آمریکا برای دومین روز متوالی موجی از حملات را به جنوب کشور آغاز کرده است؛ اگرچه هرگونه نقض در توافقات جاری به ضرر ثبات منطقه است، اما بررسی روند این آتش بس نشان میدهد تحولات هفتهی اخیر، جدیترین و گستردهترین فروپاشی روابط ایران و واشنگتن تا به امروز به شمار میرود.
«دونالد ترامپ»، رئیسجمهور آمریکا، احتمال حملات بیشتر را مطرح کرده و «پیت هگست»، وزیر دفاع او، به خبرنگاران گفته است اگر حملات جمعه شب انجام شوند، قوی و واضح خواهند بود.
آیا آتشبس به پایان رسیده است؟
مقامات آمریکایی در مجموعهای از جلسات رسانهای تلاش کردند احتمال نقض رسمی توافق را کم جلوه دهند و در عین حال ادعا کردند که اساس آتش بس همچنان برقرار است و مذاکرات گستردهتر با ایران تحت تاثیر قرار نگرفته است.
«والاستریت ژورنال» گزارش داد که ترامپ پس از صدور مجوز آخرین حملات، به دستیارانش دستور داد تا از طریق قطر پیامی به ایران ارسال کنند مبنی بر اینکه این حملات به معنای شروع مجدد یک جنگ تمامعیار نیست و صرفاً پاسخی به سرنگونی هلیکوپتر بوده است.
یک مقام دیگر کاخ سفید به «پولیتیکو» گفت: «در حال حاضر هیچ چیز در وضعیت توافق تغییر نمیکند. یک بخش نظامی وجود دارد و یک بخش مذاکره… بنابراین، دو اتفاق میتوانند به طور همزمان رخ دهند.»
«برت مکگورک»، که مقامات ارشد امنیت ملی را در دولتهای اوباما، ترامپ و بایدن بر عهده داشته است، اشاره کرد که آمریکا به وضوح به ایران سیگنال داده بود که حمله دیگری در روز پنجشنبه در راه است. او گفت: «کاری که آنها تلاش میکنند انجام دهند، مدیریت این تنش است… تا به ایران بگویند ما پاسخ خواهیم داد، این حمله در راه است، اما این به معنای شروع مجدد کارزاری نیست که در ماه فوریه آغاز کردیم.»
موانع توافق همچنان پابرجاست
هفتههاست که ترامپ ادعا میکند توافق برای پایان دادن به این درگیری نزدیک است و او تمام تلاش خود را کرده تا از بازگشت به یک جنگ تمامعیار جلوگیری کند. اما رئیسجمهور با کاهش شدید نرخ محبوبیت خود دستوپنجه نرم میکند، چرا که این درگیری در داخل کشور بسیار نامحبوب بوده است.
در همین حال، علیرغم اینکه او روز چهارشنبه ادعا کرد تورم را دوست دارد، سومین افزایش متوالی ماهانهی قیمتها در آستانهی انتخابات میاندورهای، فشار زیادی را بر ترامپ و حزب جمهوریخواه او وارد میکند.
با این حال، اختلافات عمدهای باقی مانده است که هر کدام میتواند به نقض دوبارهی آتش بس منجر شود و منافع ایران را تحت تاثیر قرار دهد؛ محدودیتها بر برنامهی هستهای تهران، آزاد کردن داراییها و ادامهی جنگ اسرائیل در لبنان همچنان موانع بزرگی هستند.
هدف از حملات جدید آمریکا به ایران چیست؟
در حالی که کاخ سفید و پنتاگون سیگنال میدهند که آمریکا به دنبال بازگشت به جنگ تمامعیار نیست، هگست سرنخهایی از این استراتژی ارائه داد. وزیر دفاع گفت حملات مجدد به این دلیل اتفاق نمیافتند که ما میخواهیم چیزی را از نو شروع کنیم، بلکه به این دلیل است که آمریکا آماده است شرایط را تعیین کند تا اطمینان حاصل شود که به نوعی از توافق که پرزیدنت ترامپ انتظار دارد میرسیم. اگر نیاز باشد با بمب مذاکره کنیم، با بمب مذاکره خواهیم کرد.
در همین حال، یک مقام آمریکایی به «والاستریت ژورنال» گفت: «فشار نظامی تنها تا زمانی افزایش مییابد که ایران تسلیم شرایط رئیسجمهور شود.»
این دیدگاه که حملات آمریکا در این هفته برای فشار بیشتر به ایران جهت تسلیم شدن در برابر شرایط ترامپ طراحی شده بود، در گزارش «آکسیوس» نیز منعکس شد. این رسانه اعلام کرد رئیسجمهور آمریکا با تیم امنیت ملی خود دربارهی عملیاتی گفتگو کرده است که در مقیاس بزرگ اما کوتاه مدت باشد و هدف آن سوق دادن ایران به سمت تغییر موضع مذاکراتی خود باشد.
اما به گفتهی «حمیدرضا عزیزی»، پژوهشگر مهمان در مؤسسهی امور بینالملل و امنیت آلمان، دیپلماسی اجبار تنها دلیل این حملات رو به افزایش نیست. انتخاب اهداف، شامل سیستمهای پدافند هوایی، مراکز فرماندهی و کنترل و سیستمهای راداری، نشان میدهد که دولت ترامپ میخواهد توانایی ایران در هدف قرار دادن کشتیها در تنگهی هرمز را تضعیف کند و در بالاترین سطح سیاسی سیگنال بفرستد که وضعیت امنیتی در اطراف تنگه در حال بهبود است و از این طریق به شرکتهای کشتیرانی اطمینان خاطر دهد. عزیزی گفت که در مجموع، این حملات را میتوان تلاشی برای تضعیف اهرم فشار ایران بر تنگهی هرمز دانست.
آیا فشار بیشتر ایران را به پای میز مذاکره خواهد کشاند؟
«امیرسعید ایروانی»، سفیر ایران در سازمان ملل، روز چهارشنبه گفت: «هیچ توافق پایداری از طریق تروریسم، ارعاب یا استفاده از زور حاصل نمیشود. ایران هرگز تحت تهدید و فشار مذاکره نکرده و نخواهد کرد و هرگز تسلیم فشار یا بازجویی نخواهد شد. وی افزود که آمریکا بارها چنین سیاستی را دنبال کرده و باید تا الان درس گرفته باشد که تهدید و ارعاب نظامی نتیجهی معکوس دارد.»
در طول این جنگ، رهبری تهران علیرغم حملات گسترده، تمایلی به تسلیم شدن نشان نداده است؛ هرچند تداوم این شرایط میتواند احتمال نقض رسمی توافقات را بالا ببرد، اما گزارش «آتلانتیک» نشان میدهد پس از برهم خوردن ثبات آتش بس، حداقل ۱ میلیون شغل در ایران از بین رفته و نرخ تورم نیز به شدت افزایش یافته است.
فشار نظامی؛ راهی به سوی توافق یا تشدید تنش؟
«دنی سیترینویچ»، رئیس سابق بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، گفت علیرغم همهی اینها، ادامهی حملات نظامی آمریکا بعید است موضع ایران را از وضعیت فعلی تغییر دهد. سیترینویچ که اکنون پژوهشگر غیرمقیم در شورای آتلانتیک است، گفت: «احتمالاً هیچ عملیات نظامی، چه محدود و چه گسترده، کوتاه یا طولانی، ایران را مجبور به پذیرش توافق با شرایط آمریکا نخواهد کرد. به احتمال زیاد، پاسخ ایران دو طرف را حتی بیشتر از دیپلماسی دور خواهد کرد.»
عزیزی گفت در داخل ایران نیز هشدارهایی وجود دارد مبنی بر اینکه تصمیم آمریکا برای هدف قرار دادن سایتهای راداری و مراکز فرماندهی ممکن است بخشی از یک الگوی گستردهتر از آمادگیها برای یک جنگ جدید در مقیاس بزرگ باشد که با اسرائیل هماهنگ شده است. چنین هشدارهایی احتمالاً موضع آن دسته از مقامات ارشد تهران را که در اقلیت هستند و موافق ترک گفتگوهای صلح هستند، تقویت میکند.
سیترینویچ با اشاره به اینکه هرگونه نقض احتمالی در روند آتش بس جاری، فضای امنیتی اطراف ایران و آمریکا را ناپایدارتر میکند، گفت: «وضعیت فعلی نتیجهی مستقیم بیاعتمادی عمیق در هر دو طرف است.» او گفت: «اگر پرزیدنت ترامپ واقعاً خواهان توافق است، باید حداقل با برخی از خواستههای اصلی ایران موافقت کند. اگر او تمایلی به انجام این کار ندارد، پس باید به جای یک تسویه حساب مذاکره شده، برای یک رویارویی طولانیمدت آماده باشد.»
منبع: دگاردین
