شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، هزینه سیاسی ادامه جنگ با ایران را برای «دونالد ترامپ» افزایش داده، اما راه خروج از بحران را هموار نکرده است. تهران همچنان بر شروط خود برای پایان جنگ پافشاری می‌کند و حاضر نیست بدون تحقق آن‌ها درباره ذخایر اورانیوم غنی‌شده امتیاز بدهد. در مقابل، واشینگتن نیز به توافقی نیاز دارد که بتواند آن را دستاوردی در مهار برنامه هسته‌ای ایران معرفی کند.
در این شرایط، کاهش قیمت نفت پس از انتخابات هنوز با تحولات سیاسی و نظامی همخوانی ندارد. تلاش‌های میانجی‌گرانه به نتیجه نرسیده و هم‌زمان، آمریکا گزینه ازسرگیری عملیات نظامی را کنار نگذاشته است. به نظر می‌رسد ادامه محاصره دریایی و اقتصادی، دست‌کم در کوتاه‌مدت، تنها راهی باشد که ترامپ برای به تعویق انداختن تصمیم دشوار جنگ یا توافق در اختیار دارد.
اختلافی که مذاکرات را متوقف کرده است
مهم‌ترین مانع توافق، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران است. تلاش میانجی‌های قطری برای نزدیک کردن مواضع دو طرف به نتیجه نرسیده و به گفته یک منبع مطلع از مذاکرات، تهران انتقال این ذخایر به خارج از کشور یا رقیق‌سازی آن‌ها را نمی‌پذیرد. ازسرگیری بازرسی‌های بین‌المللی یکی از معدود زمینه‌های انعطاف ایران است، اما این پیشنهاد خواسته اصلی واشینگتن را برآورده نمی‌کند.
اختلاف به همین‌جا محدود نیست. «محسن رضایی»، دبیر شورای عالی امنیت ملی، اعلام کرده است هفت شرط ایران برای پایان جنگ همچنان پابرجاست و مطالبات دیگری نیز به آن‌ها افزوده شده است. پایان محاصره، رفع محدودیت‌های اقتصادی، تعیین تکلیف وضعیت تنگه هرمز و جبران خسارت‌های جنگ از جمله این شروط هستند.
تهران تأکید دارد ابتدا باید این مطالبات اجرا شوند و پس از آن درباره تعهدات هسته‌ای و ادامه عضویت ایران در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای مذاکره شود. در مقابل، ترامپ نمی‌تواند بدون دستاورد مشخص در پرونده هسته‌ای از جنگی که با هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای توجیه کرده، خارج شود.
افزایش هزینه امتیازدهی در تهران
هم‌زمان، طرح بحث بازنگری در دکترین هسته‌ای ایران می‌تواند دستیابی به توافق را دشوارتر کند.
«محمدجواد حاج‌علی‌اکبری»، امام جمعه موقت تهران، در خطبه‌های نماز جمعه ۳۰ اکتبر (۸ آبان)، بازنگری در دکترین هسته‌ای را مطالبه‌ای ملی خواند و خواستار بررسی آن از سوی کارشناسان و ارائه پیشنهادها به رهبری شد. او مدعی شد بیش از ۷۰ درصد شرکت‌کنندگان در برخی نظرسنجی‌های پیشین از این بازنگری حمایت کرده‌اند؛ هرچند جزئیات این نظرسنجی‌ها مشخص نیست.
در مجلس نیز مواضعی درباره تغییر دکترین هسته‌ای و حتی خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای مطرح شده است. با این حال، محسن رضایی تأکید کرده که هنوز تصمیم رسمی برای تغییر سیاست هسته‌ای اتخاذ نشده است.
این مواضع را نمی‌توان نشانه قطعی تغییر دکترین ایران دانست، اما می‌توانند فضای سیاسی مذاکرات را تحت تأثیر قرار دهند. در شرایطی که برخی جریان‌ها خواهان سخت‌گیری بیشتر هستند، پذیرش انتقال یا رقیق‌سازی ذخایر اورانیوم برای مذاکره‌کنندگان ایرانی پرهزینه‌تر خواهد شد.
محاصره یا جنگ با ایران؛ اختلاف در دولت آمریکا
در واشینگتن نیز درباره نحوه مواجهه با ایران اختلاف‌نظر وجود دارد. اکسیوس دوم نوامبر گزارش داد «اسکات بسنت»، وزیر خزانه‌داری، «جان رتکلیف»، رئیس سیا، و «مارکو روبیو»، وزیر خارجه، از ادامه فشار اقتصادی و حفظ وضعیت بدون جنگ گسترده و بدون توافق حمایت می‌کنند. در مقابل، «جی‌دی ونس» و «استیو ویتکاف» بیشتر به دنبال توافق هستند و «پیت هگست»، وزیر دفاع، از گزینه نظامی حمایت کرده است.
ادامه محاصره برای کاخ سفید این مزیت را دارد که بدون پذیرش شروط تهران یا آغاز جنگی تازه، فشار بر ایران را حفظ می‌کند. با این حال، هنوز شواهد محکمی وجود ندارد که این راهبرد توانسته باشد ایران را به پذیرش خواسته‌های هسته‌ای آمریکا نزدیک کند.
از سوی دیگر، محاصره و محدودیت‌های مرتبط با تنگه هرمز به اقتصاد منطقه و عرضه جهانی انرژی نیز آسیب می‌زند. بنابراین، ادامه این وضعیت ممکن است به‌جای حل بحران، آن را فرسایشی‌تر کند.
گزینه نظامی نیز همچنان روی میز است. اکسیوس پنجم نوامبر (۱۴ آبان) گزارش داد ارتش آمریکا در حال تکمیل مقدمات احتمالی ازسرگیری عملیات گسترده علیه ایران است و تجهیزات بیشتری به منطقه اعزام می‌شود. البته آمادگی نظامی به معنای تصمیم قطعی ترامپ برای حمله نیست.
شکست انتخاباتی؛ مانع جنگ یا انگیزه تشدید آن؟
نتیجه انتخابات، محاسبات ترامپ را پیچیده‌تر کرده است. رویترز چهارم نوامبر (۱۳ آبان) گزارش داد پیروزی دموکرات‌ها در هر دو مجلس کنگره، موقعیت سیاسی رئیس‌جمهوری آمریکا را تضعیف کرده است. جنگ و افزایش قیمت سوخت نیز از عوامل نارضایتی رأی‌دهندگان بوده‌اند و ترامپ و معاونش جی‌دی ونس به نقش جنگ در شکست جمهوری‌خواهان اذعان کرده‌اند.
در این شرایط، حمله تازه می‌تواند قیمت انرژی را افزایش دهد و فشار سیاسی بر کاخ سفید را بیشتر کند. با آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه ۲۰۲۷ (دی ۱۴۰۵) نیز نظارت و مخالفت دموکرات‌ها با سیاست‌های دولت افزایش خواهد یافت.
با این حال، همه تحلیلگران معتقد نیستند شکست انتخاباتی ترامپ احتمال حمله را کاهش می‌دهد. «عبدالعزیز صقر»، رئیس مرکز پژوهش‌های خلیج فارس، به رویترز گفته است رئیس‌جمهوری آمریکا ممکن است پس از انتخابات، با ملاحظات انتخاباتی کمتری روبه‌رو باشد و برای ثبت یک پیروزی در کارنامه خود به تشدید جنگ فکر کند.
در مقابل، منابع نزدیک به دولت‌های خلیج فارس معتقدند تضعیف موقعیت سیاسی ترامپ می‌تواند او را به سمت توافق سوق دهد، زیرا هزینه حمله گسترده افزایش یافته است.
بن‌بست مذاکرات با ایران؛ انتخاب‌های پرهزینه آمریکا
مجموع تحولات نشان می‌دهد شکست انتخاباتی ترامپ، اگرچه انگیزه او برای پایان دادن به جنگ را افزایش داده، اختلاف‌های اصلی میان تهران و واشینگتن را برطرف نکرده است. آمریکا به دستاوردی در پرونده هسته‌ای نیاز دارد و ایران نیز حاضر نیست پیش از تحقق شروط پایان جنگ، درباره ذخایر اورانیوم امتیاز بدهد.
در کوتاه‌مدت، ادامه محاصره احتمالاً انتخاب عملی‌تر کاخ سفید خواهد بود؛ زیرا به ترامپ اجازه می‌دهد فشار بر ایران را حفظ کند و تصمیم درباره جنگ یا توافق را به تعویق بیندازد. اما اگر این راهبرد نتواند تهران را به تغییر موضع وادار کند، واشینگتن بار دیگر با انتخاب میان پذیرش توافقی محدودتر و ازسرگیری عملیات نظامی روبه‌رو خواهد شد.
در نتیجه، کاهش قیمت نفت را نمی‌توان نشانه‌ای قابل‌اتکا از نزدیک‌شدن صلح دانست. خطر اصلی این است که محاصره‌ای که قرار بود جایگزین جنگ شود، در صورت شکست در دستیابی به امتیاز دیپلماتیک، به مقدمه تشدید دوباره درگیری‌ها تبدیل شود.
منبع: زومان
