«جرد کوشنر» و «استیو ویتکاف» با این تصور که می‌توان اختلافات سیاسی و امنیتی را از طریق پیشنهادهای اقتصادی حل‌وفصل کرد، مأمور مذاکره در سه بحران مهم جهان شدند. اما ادامه جنگ‌ها نشان می‌دهد که دیپلماسی تجاری دونالد ترامپ، نتوانسته است به صلحی پایدار منجر شود.
دونالد ترامپ برای پیشبرد مذاکرات مربوط به غزه، ایران و اوکراین، «جرد کوشنر»، دامادش و «استیو ویتکاف»، دوست قدیمی و هم‌بازی گلف خود را به‌عنوان فرستادگان ویژه انتخاب کرد؛ دو چهره‌ای که برخلاف دیپلمات‌های حرفه‌ای، بیشتر سابقه فعالیت در حوزه املاک و تجارت دارند.
فارین پالیسی در تحلیلی با ارزیابی عملکرد این دو فرستاده می‌نویسد که تلاش‌های دیپلماتیک آن‌ها در هر سه پرونده، تاکنون به نتیجه‌ای ملموس در زمینه برقراری صلح منجر نشده است. به نوشته این نشریه، ریشه اصلی ناکامی آن‌ها را باید در این تصور جست‌وجو کرد که اختلافات پیچیده سیاسی و ژئوپلیتیک را می‌توان مانند یک معامله اقتصادی حل کرد.
دیپلماسی تجاری ترامپ در سه پرونده، بدون دستاورد پایدار
در غزه، توافقی که قرار بود به جنگ پایان دهد، بیشتر به یک صلح نمایشی شباهت دارد. اسرائیل همچنان حملات خود را ادامه می‌دهد، کنترل سرزمینی‌اش را گسترش می‌دهد و محدودیت‌هایی بر ورود کمک‌های بشردوستانه اعمال می‌کند.
از نگاه نویسنده، ممکن است اساساً هدف اصلی کوشنر و ویتکاف دستیابی به صلحی واقعی نبوده باشد. هر دو از حامیان اسرائیل هستند و بعید بود فشار قابل‌توجهی برای تغییر سیاست‌های این کشور وارد کنند. در چنین شرایطی، توافق غزه بیشتر به ابزاری برای آزادی گروگان‌های اسرائیلی، خارج کردن جنگ از کانون توجه رسانه‌ها و حفظ آزادی عمل اسرائیل تبدیل شد.
در پرونده ایران نیز مذاکرات پیش از آغاز جنگ به نتیجه نرسید. ناآشنایی کافی دو مذاکره‌کننده با جزئیات فنی برنامه هسته‌ای ایران و تصمیم دونالد ترامپ و «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسرائیل، برای آغاز جنگ در میانه مذاکرات، از جمله عوامل این ناکامی عنوان شده‌اند. نویسنده حتی این احتمال را مطرح می‌کند که مذاکرات از ابتدا با هدف دستیابی به توافقی پایدار دنبال نمی‌شد و صرفاً فرصتی برای آماده‌سازی دور دیگری از درگیری بود.
در اوکراین نیز برخلاف وعده انتخاباتی ترامپ برای پایان دادن به جنگ در ۲۴ ساعت، درگیری‌ها همچنان ادامه دارد. کوشنر و ویتکاف در دیدارهای متعدد با مقام‌های روسیه، پیشنهادهای اقتصادی سخاوتمندانه‌ای مطرح کرده‌اند. در حالی که واشینگتن هم‌زمان کی‌یف را برای پذیرش توافق تحت فشار قرار داده است. با این حال، نتیجه این تلاش‌ها نه پایان جنگ، بلکه ادامه درگیری‌ها و افزایش حملات به اهداف غیرنظامی بوده است.
تصور اشتباه از انگیزه رهبران کشورها
فارین پالیسی معتقد است یکی از دلایل اصلی این ناکامی‌ها، جهان‌بینی مشترک ترامپ، کوشنر و ویتکاف است. هر سه از فعالان حوزه املاک و تجارت هستند و به نظر می‌رسد منافع مالی را عامل اصلی تصمیم‌گیری افراد و دولت‌ها می‌دانند.
این نگرش پیش‌تر نیز در سیاست خارجی ترامپ دیده شده بود. کوشنر در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ تصور می‌کرد می‌توان مطالبات سیاسی فلسطینیان، از جمله تشکیل کشور مستقل، را کنار گذاشت و با ایجاد روابط اقتصادی میان اسرائیل و کشورهای ثروتمند عربی به صلح در خاورمیانه رسید.
ترامپ نیز زمانی تلاش کرد «کیم جونگ اون»، رهبر کره شمالی، را با وعده ساخت تفریحگاه‌های لوکس و مجتمع‌های مسکونی ساحلی به کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای این کشور ترغیب کند. ایده‌ای مشابه بعدها در طرح‌های مربوط به آینده غزه نیز مطرح شد.
همین رویکرد در مذاکرات اوکراین هم به چشم می‌خورد. پیشنهادهایی مانند مشارکت شرکت‌های روسی در توسعه میدان‌های گازی آلاسکا، قراردادهای تجاری پرسود و پایان دادن به انزوای اقتصادی مسکو، بر این فرض استوارند که منافع مالی کافی می‌تواند روسیه را به عقب‌نشینی از مواضعش وادار کند.
اما این محاسبه، یکی از مهم‌ترین واقعیت‌های سیاست بین‌الملل را نادیده می‌گیرد؛ منافع اقتصادی لزوماً بر امنیت ملی، استقلال و هویت کشورها اولویت ندارند.
امنیت و استقلال، فراتر از منافع اقتصادی
نویسنده برای توضیح این موضوع به حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۰ اشاره می‌کند. صدام حسین با اشغال کویت، هم قصد داشت یکی از طلبکاران اصلی عراق را از میان بردارد و هم منابع اقتصادی این کشور را تصاحب کند؛ اقدامی که می‌توانست تولید ناخالص داخلی عراق را حدود ۴۰ درصد افزایش دهد. با این حال، مداخله ائتلاف بین‌المللی مانع تحقق این هدف شد.
به اعتقاد نویسنده، اگر منافع اقتصادی تنها انگیزه ولادیمیر پوتین بود، او اساساً جنگ پرهزینه اوکراین را آغاز نمی‌کرد یا با وجود خسارت‌های سنگین انسانی و اقتصادی، آن را ادامه نمی‌داد. تا زمانی که نگرانی‌های امنیتی مسکو، چه واقعی و چه اغراق‌شده، در توافق احتمالی مورد توجه قرار نگیرند، پیشنهاد قراردادهای تجاری نمی‌تواند به‌تنهایی جنگ را متوقف کند.
همین مساله درباره اوکراین نیز صدق می‌کند. کی‌یف حاضر نیست کریمه و دونباس را در ازای دریافت کمک مالی برای بازسازی اقتصاد خود واگذار کند. زیرا علاوه بر تمامیت ارضی، نگران امنیت و استقلال آینده کشور است.
هویت ملی و حق تعیین سرنوشت نیز از دیگر عواملی هستند که نمی‌توان آن‌ها را با وعده سرمایه‌گذاری جایگزین کرد. فلسطینیان حاضر نیستند صرفاً در برابر پیشنهادهای اقتصادی از مطالبات خود برای تشکیل کشور مستقل و برخورداری از حقوق سیاسی چشم‌پوشی کنند.
همچنین حمله نظامی خارجی برای سرنگونی یک حکومت یا وادار کردن آن به تسلیم، ممکن است نتیجه‌ای معکوس داشته باشد و مردم را، حتی در شرایط نارضایتی از حاکمانشان، در برابر تهدید خارجی متحد کند.
دیپلماسی تجاری ترامپ با منطق خریدوفروش املاک پیش نمی‌رود
فارین پالیسی تأکید می‌کند که روابط بین‌الملل با بازار املاک تفاوت اساسی دارد. در تجارت، اختلاف‌ها معمولاً با اتکا به قوانین و نهادهای حقوقی حل می‌شوند. اما در نظام بین‌الملل، قدرت مرکزی‌ای وجود ندارد که امنیت همه کشورها را تضمین کند. به همین دلیل، دولت‌ها ناگزیرند پیش از منافع اقتصادی، به امنیت و بقای خود توجه کنند.
البته تجربه تجاری و مهارت مذاکره می‌تواند در دیپلماسی مفید باشد؛ همان‌طور که «جورج شولتز» و «جیمز بیکر»، وزیران خارجه پیشین آمریکا، از این مهارت‌ها بهره بردند. اما موفقیت در این عرصه مستلزم شناخت تفاوت میان یک معامله اقتصادی و توافق سیاسی میان دولت‌هاست.
به نوشته فارین پالیسی، کوشنر، ویتکاف و ترامپ تاکنون نشانه چندانی از درک این تفاوت نشان نداده‌اند. در همین حال، درگیری‌ها در غزه، ایران و اوکراین ادامه دارد. در کنار آن، گزارش‌ها و ادعاهایی درباره منافع مالی مرتبط با فعالیت‌های اقتصادی نزدیکان ترامپ مطرح شده است. از جمله ادعاهایی درباره دریافت پرداخت‌های میلیاردی از امارات و عربستان سعودی توسط کوشنر که او آن‌ها را رد کرده است.
نویسنده در پایان این احتمال نگران‌کننده را مطرح می‌کند که شاید هدف اصلی دیپلماسی تجاری ترامپ و این تلاش‌ها از ابتدا نه دستیابی به صلحی پایدار، بلکه تأمین منافع مالی بوده باشد.
منبع: زومون
