رئیسجمهور دونالد ترامپ اعلام کرد که دور جدید مذاکرات آمریکا و ایران به خوبی پیش رفته است. این اظهارات پس از آن بیان شد که هیأتهای دو کشور روز جمعه در عمان در یک نشست غیرمستقیم شرکت کردند، نشستی که امیدها برای کاهش تنشها و یافتن راهحلی دیپلماتیک در منطقه خلیج فارس را دوباره زنده کرده است.
ایران مشتاق به توافق با آمریکا است
ترامپ در هواپیمای اختصاصی ریاستجمهوری (ایرفورس وان) گفت: «به نظر میرسد ایران خیلی مایل است به یک توافق برسد. باید ببینیم آن توافق چه خواهد بود.»
نشستهای روز جمعه در این کشور عربی حاشیهی خلیج فارس، نخستین دور مذاکرات میان دو طرف از تابستان گذشته بود؛ زمانی که آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی حمله کردند.
به گفتهی منبعی آگاه از روند دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا، هر دو طرف پس از مشورت با پایتختهای خود توافق کردهاند گفتگوهای تکمیلی را ادامه دهند.
دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در حالی انجام شد که ایالات متحده حضور نظامی خود را در خاورمیانه تقویت کرده و ترامپ تهدید کرده بود در صورت استفادهی ایران از نیروی مرگبار علیه معترضان یا امتناع از امضای توافق هستهای، به ایران حمله خواهد کرد.
پیش از آغاز گفتگوها، وزیر امور خارجهی ایران اعلام کرد کشورش «با چشمانی باز و با حافظهای استوار از سال گذشته وارد دیپلماسی میشود.» عباس عراقچی در شبکهی اجتماعی ایکس نوشت: «ما با حسن نیت وارد تعامل میشویم. همچنین بر حقوق خود ایستادگی میکنیم.»
با این حال، زبان تند و تیز از هر دو سوی ماجرا ادامه دارد. ترامپ روز پنجشنبه گفته بود آیتالله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، «باید بسیار نگران باشد». این در حالی بود که دو طرف خود را برای دور جدید مذاکرات آماده میکردند.
ترامپ با وجود آنکه گفتگوها را سازنده توصیف کرد، روز جمعه اعلام کرد «یک ناوگان بزرگ» در حال حرکت به سوی ایران است و به زودی به منطقه خواهد رسید.
آنچه دربارهی دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا میدانیم
شرکتکنندگان چه کسانی بودند؟
عباس عراقچی و «استیو ویتکاف»، فرستادهی ویژه ایالات متحده، در این گفتگوها حضور داشتند. «آقای جرد کوشنر»، داماد ترامپ، نیز در دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا شرکت کرد. این گفتگوها به صورت غیرمستقیم و با میانجیگری «بدر البوسعیدی»، وزیر امور خارجهی عمان، انجام شد. او پیشتر در همان روز به طور جداگانه با هر یک از طرفین دیدار کرده بود.
بر اساس تصاویری که خبرگزاری رسمی عمان منتشر کرد، دریاسالار «برد کوپر»، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، نیز در جلسات دیده میشد.
رسانههای ایرانی گزارش دادند قالب مذاکرات قرار است مشابه دورهای پیشین باشد. پیش از جنگ ۱۲ روزهی ایران و اسرائیل در ماه ژوئن، تهران و واشنگتن پنج دور مذاکره برگزار کرده بودند که در آن میانجیهای عمانی میان هیأتهای دو کشور در رفتوآمد بودند.
آن گفتگوها عملا پس از حملات اسرائیل به تأسیسات هستهای و نظامی جمهوری اسلامی در اواسط ژوئن پایان یافت. حملاتی که در پی آن آمریکا نیز سه مرکز هستهای ایران را هدف قرار داد.
موضوعات مورد بحث در دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا چه بود؟
به گزارش رسانههای ایرانی، عراقچی «یک طرح اولیه» برای «مدیریت وضعیت کنونی» میان ایران و آمریکا به همتای عمانی خود ارائه کرده تا روند مذاکرات پیش برود.
البوسعیدی سپس این طرح را به هیأت آمریکایی به ریاست ویتکاف منتقل کرد و قرار است پاسخ آمریکا در جریان مذاکرات به طرف ایرانی ارائه شود.
دامنهی مذاکرات همچنان نامشخص است. پیش از نشستها، مقامهای جمهوری اسلامی تأکید کرده بودند فقط دربارهی مسائل مرتبط با برنامهی هستهای گفتگو میکنند. درنتیجه موضوعاتی مانند برنامهی موشکهای بالستیک، نیروهای نیابتی در منطقه و ناآرامیهای داخلی خارج از دستور کار است.
در مقابل، ایالات متحده خواستار گفتگوهای گستردهتری بود که شامل موشکهای بالستیک، نیروهای نیابتی مسلح ایران که همچنان تهدیدی برای منافع آمریکا و اسرائیل در منطقه به شمار میروند، و همچنین سرکوب شدید اخیر اعتراضات در ایران باشد.
در مورد موضوع هستهای، یکی از نقاط اصلی اختلاف، اصرار ایران بر غنیسازی اورانیوم است. سوختی هستهای که در صورت غنیسازی در سطوح بالا میتواند برای ساخت سلاح به کار رود و آمریکا و متحدانش با آن مخالفت میکنند. ایران پیشنهاد داده در ازای لغو تحریمها، محدودیتها و نظارتهایی را بر برنامهی هستهای خود بپذیرد تا از نظامیسازی آن جلوگیری شود.
پس از پایان دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در روز جمعه، واشنگتن در نشانهای از تمایل ترامپ به حفظ فشار اقتصادی، تحریمهای تازهای علیه نفت ایران و ۱۴ کشتی حامل آن اعمال کرد.
«تامی پیگوت»، معاون سخنگوی وزارت خارجهی آمریکا، گفت: «حکومت ایران به جای سرمایهگذاری برای رفاه مردم خود و زیرساختهای فرسوده، همچنان به تأمین مالی فعالیتهای بیثباتکننده در جهان و تشدید سرکوب در داخل کشور ادامه میدهد.»
چه چیزی در معرض خطر است؟
آمریکا تجهیزات و نیروهای نظامی، از جمله ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» و ناوگروه همراه آن را به خاورمیانه نزدیکتر کرده است. اقدامی که نگرانیها در مورد افزایش احتمال جنگ را بالا برده است.
ترامپ ماه گذشته گفته بود آمریکا برای احتیاط، ناوگان عظیمی را به سمت ایران اعزام کرده است. همچنین افزوده بود هرچند ترجیح میدهد «اتفاقی نیفتد»، اما دولتش ایران را «بسیار دقیق» زیر نظر دارد.
این مذاکرات امیدهایی ایجاد کرد که شاید بتوان از یک جنگ تمامعیار جلوگیری کرد. با این حال ترامپ روز جمعه دوباره گفت «یک ناوگان بزرگ» به زودی وارد منطقه خواهد شد. همچنین افزود: «ما یک آرمادای بزرگ داریم و یک ناوگان بزرگ به آن سمت در حرکت است. ناوگان ما خیلی زود آنجا خواهد بود. خواهیم دید چه میشود.»
فشار منطقهای برای جلوگیری از اقدامات نظامی ترامپ علیه ایران
کشورهای منطقه تلاش کردهاند تنشها را کاهش دهند. همچنین ترامپ را از حمله به ایران بازدارند. زیرا میدانند یک جنگ تازه میتواند منطقه را بیش از پیش دچار بحران کند.
تهران نیز روشن کرده هرگونه حملهی آمریکا با همان «خویشتنداری» تابستان گذشته پاسخ داده نخواهد شد. ایران در صورت بروز جنگ با آمریکا یا اسرائیل ابزارهای متعددی در اختیار دارد و گمان میرود هزاران موشک و پهپاد داشته باشد که میتواند نیروها و منافع آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار دهد.
زمانی که بمبافکنهای آمریکا در تابستان تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار دادند، ایران حملهای موشکی بیسابقه به قطر انجام داد و پایگاه هوایی «العدید» در قطر، بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه، را هدف گرفت.
ایران همچنین میتواند شبکهی گستردهای از نیروهای نیابتی خود در منطقه را فعال کند؛ اقدامی که میتواند به حمله به اسرائیل و پایگاههای آمریکا و نیز اخلال در کشتیرانی در تنگهی هرمز بینجامد؛ آبراهی باریک که بیش از یکپنجم نفت جهان و بخش بزرگی از گاز طبیعی مایع از آن عبور میکند و اختلال در آن میتواند شوکهای شدیدی به اقتصاد جهانی وارد کند.
منبع: سیانان
