چهار ماه پس از کشته شدن «آیتالله خامنه ای» در آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، اکنون مراسم تشییع رسمی و تکریم جنازه او در قالب آیینی یکهفتهای و گسترده در پنج شهر و دو کشور برگزار میشود؛ مراسمی که انتظار میرود میلیونها نفر در آن شرکت کنند.
مراسم مجلل و میلیونی در دو کشور برای آیتالله
با وجود هزینههای سنگین جنگ با دو قدرت بزرگ نظامی جهان و دههها فشار اقتصادی، تهران برای برگزاری این مراسم مجلل و مقدمات خاکسپاری که آمیخته با نمادهای مذهبی و یاد آیتالله خامنهای است، هیچ هزینهای را دریغ نکرده است؛ رویدادی که همزمان با دویستوپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا برگزار میشود.
مقامها اعلام کردهاند یکی از بزرگترین عملیاتهای لجستیکی تاریخ جمهوری اسلامی به اجرا درآمده و طی آن کارکنان دولت، دانشگاهها، اتحادیههای کارگری، آتشنشانان، نیروهای نظامی، امدادگران و حتی هیاتهای مذهبی برای مدیریت میلیونها «زائر» بسیج شدهاند. انتظار میرود جمعیت زیادی نیز از عراق، که اکثریت آن شیعه هستند، برای ادای احترام حضور یابند.
رسانهها در خدمت روایت مقاومت
بیش از ده روز است که پوشش گسترده رسانههای ایران به این رویداد اختصاص یافته و سرودهای مناسبتی و مستندهایی درباره زندگی آیتالله خامنهای جایگزین اخبار مذاکرات با آمریکا شده است که پیش از این در صدر اخبار قرار داشت. هدف از این نمایش گسترده، ارسال پیامی به جهان و دشمنان جمهوری اسلامی است؛ نظام نهتنها از جنگی موجودیتی جان سالم به در برده، بلکه رهبر کشتهشده خود را به نمادی از مقاومت تبدیل خواهد کرد.
«محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس که هدایت مذاکرات ایران با آمریکا را بر عهده دارد، در پیامی که روز پنجشنبه در رسانههای دولتی منتشر شد، نوشت: «ما باید برخیزیم و فریاد خونخواهی ملت را به گوش جهان برسانیم تا دنیا بداند ملت شریف و بزرگوار ایران در برابر ظلم سکوت نمیکند… و از خون امام خود نخواهد گذشت.» او این مراسم را «حماسهای که عظمت روح یک ملت را به جهان نشان خواهد داد» توصیف کرد.
این رویداد همچنین ممکن است زمان اولین حضور علنی «آیتالله مجتبی خامنهای»، رهبر جدید ایران باشد که از زمان کشته شدن پدر و اعضای خانوادهاش در اختفا به سر میبرد.
تقویم هدفمند حکومت؛ تشییع جنازه آیتالله خامنه ای در روز استقلال آمریکا
تاریخهای انتخابشده برای این مراسم نیز حامل پیامهای نمادین هستند. قرار است پیکر خامنهای در روز استقلال آمریکا به نمایش عمومی گذاشته شود و بخشهایی از مراسم نیز با مناسبتهای مهم شیعی همزمان شده است. کل این مراسم در ماه محرم اجرا میشود؛ ماهی که در اسلام شیعی پیوند عمیقی با عزاداری، خیانت و شهادت دارد؛ بهویژه شهادت «امام حسین» در قرن هفتم میلادی، یکی از مقدسین شیعه که خامنهای نسب خود را به او میرساند.
این آیتالله که که سبک حکومت ۳۷ سالهاش با ایستادگی سرسختانه و بدبینی عمیق به غرب تعریف میشد، در اولین روز جنگ آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه کشته شد. با این حال، مراسم تشییع عمومی و حرکت جنازه آیتالله خامنه ای فقید مانند یک رژهی پیروزی در سه شهر ایران و دو مکان زیارتی در عراق سازماندهی شده تا به حامیانش نشان دهد که این روحانی حتی در مرگ نیز بازنده نبوده است.
«سینا طوسی»، پژوهشگر سیاست بینالملل گفت: «این ترور از نظر نمادین، خامنهای را در مرگ به مراتب قدرتمندتر از زمان حیاتش کرده است. خامنهای اکنون به عنوان یک مرجع مذهبی شهید به تصویر کشیده میشود؛ شبیه به مقدسین مورد احترام شیعه که شهید شدند و نوع مرگش، جهانبینی او را حقانیت بخشید.»
چالش بزرگ امنیت در مراسم و خاکسپاری میلیونی آیتالله خامنهای
تنها نمونههای مشابه چنین مراسمی با این ابعاد در ایران، تشییع «آیتالله خمینی» در سال ۱۳۶۸ و «قاسم سلیمانی» در سال ۱۳۹۸ بوده است؛ هر دو با ازدحام شدید و حوادث مرگبار همراه بودند.
حفاظت از پیکر رهبر، مدیریت میلیونها عزادار در حین میزبانی از مقامات خارجی و سازماندهی رویدادهای بزرگ در پنج شهر و دو کشور، اقدامی بیسابقه است. این امر نیازمند یک عملیات امنیتی بیسابقه برای کشوری است که تازه از ناآرامیهای داخلی و جنگ با آمریکا خارج شده است.
اولین مراسمی که در آن تابوت به نمایش گذاشته میشود، ساعت ۶ صبح به وقت محلی روز شنبه آغاز شد؛ زمانی که پیکر خامنهای روی سکوی مرتفعی که در داخل مصلای امام خمینی تهران برپا شده، قرار گرفت. آتشنشانان بیش از ۶ هزار آبپاش سقفی را در سراسر میدان نصب کردهاند تا جمعیت را در زیر آفتاب سوزان جولای خنک نگه دارند.
بزرگترین عملیات لجستیکی و ترافیکی تاریخ تهران
فرودگاههای بینالمللی و داخلی پایتخت در روزهای تشییع جنازه تعطیل خواهند بود و در شهرهایی که پیکر خامنهای از آنها عبور میکند، تعطیلی عمومی اعلام شده است. تهران، شهری با ۱۴ میلیون جمعیت، بزرگترین عملیات ترافیکی تاریخ خود را تجربه خواهد کرد؛ به طوری که تردد خودروهای شخصی در نزدیکی مسیر تشییع ممنوع شده و بیش از ۷۰۰ محوطه پارکینگ برای باز کردن فضا برای میلیونها نفری که انتظار میرود به شهر بیایند، بازگشایی شده است.
نیروی بسیج اعلام کرده است که ۵۰ میلیون قرص نان برای اطعام عزاداران پخته خواهد شد و ۱۶ نانوایی سیار در پایتخت مستقر شدهاند.
به گفته هلال احمر، تهران و دیگر شهرهای بزرگ برای ورود عزاداران آماده شدهاند. رسانههای ایرانی گزارش میدهند که مقامات ۲۵۰۰ آمبولانس، ۲۱ بالگرد، ۱۰۰ پهپاد و هزاران نیروی امدادی را بسیج کردهاند، در حالی که بیش از بیست بیمارستان، ۵۰۰ هزار لیتر سرم و ۲۰ هزار کلاس درس در حالت آمادهباش هستند.
مساجد، سالنهای ورزشی، پارکها و مراکز فرهنگی پایتخت نیز برای اسکان میلیونها نفری که انتظار میرود در مراسم تشییع شرکت کنند، آماده شدهاند.
مانور قدرت مذهبی و سیاسی در جغرافیای شیعه
در روز سوم، انتظار میرود آیین تشییع از شرق پایتخت تا غرب آن به راه بیفتد. سپس پیکر خامنهای برای مراسم بیشتر به شهر مذهبی قم منتقل میشود و پس از آن با هواپیما به مکانهای مقدس شیعیان در نجف و کربلای عراق فرستاده خواهد شد تا در نهایت، پیکر جهت خاکسپاری در محل دفن نهاییاش در حرم «امام رضا» در مشهد (زادگاه آیتالله خامنه ای) منتقل شود.
انتقال پیکر رهبر عالی پیشین به عراق به عنوان نمادی از تصویر ذهنی جمهوری اسلامی از خود به عنوان یک نیروی انقلابی فرامرزی عمل میکند؛ پیامی که ایران پس از سالها نمایش قدرت در منطقه، مشتاق تقویت آن است.
طوسی گفت: «او در عراق، پاکستان، بحرین و دیگر جوامع شیعه نیز پیروان مذهبی داشت، به همین دلیل است که مراسمهای برنامهریزیشده در نجف و کربلا بسیار بااهمیت هستند و این حس را تقویت میکنند که این فقط یک تشییع جنازه دولتی در ایران نیست، بلکه یک رویداد فراملی است.»
بزرگترین مراسم تشییع برای آیتالله خامنه ای در تاریخ مدرن
مقامات ایرانی برآوردهای بلندپروازانهای از آمار شرکتکنندگان در مراسم تشییع ارائه کردهاند که بین ۴ تا ۱۵ میلیون عزادار متغیر است (رقمی که میتواند بدرقه جنازه این آیتالله را به بزرگترین نمونه در تاریخ مدرن تبدیل کند) و ادعا کردهاند که ۱۴ هزار خبرنگار، از جمله ۹۰۰ خبرنگار خارجی، این رویداد مربوط خامنه ای را پوشش خواهند داد.
رسانههای دولتی هفته گذشته را صرف فهرست کردن مقامات خارجی مورد انتظار کردند. اما به جز «میخائیل کاولاشویلی» رئیسجمهور گرجستان، «شهباز شریف» نخستوزیر پاکستان و «دیمیتری مدودف» معاون شورای امنیت روسیه، انتظار میرود تعداد کمی از رهبران جهان در این مراسم شرکت کنند. مقامات ایرانی میگویند ۸ رئیس دولت و ۱۲ رئیس مجلس حضور خواهند داشت.
معاون رئیسجمهور ایران این تشییع جنازه را یکی از مهمترین رویدادهای قرن توصیف کرد و وزیر کشور گفت هدف، ایجاد بزرگترین «مراسم بدرقه» در تاریخ ایران است. «علیاکبر پورجمشیدیان»، از فرماندهان سپاه پاسداران که برای هدایت کمیته نظارت بر این رویدادها تعیین شده، گفت که این تشییع جنازه به دنبال نمایش «قدرت جمهوری اسلامی به جامعه بینالمللی» خواهد بود.
گمانهزنی درباره حضور رهبر جدید
یک سوال اساسی که بر این مراسم سایه انداخته این است که آیا مجتبی خامنهای، رهبر جدید و پسر این آیتالله، پیش از آیین خاکسپاری پدر و همسرش که همگی در همان حمله آمریکا و اسرائیل کشته شدند، در انظار عمومی ظاهر خواهد شد یا خیر.
مجتبی که در آن حمله زخمی شده بود، از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه در اختفا به سر میبرد و تنها از طریق بیانیههای مکتوب با حامیانش ارتباط برقرار کرده و هرگز چهره خود را نشان نداده یا از صدایش استفاده نکرده است. مقامات ایرانی تلاش کردهاند تصویری از بهبودی کامل او ارائه دهند و مدعی شدهاند که او هدایت مذاکرات تهران با واشینگتن را بر عهده دارد.
وقتی این هفته از سازماندهنده تشییع جنازه پرسیده شد که آیا او شرکت خواهد کرد یا خیر، او طفره رفت و گفت: «این موضوع در حوزه اختیارات ما نیست و تصمیمگیری کاملا بر عهده دفتر رهبری است.»
حضور مجتبی بسیار مهم خواهد بود و اولین حضور علنی اوست و به تثبیت مشروعیت او کمک میکند. عدم حضور او احتمالا به تردیدها در داخل و خارج از کشور درباره سلامتیاش و همچنین سوالاتی در مورد اینکه چه کسی کشور را اداره میکند، دامن میزند. او این هفته در مراسم وداع خصوصی با همسرش حاضر نشد. اگر او در تشییع جنازه غایب باشد، جمهوری اسلامی احتمالا این مساله را به عنوان یک اقدام امنیتی اعلام خواهد کرد.
منبع: سیانان
