«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، پس از ابراز نگرانی مشاورانش درباره پیامدهای حمله های گسترده به ایران، تشدید درگیری را به تعویق انداخت. یکی از نگرانیهای اصلی واشنگتن، کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پدافندی در منطقه و فشار بیشتر بر سامانههای دفاع هوایی آمریکا و متحدانش است.
کاهش ذخایر موشکهای پاتریوت و نگرانی از پیامدهای اقتصادی
ترامپ دستکم در حال حاضر طرحهای مربوط به حمله های نظامی علیه ایران را کنار گذاشته است؛ نگرانی ویژه این است که تشدید درگیری، باعث کمبود ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت و دیگر مهمات پدافندی پنتاگون در منطقه شود.
مقامهای دولت آمریکا میگویند اتمام ذخایر موشکهای رهگیر تنها یکی از مواردی است که بازگشت به عملیات رزمی بزرگ را به اقدامی فوقالعاده پرریسک تبدیل کرده است. ترامپ و مشاوران ارشدش همچنین درباره احتمال گسترش دامنه جنگ در خاورمیانه، بیگانهشدن متحدان کلیدی خلیج فارس که در برابر حملات ایران آسیبپذیرند، بحران اقتصادی جهانی و تشدید بحرانهای انرژی و پناهجویان ابراز نگرانی میکنند.
هشدار فرماندهان نظامی درباره کاهش توان دفاعی
به گفته دو منبع آگاه، این تغییر موضع تازه در نحوه مدیریت مناقشه با ایران پس از نشست روز جمعه ترامپ با مشاوران ارشد و اعضای ارشد کابینهاش صورت گرفته است. به گفته این مقامها که به دلیل ماهیت عملیاتی موضوع نخواستند نامشان فاش شود، رایزنیهای محرمانه بر بررسی کمبود موجودی موشکهای پدافندی پاتریوت و سایر سامانههای هوایی پنتاگون متمرکز بوده است. یک مقام ارشد آمریکایی گفت روز جمعه گذشته، زمانی که یک موشک بالستیک از میان پدافند هوایی آمریکا عبور کرد، سه سرباز آمریکایی در اردن کشته شدند. این پدافند در حال مقابله با انبوهی از موشکها و پهپادهای ایرانی بود.
مقامها گفتند ژنرال «دن کین»، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در جلسات خصوصی هشدار داده است که اگرچه ازسرگیری عملیات رزمی بزرگ علیه ایران امکانپذیر است، اما این کار ذخایر موشکهای رهگیر موجود برای فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) را که مسئول عملیات در خاورمیانه است، به شدت کاهش میدهد. سخنگوی ژنرال کین از اظهار نظر درباره توصیههای وی به رئیسجمهور خودداری کرد.
«استیون چونگ»، مدیر ارتباطات کاخ سفید گفت رئیسجمهور همیشه تاکید داشته که «راهکار دیپلماتیک را ترجیح میدهد، اما اگر ایران به فعالیتهای تروریستی خود در تنگه هرمز یا علیه متحدان ادامه دهد، تمام گزینهها را روی میز نگه میدارد.» وی افزود پس از تحمل تحریمهای فلجکننده و حملات متعدد، «برای ایران عاقلانه خواهد بود که برای رسیدن به توافقی مذاکرهشده تلاش کند، در غیر این صورت خودشان میدانند چه پیش خواهد آمد.»
تردید در کارآمدی گزینه نظامی برای مهار ایران
ترامپ در جنگ تقریباً پنجماهه خود با ایران، بهویژه درباره نحوه بازگشایی تنگه هرمز، با تصمیمگیری دشواری روبرو بوده است؛ چرا که با ازسرگیری درگیریها در دو هفته گذشته، قیمت بنزین دوباره افزایش یافته است. دیپلماسی به بنبست رسیده و به نظر نمیرسد حتی تصمیم ترامپ به اجرای حمله ی گستردهی جدید علیه ایران بتواند بازدارندگی نظامی پایداری در منطقه ایجاد کند.
به گفته منابع آگاه، کمتر کسی در حلقه نزدیکان ترامپ طرح تشدید درگیریها را عاقلانه میدانست. یک مقام ارشد آمریکایی دیگر نیز که خواست نامش فاش نشود، نسبت به اینکه ازسرگیری عملیات رزمی بزرگ بتواند ایران را به پای میز مذاکره بازگرداند، ابراز تردید کرد. این مقام گفت حملات نتیجهای برعکس هدف تعیینشده دارند؛ زیرا باعث انسجام داخلی در ایران میشوند و به رهبران این کشور اجازه میدهند توجه عمومی را بر یک تهدید خارجی متمرکز کنند.
کاهش موقت درگیریها پس از دو هفته نبرد سنگین
روز شنبه برای نخستین بار طی دو هفته گذشته، نبرد میان ایالات متحده و ایران فروکش کرد، اما با شعلهور شدن درگیریها میان نیروهای مورد حمایت عربستان و حوثیهای متحد ایران در یمن، تنشها همچنان بالا ماند. نیروهای آمریکایی ترامپ پس از ۱۳ شب متوالی حمله ی هوایی به ایران، هیچ عملیات شبانهای را برای روز شنبه اعلام نکردند.
ترامپ پیش از ورود به جلسه روز جمعه گفته بود ارتش آماده انجام حملات شدیدتر است، هرچند مسیر را برای راهکار دیپلماتیک باز گذاشته بود. او بعدازظهر جمعه به خبرنگاران گفت: «ما کاملاً آماده و مسلح هستیم. آماده اقدامیم، اما در حال گفتگو با آنها هستیم، بنابراین شاید به نقطه عطفی برسیم و شاید هم نه.» این نشست در حالی برگزار شد که پس از فروپاشی یک آتشبس شکننده و یک تفاهمنامه که قرار بود مسیر بازگشت به مذاکرات هستهای را هموار کند، ترامپ در نقطه حساسی از تصمیمگیری درباره ایران قرار گرفته است.
آمادهباش نیروها و ارزیابی طرحهای جدید حمله ترامپ به ایران
چندین مقام پنتاگون و فرمانده نظامی آمریکایی اوایل این هفته اعلام کردند که ترامپ ظاهراً مایل است مرحله نخست از یک عملیات بمباران چندمرحلهای را تایید کند. این عملیات، رادارهای ساحلی، سامانههای موشکی ضدکشتی، ناوگان قایقهای تندرو و دیگر مواضعی را هدف قرار میدهد که به گفته پنتاگون در حمله به کشتیهای تجاری در حال عبور از تنگه نقش داشتهاند.
پنتاگون طی روزهای اخیر نیروها، تسلیحات و تجهیزات بیشتری را برای جبران کمبود احتمالی موشکهای پدافندی پاتریوت و آمادگی در برابر هرگونه تشدید درگیری به خاورمیانه اعزام کرده است. ارتش آمریکا همچنین تعداد بیشتری از پلهای راهآهن را که غیرنظامیان از آن استفاده میکنند اما به فرماندهان ایرانی امکان ارسال تجهیزات به مناطق ساحلی جنوب در نزدیکی تنگه را میدهد، آسیب زده یا تخریب کرده است. افزایش حملات به اینگونه اهداف و همچنین تاسیسات انرژی و مراکز هستهای ایران از جمله کوه کلنگ نیز در دست بررسی بوده است.
ترامپ روز پنجشنبه در گفتگو با اکسیوس گفته بود: «در حال بررسی یک حمله گسترده هستم؛ بزرگتر از هر زمان دیگری. به اتخاذ تصمیم نزدیک شدهام و همه چیز برای انجام آن آماده است.»
نقش کمبود موشکهای پاتریوت در ترجیح فشار اقتصادی و مذاکره
اما تا اواخر روز جمعه، به نظر میرسد ترامپ طرحهای بمباران بزرگتر را موقتاً کنار گذاشته است. ظاهراً ارزیابی مشاوران نظامیاش درباره کمبود شدید موشکهای دفاعی پاتریوت برای حمایت از نیروهای آمریکایی در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی که پایگاههایشان در دو هفته گذشته زیر آتش سنگین ایران قرار گرفته بود، در این تصمیم موثر بوده است. یک حمله بزرگ احتمالاً واکنش شدیدتر ایران را به همراه داشت و فشار بیشتری بر پدافند هوایی آمریکا وارد میکرد.
در اواخر آوریل، نیویورک تایمز گزارش داد طبق برآوردهای داخلی وزارت دفاع و مقامهای کنگره، پنتاگون بیش از ۱۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت را در این جنگ استفاده کرده که هزینه هر کدام بیش از ۴ میلیون دلار بوده و منجر به کمبود فراگیر موشکهای پاتریوت در سطح نگرانکنندهای شده است. مقامهای نظامی این هفته گفتند شرایط از آن زمان تا کنون بدتر هم شده است.
در عوض، بسیاری از مشاوران ترامپ از جمله دامادش «جرد کوشنر» میگویند مسیر جایگزین معقولی با ریسک کمتر وجود دارد: ادامه مذاکرات و فشارهای اقتصادی بر ایران در یک بازه زمانی طولانیتر. با این حال مشخص نیست آیا مذاکراتی در جریان است یا نه، و آیا شکافهای داخلی در حکومت ایران اجازه دستیابی به توافق را میدهد یا خیر.
ارزیابی وضعیت محاصره دریایی و صادرات نفت ایران
تحلیلگران میگویند محاصره دریایی جدید آمریکا برای کشتیهایی که قصد ورود یا خروج از بنادر ایران را دارند، نتایج متناقضی داشته است. مقامهای آمریکایی گفتند ایرانیها پس از امضای یادداشت تفاهم در اواسط ماه جون توانستند برخی محمولههای نفتی، عمدتاً به مقصد چین، را از سر بگیرند. بخش زیادی از این نفت تازه در حال تحویل است، بنابراین شروع مجدد فشار اقتصادی زمانبر خواهد بود.
«اسکات بسنت»، وزیر خزانهداری آمریکا روز سهشنبه اعلام کرد چین خرید نفت خام خود را در ماههای اخیر حدود ۴۰ درصد کاهش داده که به گفته او درآمد نفتی ایران را به میزان چشمگیری کاهش داده است.
همچنین روز جمعه، وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهایی را علیه ۹ شرکت و ۴ فرد در شبکه تجاری «بابک زنجانی»، سرمایهدار ایرانی تحت تحریم، اعمال کرد.
منبع: نیویورکتایمز
