در پی تشدید بحران و تنشها بر سر کنترل تنگه هرمز، نیروهای آمریکایی و ایرانی حملات سنگین موشکی و پهپادی متقابلی را علیه یکدیگر انجام دادهاند که این موضوع، توافق آتشبس موقت میان دو کشور را به شدت تحت فشار قرار داده است.
ارتش ایالات متحده در میانه بنبست فزاینده و ابعاد تازه درگیری های نظامی، موج جدیدی از حملات را علیه ایران آغاز کرده تا آمریکا فشارها را تشدید کند. در همین حال، تهران اعلام کرد که این حملات اخیر، تمام تلاشهای دیپلماتیک چند ماه گذشته را بیفایده و پوچ کرده است.
با تزلزل آتشبس، ترامپ با جنگی مبهم و گزینههایی ناخوشایند روبروست
آتشباری سنتکام و توسعهٔ درگیری نظامی ایران و آمریکا در منطقه
فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که ارتش آمریکا از ساعت ۲۱ روز یکشنبه به وقت گرینویچ، حملات بیشتری را علیه ایران آغاز کرده است تا «به تضعیف توانایی آنها برای حمله به دریانوردان غیرنظامی و کشتیهای تجاری که در حال عبور آزادانه از تنگهٔ هرمز هستند، ادامه دهد.»
سنتکام در ادامه افزود که «دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، «دستور این حملات را برای پاسخگو کردن نیروهای ایرانی صادر کرده است». ترامپ نیز در اشاره به حملات آخر هفته گفت: «داریم حسابی آنها را میکوبیم.»
ایران نیز با حمله به کشورهای منطقه که میزبان نیروهای نظامی آمریکا هستند، دست به تلافی زد. ارتش اردن اعلام کرد که چهار موشک ایرانی را سرنگون کرده است. نیروهای مسلح کویت نیز روز دوشنبه و همزمان با گسترش بحران ناشی از حملات ایران به منافع آمریکا در خلیج فارس و تنگه هرمز، اعلام کردند که در حال مقابله با «اهداف هوایی متخاصم» هستند.
این حملات جدیدترین حلقه از درگیری های متقابل است؛ چرا که ایران تلاش میکند کنترل خود را بر کشتیرانی در این شاهراه حیاتی انرژی تثبیت کند و آمریکا نیز بر شدت بمبارانها افزوده است. با این حال، شدت این بمبارانها نشاندهنده افزایش سرعت و گسترش دامنه درگیری هاست. سنتکام اعلام کرد که تنها در شنبهشب حدود ۱۴۰ حمله انجام داده است.
ابهام در آتشبس موقت در تنگه
تجدید خشونتها ابهامات بیشتری را در مورد آینده توافقنامه آتشبس موقت میان آمریکا و ایران که ماه گذشته امضا شده بود، ایجاد کرده است. با این حال، سنتکام اعلام کرد که برخی از کشتیها همچنان در حال عبور از این آبراه هستند.
حملات پیشین ایران در روز یکشنبه به قطر نیز سرایت کرد؛ کشوری که به عنوان میانجی در مذاکرات آتشبس عمل میکند و از ماه آوریل تا کنون مورد حمله قرار نگرفته بود. امارات متحده عربی نیز که از اوایل ماه می هدف قرار نگرفته بود، اعلام کرد پدافند هوایی این کشور با موشکها و پهپادهای ارسالی از سوی ایران درگیر شده است.
رسانههای ایرانی روز یکشنبه از ابعاد جدید این بحران و وقوع حملات موشکی و انفجارها در اطراف شهرهای بندری سیریک و بندرعباس، که محل استقرار تأسیسات نظامی در تنگهٔ هرمز هستند، و همچنین جزیرهٔ قشم در همان نزدیکی خبر دادند.
وزارت امور خارجه ایران با محکوم کردن موج جدید حملات آمریکا اعلام کرد که این اقدامات «تمامی تلاشهای چند ماه گذشته برای کاهش تنش و برقراری آرامش در منطقه غرب آسیا را بینتیجه کرده است.»
این وزارتخانه همچنین در بیانیه خود آورد: «رژیم آمریکا با مداخلهٔ آشکار در روند اجرای ترتیبات لازم از سوی ایران در تنگه هرمز، مسبب بازگشت ناامنی به این تنگه و اختلال در کشتیرانی تجاری بینالمللی شده است.»
بنبست در مذاکرات عمان و درگیری دیپلماتیک ایران و آمریکا
وزارت امور خارجه ایران همچنین اعلام کرد که گفتوگوهای روز شنبه میان ایران و عمان در مسقط که بر ترتیبات مدیریت تنگه و مسیرهای ترانزیتی متمرکز بود، به دلیل فشارهای آشکار و پنهان آمریکا بر عمان، نتوانست به نتیجهای برسد.
در هفته گذشته، ترامپ اعلام کرد که از نظر او آتشبس پایان یافته است، اگرچه راه را برای گفتوگوهای بیشتر باز گذاشت. با این حال، «محمدباقر قالیباف»، مذاکرهکننده ارشد ایران، روز یکشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دوران توافقهای یکطرفه به پایان رسیده است. به شما گفتیم به تعهداتتان عمل کنید یا هزینه آن را بپردازید. واقعیت در حال رخ نشان دادن است.»
این شعلهور شدن ناگهانی درگیری ها، جدیدترین ضربه به توافق موقت میان ایران و آمریکا است؛ توافقی که با هدف بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به این مناقشه، پس از ۶۰ روز مذاکرات تکمیلی تنظیم شده بود. این درگیری که از اواخر فوریه آغاز شده، شوکهایی به اقتصاد جهانی وارد کرده، قیمت انرژی را بالا برده و به تورم جهانی دامن زده است. افزایش قیمتها، به ویژه قیمت بنزین، از نظر سیاسی برای ترامپ در آستانهٔ انتخابات کنگرهٔ آمریکا در ماه نوامبر بسیار حساس است.
تأثیر بحران انرژی در تنگه هرمز بر بازارهای جهانی
قیمت نفت که پس از اعلام توافق کاهش یافته بود، با باز شدن معاملات آتی در روز دوشنبه در توکیو، بیش از ۳.۵ درصد افزایش یافت و شاخص نفت خام آمریکا (WTI) به بالای ۷۴ دلار در هر بشکه جهش کرد.
ایران به دنبال ایجاد یک سیستم دائمی برای دریافت عوارض در این تنگه است که قبل از جنگ، یکپنجم محمولههای نفت و گاز طبیعی مایع (LNG) جهان از آن عبور میکرد و به شناورها هشدار داده است که بدون مجوز این کشور عبور نکنند.
ممنوعیت تردد در هرمز و آرایش دفاعی نیروی دریایی آمریکا
سازمان تنگه خلیج فارس که به تازگی توسط ایران تأسیس شده است، روز یکشنبه در پی این بحران اعلام کرد عبور از تنگه هرمز در حال حاضر به دلیل آنچه حرکات نظامی غیرقانونی اخیر آمریکا در منطقه خواند، امکانپذیر نیست. این سازمان اعلام کرد که مجوزهای عبور «به محض بازگشت ثبات و آرامش» صادر خواهد شد.
ایالات متحده که روز سهشنبه و پس از حملات قبلی به کشتیها، مجوز فروش نفت خام ایران را لغو کرد، اعلام کرده نیروهایش برای حفظ آزادی کشتیرانی مستقر هستند و آنچه را «تجاوز، آزار، تهدید و اعلامیههای خودسرانه» ایران خوانده، محکوم کرده است.
مرکز مشترک اطلاعات دریایی به رهبری نیروی دریایی آمریکا، مجدداً راهنمایی قبلی خود را تکرار کرد و گفت با وجود تهدید امنیتی شدید، یک مسیر جنوبی توسعهیافته در نزدیکی عمان برای رفتوآمد دوطرفه در دسترس است.
در ادامه این درگیری ها، سنتکام روز شنبه اعلام کرد که نیروهای آمریکا طی سه شب در این هفته به بیش از ۳۰۰ هدف نظامی ایران حمله کردهاند، در حالی که سپاه پاسداران ایران اعلام کرد در پاسخ به این اقدامات، اهدافی را در اردن، کویت، عمان و قطر هدف قرار داده است؛ ادعاهایی که صحت آنها به طور مستقل قابل تأیید نبوده است.
منبع: گاردین
