ایالات متحده و ایران روز جمعه بار دیگر در عمان پای میز مذاکره نشستند؛ گفتوگوهایی که با هدف از بین رفتن تنشهای فزاینده در خاورمیانه، کاهش تحریم های آمریکا علیه ایران و یافتن یک راهکار دیپلماتیک آغاز شده، اما همچنان با اختلافات جدی همراه است.
در این دور از مذاکرات، واشنگتن بر لزوم بررسی برنامه هستهای، موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی و حتی برخی مسائل داخلی ایران تأکید دارد. در مقابل، تهران اعلام کرده صرفاً برای گفتوگو درباره برنامه هستهای خود وارد مذاکره شده و بر به رسمیت شناختن حق غنیسازی اورانیوم پافشاری میکند. این اختلاف رویکرد در حالی مطرح است که همزمان تحریم های جدید آمریکا علیه ایران همچنان پابرجاست و فضای مذاکرات را تحت تأثیر قرار داده است.
مروری بر تحولات سالهای اخیر، از زمان روی کار آمدن دونالد ترامپ، نشان میدهد روابط تهران و واشنگتن یکی از پرتنشترین دورههای خود را تجربه کرده است. دورهای که با خروج از برجام، تشدید فشارهای اقتصادی و افزایش تنشهای نظامی همراه بوده است. در ادامه، نگاهی خواهیم داشت به مهمترین رویدادهای کلیدی در روابط دولت ترامپ و ایران طی سالهای گذشته.
می ۲۰۱۸ – خروج ایالات متحده از برجام
نخستین اقدام تنشزای دونالد ترامپ در قبال ایران در دور اول ریاستجمهوری او، در ماه می ۲۰۱۸ رقم خورد؛ زمانی که ایالات متحده بهطور رسمی از توافق هستهای برجام خارج شد. برجام که در سال ۲۰۱۵ و در دوره ریاستجمهوری «باراک اوباما» میان ایران و قدرتهای جهانی منعقد شده بود، با هدف محدودسازی برنامه هستهای تهران و کاهش تنشهای بینالمللی شکل گرفت.
بر اساس این توافق، بخشی از تحریم های امریکا علیه ایران در ازای اعمال محدودیتهایی بر برنامه هستهای جمهوری اسلامی و جلوگیری از دستیابی احتمالی به سلاح هستهای تعلیق یا لغو شده بود. با خروج واشنگتن از برجام، روند کاهش تحریمها متوقف شد و فشارهای اقتصادی علیه ایران بار دیگر تشدید شد.
ژانویه ۲۰۲۰ – ترور قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه
یکی دیگر از اقدامات جنجالی و تنشزای ایالات متحده در دوره نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ، صدور فرمان ترور قاسم سلیمانی بود. فرمانده نیروی قدس سپاه در ژانویه ۲۰۲۰ در جریان یک حمله پهپادی آمریکا در عراق و به دستور مستقیم ترامپ کشته شد. اقدامی که تنش میان تهران و واشنگتن را به اوج رساند.
مقامهای آمریکایی چند روز پس از این عملیات، آن را اقدامی «دفاعی» و تصمیمی درست توصیف کردند. «ویلیام بار»، دادستان کل وقت آمریکا، نیز اعلام کرد که رئیسجمهور اختیار قانونی برای صدور چنین دستوری را داشته و سلیمانی «یک هدف نظامی مشروع» محسوب میشده است.
در مقابل، یک بازرس ویژه حقوق بشر سازمان ملل این اقدام را مغایر با قوانین بینالمللی دانست و آن را نقض حقوق بینالملل توصیف کرد. مقامهای ایرانی نیز با محکوم کردن این حمله، خواستار پیگیری قضایی و محاکمه ترامپ شدند. این رویداد همراه با افزایش تحریم های آمریکا علیه ایران، نقطهای حساس در اوجگیری تنش میان دو کشور بود.
اوت ۲۰۲۰ – ترغیب سازمان ملل برای بازگشت تحریم های آمریکا علیه ایران
ایالات متحده پس از آنکه شورای امنیت سازمان ملل پیشنهاد ترامپ برای تمدید تحریمهای تسلیحات متعارف علیه ایران را رد کرد، از اوت ۲۰۲۰ روند بازگرداندن تمام تحریمهای سازمان ملل علیه ایران را آغاز نمود. اگرچه ۱۳ عضو از ۱۵ عضو شورای امنیت این اقدام را باطل خواندند، اما آمریکا توانست آن را به اجرا درآورد. درنتیجه فشار اقتصادی بر ایران را تشدید کند.
نوامبر ۲۰۲۴ – آمریکا یک مرد ایرانی را به توطئه برای ترور ترامپ متهم کرد
در نوامبر ۲۰۲۴، وزارت دادگستری ایالات متحده «فرهاد شاکری»، یک ایرانی مقیم آمریکا، را به توطئه برای ترور دونالد ترامپ متهم کرد. طبق اعلام این وزارتخانه، شاکری به مجریان قانون گفته بود که قصد نداشته این اقدام را در چارچوب زمانی مشخصی اجرا کند.
در واکنش، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران این ادعا را یک توطئه نفرتانگیز خواند. همچنین آن را طراحی شده توسط اسرائیل و گروههای اپوزیسیون خارج از کشور برای پیچیده کردن روابط میان ایران و آمریکا توصیف کرد. این پرونده در کنار ادامه تحریم های آمریکا علیه ایران، نمونهای دیگر از افزایش فشارها و تنشهای دیپلماتیک میان دو کشور است.
ژوئن ۲۰۲۵ – حمله آمریکا به سایتهای هستهای ایران
در ژوئن ۲۰۲۵، ایالات متحده به سایتهای هستهای کلیدی جمهوری اسلامی حمله کرد. این حمله به دستور ترامپ و با هماهنگی اسرائیل، بزرگترین عملیات نظامی غرب علیه ایران از زمان انقلاب ۱۹۷۹ بود. یک روز پس از آن، ایران با حمله موشکی به یک پایگاه هوایی آمریکا در قطر پاسخ داد. این رخدادها، در کنار ادامه تحریم های آمریکا علیه ایران، نشاندهنده تشدید فشارهای نظامی و اقتصادی علیه تهران است.
سپتامبر ۲۰۲۵ – اعمال تحریم های جدید آمریکا علیه ایران
با فعالسازی مکانیسم ماشه که در برجام پیشبینی شده بود، بریتانیا، فرانسه و آلمان ایران را به نقض توافق هستهای متهم کردند. همچنین خواستار بازگشت تحریم های سازمان ملل شدند. حتی با وساطت چین و روسیه برای تعویق این تحریمها، سازمان ملل با آن موافقت نکرد. این اقدام تحت تحریک مستقیم آمریکا و در چارچوب ادامه فشارها و تحریم های امریکا علیه ایران انجام شد.
فوریه ۲۰۲۶ – دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، مذاکرات ایران و آمریکا که روز جمعه در عمان برگزار شد را «شروعی مثبت» توصیف کرد و از ادامه آن خبر داد. او تأکید کرد که هر گفتوگو باید در فضایی بدون تهدید و فشار انجام شود.
در مقابل، دونالد ترامپ بر دستیابی به توافق میان دو طرف پافشاری کرده و تهدید کرد که در صورت عدم توافق، «اتفاقات بدی» برای ایران رخ خواهد داد.
با این وجود، پس از پایان این دور از مذاکرات، ترامپ با اعمال تحریم های جدید آمریکا علیه ایران و وضع تعرفه ۲۵ درصد برای شرکای تجاری این کشور، بار دیگر فشار اقتصادی را بر تهران افزایش داد و حلقه محاصره اقتصادی را تنگتر کرد.
منبع: رویترز
