمریکا دشوار خواهد بود که چنین اقداماتی را علیه چین، یعنی کشوری که بیشترین اهمیت را برای آینده اقتصادی ایران دارد، اعمال کند.»
انتظار میرود «شی جینپینگ»، رئیسجمهوری چین، ماه آینده به آمریکا سفر کند؛ موضوعی که تلاش واشینگتن برای هدف قرار دادن واردات نفت ایران از سوی چین را پیچیدهتر میکند و نشان میدهد تحریم نفت صادراتی ایران و واکنش احتمالی چین میتواند به یکی از حساسترین بخشهای راهبرد جدید آمریکا تبدیل شود.
«محمد مخبر»، مشاور رهبر جمهوری اسلامی، روز سهشنبه گفت فشار نظامی و تحریمها نمیتواند عزم ایران را درهم بشکند. خبرگزاری نیمهرسمی فارس به نقل از او گزارش داد که ایران همچنان برای گفتوگو با آمریکا آمادگی دارد، اما مذاکره را با تسلیم شدن اشتباه نخواهد گرفت؛ موضعی که نشان میدهد تهران در برابر افزایش فشار اقتصادی آمریکا بر ایران نیز قصد عقبنشینی ندارد.
فشار اقتصادی بر ایران با تعلیق تجارت امارات
امارات متحده عربی نیز روز سهشنبه، پس از آنکه از شلیک دو موشک از خاک ایران خبر داد، اعلام کرد که تمامی فعالیتهای تجاری، مبادلات بازرگانی و تراکنشهای مالی خود با ایران را به حالت تعلیق درمیآورد. تهران این گزارشها را بیاساس خواند.
پیش از آغاز جنگ، امارات یکی از بزرگترین شرکای تجاری ایران بود و بیش از ۳۰ درصد واردات ایران از این کشور تأمین میشد.
ادعای ترامپ درباره امنیت تنگه هرمز و روانسازی ترددها
ترامپ همچنین بامداد چهارشنبه مدعی شد کشتیهای کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس که متحد آمریکا هستند، با وجود تهدید ایران علیه کشتیرانی در تنگه هرمز، همچنان از این آبراه عبور میکنند. رئیسجمهوری آمریکا گفت ارتش این کشور به کشتیها در تنگه هرمز کمک میکند و افزود: «در حال حاضر، تعداد زیادی کشتی در حال عبور هستند.»
وبسایت آکسیوس گزارش داد که نیروهای آمریکایی طی هفتههای اخیر هر شب عبور ۱۵ تا ۲۰ کشتی به داخل و خارج تنگه هرمز را تسهیل کردهاند؛ کشتیهایی که در مجموع حدود «نیمی از حجم انتقال نفت پیش از جنگ» را جابهجا میکنند. نیروهای آمریکایی در عین حال به محاصره صادرات ایران ادامه دادهاند؛ اقدامی که میتواند دامنه تحریم نفت و محدودیت صادرات ایران به خریدارانی مانند چین را گستردهتر کند. با این حال، برخی این ارقام را زیر سؤال بردهاند و دادههای ردیابی کشتیها از شرکت کپلر نشان میدهد میزان عبورومرور همچنان پایین بوده است.
ارزیابی مقام سابق اطلاعاتی اسرائیل از آینده درگیریها
«دنی سیترینوویچ»، رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، در واکنش به گزارش آکسیوس گفت این تحول از نظر عملیاتی مهم است، اما این پرسش را مطرح کرد که دولت آمریکا تا چه مدت میتواند چنین عملیاتی را ادامه دهد.
سیترینوویچ گفت: «مهمتر از همه اینکه این اقدام ایران را وادار به تسلیم نخواهد کرد و موضع تهران در مذاکرات را نیز بهطور اساسی تغییر نخواهد داد.» این ارزیابی در شرایطی مطرح میشود که فشار اقتصادی آمریکا همچنان بهعنوان یکی از اصلیترین ابزارها بر ایران در دستور کار واشینگتن قرار دارد.
منبع: گاردین
