نشست مقام‌های ارشد نظامی و امنیتی عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه با مقام‌های ایرانی در تهران، آزمونی برای سنجش امکان هم‌زمانی بازدارندگی نظامی و دیپلماسی در منطقه است؛ آن هم در شرایطی که تلاش‌ها برای کاهش تنش میان تهران و واشینگتن افزایش یافته، اما خطر بازگشت درگیری‌های نظامی همچنان وجود دارد.
خبرگزاری رویترز روز دوشنبه ۲۶ اکتبر (۴ آبان) گزارش داد شاهزاده «خالد بن‌سلمان»، وزیر دفاع عربستان، «عاصم منیر»، فرمانده ارشد ارتش پاکستان و «ابراهیم کالین»، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه، در نشست چهارجانبه با مقام‌های ایرانی شرکت می‌کنند. این دیدار در حالی برگزار می‌شود که سه کشور به‌تازگی چارچوب همکاری دفاعی مشترکی ایجاد کرده‌اند که در واکنش به نگرانی‌های امنیتی منطقه‌ای شکل گرفته است.
پیمان دفاعی مکه و نگرانی از گسترش درگیری‌ها
عربستان، پاکستان و ترکیه در آگوست ۲۰۲۶ توافق‌نامه دفاع مشترک مکه را امضا کردند. بر اساس این توافق، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به هر سه کشور تلقی می‌شود و دو عضو دیگر متعهد به کمک به کشور هدف خواهند بود.
این پیمان ظرفیت‌های متفاوت سه کشور را در چارچوبی مشترک قرار می‌دهد: توان مالی و جایگاه عربستان در بازار انرژی، قدرت هسته‌ای پاکستان و صنایع دفاعی پیشرفته ترکیه که عضو ناتو است.
توافق دفاعی سه کشور در شرایطی شکل گرفت که نگرانی‌ها از تهدیدهای امنیتی مرتبط با ایران و گروه‌های متحد آن افزایش یافته بود. بااین‌حال، مقام‌های ترکیه تأکید کرده‌اند که این پیمان علیه ایران یا کشور مشخص دیگری طراحی نشده است. پاکستان این توافق را تصویب کرده، اما ترکیه هنوز مراحل تصویب پارلمانی آن را تکمیل نکرده است.
حملات حوثی‌ها؛ چالش پیش روی ائتلاف سه‌جانبه
افزایش حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها به عربستان، فشار بر سازوکار دفاعی تازه‌تأسیس سه کشور را افزایش داده است. آن‌ها یکی از عوامل اصلی نگرانی امنیتی ریاض به شمار می‌روند.
عربستان، پاکستان و ترکیه در نشست اضطراری اوایل اکتبر در ریاض درباره تقویت بازدارندگی و امکان استقرار سریع توانمندی‌های نظامی در عربستان توافق کردند. بااین‌حال، ترکیه تصریح کرده است که همکاری دفاعی مشترک لزوماً به معنای مشارکت در جنگ علیه حوثی‌ها در خاک یمن نیست.
در چنین شرایطی، حضور مقام‌های ارشد این سه کشور در تهران نشان می‌دهد که در کنار آمادگی نظامی، مهار تنش از طریق گفت‌وگو نیز در دستور کار آن‌ها قرار دارد.
نشست تهران؛ اهداف حضور مقام‌های نظامی و امنیتی
ترکیب هیئت‌های شرکت‌کننده، سطح امنیتی مذاکرات را برجسته می‌کند. به گفته «علی باقری کنی»، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، مقام‌های بازدیدکننده با «محسن رضایی»، دبیر این شورا، دیدار خواهند کرد.
پاکستان در ماه‌های گذشته در میانجی‌گری میان تهران و واشینگتن نقش داشته است. عربستان نیز در پی مهار تهدیدهای امنیتی علیه خاک و زیرساخت‌های خود است و ترکیه می‌کوشد از گسترش درگیری‌ها در منطقه جلوگیری کند.
مقام‌های سعودی گفته‌اند نشست تهران در حمایت از تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر و پاکستان برای کاهش تنش برگزار می‌شود. بنابراین، مذاکره با ایران را می‌توان بخشی از تلاش برای مدیریت خطرهای منطقه‌ای در کنار تقویت همکاری دفاعی سه کشور دانست؛ نه لزوماً نشانه‌ای از تغییر ماهیت پیمان مکه.
«امنیت درون‌زا»؛ نقطه اشتراک یا اختلاف؟
«اسماعیل بقایی»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این نشست را گامی برای همکاری درباره سازوکارهای امنیت منطقه‌ای دانسته و بر ضرورت شکل‌گیری «امنیت درون‌زا» با تکیه بر ظرفیت کشورهای منطقه تأکید کرده است.
این رویکرد در ظاهر با ایده همکاری منطقه‌ای برای تأمین امنیت اشتراک دارد، اما درباره چگونگی تحقق آن اختلاف‌های مهمی وجود دارد. عربستان روابط امنیتی گسترده‌ای با آمریکا دارد، ترکیه عضو ناتو است و پاکستان نیز همکاری‌های دفاعی خود را با قدرت‌های مختلف ادامه می‌دهد.
نشست تهران از این جهت اهمیت دارد که سه کشور در حال تقویت همکاری دفاعی خود، همزمان گفت‌وگو با ایران را نیز دنبال می‌کنند؛ نتیجه این مذاکرات می‌تواند نشان دهد که آیا ترکیب بازدارندگی نظامی و دیپلماسی قادر است به کاهش پایدار تنش‌ها کمک کند یا صرفاً ابزاری برای جلوگیری از گسترش بحران در کوتاه‌مدت خواهد بود.
منبع: یورونیوز
